Prawdziwa data założenia Rzymu. Czy Wieczne Miasto rzeczywiście powstało w 753 roku p.n.e.?

Rzymscy cesarze świętowali z pompą rocznice powstania stolicy imperium. Uczeni epoki renesansu promowali rachubę czasu „od założenia miasta”, ab urbe condita, a więc od 753 roku p.n.e. Dzisiaj każdy uczeń jest zmuszony wkuwać tę datę na pamięć. Ale czy Rzym naprawdę powstał właśnie wtedy? I kto jako pierwszy wpadł na taki pomysł?

We wczesnej historii Rzymu roi się od mitów, bardzo niewiele jest w niej za to twardych faktów. Nic dziwnego.


Reklama


Nad tym, jak założono Wieczne Miasto i jak wyglądał początek jego historii, na dobre zaczęto się zastanawiać dopiero setki lat później, w czasach schyłkowej republiki. Zwłaszcza w I wieku p.n.e. temat ten stał się konikiem dla wielu przedstawicieli elit.

Zatarta historia Rzymu

Kryzys państwa, wojny domowe i próby zagarnięcia władzy przez ambitnych wodzów z Juliuszem Cezarem na czele skłaniały rzymskich intelektualistów do rekonstruowania dawnych dziejów. W ten sposób chcieli zabezpieczyć polityczne tradycje i zapewnić im stabilną podbudowę.

Mityczni założyciele Rzymu, Romulus i Remus, na obrazie Petera Rubensa z początku XVII wieku.

Starali się skodyfikować źródła systemu, ale też osadzić słynne wydarzenia – bądź legendy – w konkretnych punktach w czasie.

Brakowało im źródeł, bo Rzym miał za sobą niejedną katastrofę. Nawet jeśli istniały dokumenty bądź inskrypcje naświetlające narodziny metropolii nad Tybrem, to zniszczono je lub zrabowano na przykład podczas sławetnego ataku Galów (Celtów) na miasto na początku IV wieku p.n.e.


Reklama


Zachowała się wprawdzie dokładna lista konsulów, ta jednak sięgała tylko do 300 roku p.n.e. I nie była w stanie powiedzieć nic o wcześniejszych stuleciach.

Różnica poglądów

„Data założenia Rzymu była przedmiotem licznych dyskusji. Większość autorów lokowała ją gdzieś w VIII stuleciu” -– pisze Anthony Everitt w książce Chwała Rzymu. Jak tworzyło się Imperium.

Tekst stanowi fragment książki Anthony’ego Everitta pt. Chwała Rzymu. Jak tworzyło się imperium (Dom Wydawniczy Rebis 2020).

Pierwszy znany rzymski dziejopisarz, Fabiusz Pictor, stwierdził na przełomie III i II wieku p.n.e., że Rzym powstał (wedle naszej rachuby) w roku 729/728 p.n.e. Tworzący w podobnym czasie Lucjusz Cynsjusz Alimentus obstawiał rok 748/747 p.n.e.

Trzeci pomysł wyszedł of Tytusa Pomponiusza Attyka. Nie tylko pisarza i filozofa, ale przede wszystkim wyjątkowego bogacza. W 47 roku p.n.e., w swojej „Księdze roczników”(Liber annalis) stwierdził on, że Rzym powstał jeszcze wcześniej – w roku 753 p.n.e. według obecnej rachuby.


Reklama


Nie jest jasne jak Attyk doszedł do takiego wniosku. Nie wiadomo też czy zrazu jego pomysł spotkał się z aprobatą czytelników. Gary Forsythe, autor książki A Critical History of Early Rome, wyjaśnia w każdym razie, że to od Attyka nową datę początku przejął kolejny, dużo bardziej wpływowy autor.

