Jak zbudowano egipskie piramidy? Najdokładniejszy opis powstał już w starożytności

Technika konstrukcji piramid niezmiennie jest tematem zażartych dyskusji wśród egiptologów. Żadne zapiski z czasów Starego Państwa nie zdradzają sekretów ówczesnych budowniczych. Jedno z pierwszych źródeł na ten temat powstało w czasach antyku, ale jednak dużo później i w Grecji. Czy można mu wierzyć?

Piramida Cheopsa/Chufu, nazywana też wielką piramidą, składa się z bloków o łącznej wadze ponad 6 milionów ton. Niesamowita konstrukcja wznosiła się pierwotnie na wysokość 147 metrów. Powstała prawie 4600 lat temu i przez całe milenia była największym dziełem człowieka. Dopiero w XIV wieku w Anglii wystawiono wyższą od niej gotycką katedrę.


Reklama


Dwadzieścia jeden wieków później

O budowie wielkiej piramidy pisał już człowiek nazywany pierwszym historykiem w dziejach – Grek Herodot. Był on autorem starożytnym. Nie znaczy to jednak, że żył w czasach bliskich konstrukcji piramid. Od budowniczych piramidy Chufu dzieliło go, bagatela, dwadzieścia jeden stuleci!

Herodot – w swoich słynnych Dziejach, które właśnie doczekały się nowego polskiego wydania – utrzymywał, iż osobiście wyprawił się do Egiptu. Zdania na temat tego, czy pisał prawdę są wśród historyków podzielone. Jeśli podróż miała miejsce, to w latach 470-440 p.n.e.

Podnóże piramid w Gizie na współczesnej fotografii (fot. Simon Matzinger, lic. CC-BY 2,0).

„Przez trzy miesiące po sto tysięcy ludzi”

Dziejopis stwierdził, że widział piramidy i że tłumacz, który towarzyszył mu podczas tej wycieczki, opowiedział mu o tym, w jaki sposób je wystawiono.

Słowa pochodzące od anonimowego „przewodnika turystycznego” sprzed tysiącleci do dzisiaj rozpalają wyobraźnię badaczy. Oto co pisał Herodot:


Reklama


Aż do króla Rampsynita panował w Egipcie w pełni ład prawny (…) i Egipt cieszył się wielkim dobrobytem, a po nim król Cheops przywiódł go do skrajnej nędzy. Zamknął on bowiem wszystkie świątynie, (…) [a] następnie wszystkim rozkazał, żeby dla niego pracowali.

Otóż jednym wyznaczono, żeby z kamieniołomów w Górach Arabskich wlekli kamienie aż do Nilu. Skoro kamienie przeprawiono na statkach przez rzekę, polecił odbierać je innym i wlec ku tak zwanym Górom Libijskim. Pracowało zaś kolejno przez trzy miesiące po sto tysięcy ludzi.

Nowe wydanie Dziejów Herodota właśnie ukazało się nakładem Czytelnika. Możecie je kupić na stronie wydawcy.

Okres dziesięciu lat zszedł udręczonemu ludowi na budowie drogi, po której wlekli kamienie, a którą wybudowali jako dzieło nie o wiele mniejsze, moim zdaniem, od samej piramidy (…).

Zatem dziesięciu lat wymagała budowa tej drogi i podziemnych komór grobowych na owym wzgórzu, na którym stoją piramidy; te komory kazał sobie wybudować jako grobowce na wyspie, skierowawszy tam kanał Nilu. A na budowie samej piramidy upłynął okres dwudziestu lat.


Reklama


Czy Herodot pisał prawdę na temat budowy piramid?

Jeden fakt na pewno został oddany wiernie. Faraon Cheops, o którym wspomniał Herodot, istniał naprawdę, choć jego imię poddano hellenizacji. W rzeczywistości nosił miano Chufu.

Bob Brier, egiptolog z Long