Bestsellerowy pisarz i zwędzona (lub wyczarowana) data

O Marku Terencjuszu Warronie opowiadano, że napisał łącznie 490 różnych książek (choć do dzisiaj przetrwała tylko jedna: podręcznik rolnictwa). Opowiadano też, że w dociekaniach chronologicznych pomagał mu astrolog, który wyznaczył datę narodzin legendarnego założyciela Rzymu, Romulusa. A tym samym – w jakże rzetelny sposób pomógł sprecyzować moment powstania miasta.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Jakkolwiek było, Warron (poza aktywnością literacką angażujący się też w karierę polityczną) rozpropagował swoją rachubę czasu i sprawił, że stała się ona szeroko znana i akceptowana.

Datę 753 przyjął następnie pierwszy imperator Oktawian August i zgodnie z nią wyznaczał specjalne uroczystości oraz zlecał wykonywanie inskrypcji.

Porzucenie Romulusa i Remusa na drzeworycie z XVI stulecia.

Historia według Warrona

Kolejni historycy z I w. p.n.e. niekoniecznie szli za przykładem Warrona. Liwiusz, autor słynnej księgi pod tytułem Ab Urbe Condita („Od założenia Rzymu”) przyjął nieznacznie odmienne wyliczenie. Także Dionizjusz z Halikarnasu, który spisał mit o Romulusie i Remusie, nie zaakceptował dzisiaj znanej chronologii.

Jak jednak podkreśla Anthony Everitt w pracy Chwała Rzymu. Jak tworzyło się Imperium koniec końców zwyciężył Warron. I to za jego sprawą rok 753 „nawet dziś pojawia się w książkach historycznych jako tradycyjna data narodzin Rzymu”.

Przeczytaj też: Upadek Kartaginy. Jak Rzymianie ukarali swoich najzacieklejszych wrogów?

Dyskusja jak przed tysiącleciami

Czy słusznie? Obecnie wiadomo to, co na dobrą sprawę wiedzieli już rozmiłowani w naukowych dywagacjach Rzymianie. Wieczne Miasto na pewno nie powstało dokładnie w 753 roku p.n.e. W szczegółach panują jednak różnice poglądów nawet większe, niż przed dwoma mileniami.

Alexandre Grandazzi pisze w książce The Foundation of Rome. Myth and History, że nowe odkrycia archeologiczne pozwoliły wykryć na rzymskim Palatynie relikty datowane na 730 rok p.n.e.

Warron w wyobrażeniu XVIII-wiecznego rytownika.

„Zbieżność [z datacją Warrona] jest więcej niż zaskakująca” – podkreśla francuski profesor archeologii. – „Jest zadziwiająca, nieodparta, a nawet, jeśli mam być szczery, niemal szokująca!”.

Inni autorzy przytaczają jednak… odmienne ustalenia archeologii. Przed paroma laty głośno było o badaniach, w myśl których Rzym powstał nawet wcześniej, niż sądził Warron – już na przełomie IX i VIII wieku p.n.e.


Reklama


Autor Chwały Rzymu. Jak tworzyło się Imperium pisze z kolei:

Solidne dowody miejskiego, a nie wiejskiego życia zaczynają się dopiero w połowie VII wieku. Tak więc Rzym został w rzeczywistości założony około stu lat później, niż pierwotnie sądzono.

Na ostateczny werdykt przyjdzie nam jeszcze poczekać. O ile ten kiedykolwiek zapadnie.

Przeczytaj też o największej kompromitacji w dziejach Rzymu. Przez setki lat była źródłem wstydu i hańby

Narodziny najpotężniejszego imperium w dziejach zachodniej cywilizacji

Bibliografia

  1. Everitt Anthony, Chwała Rzymu. Jak tworzyło się Imperium, Rebis 2020.
  2. Forsythe Gary, A Critical History of Early Rome. From Prehistory to the First Punic War, University of California Press 2005.
  3. Grandazzi Alexandre, The Foundation of Rome. Myth and History, Cornell University Press 2018.
  4. Hooper John, Archaelogists’ findings may prove Rome a century older than thought, „The Guardian”, 13 kwietnia 2014.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.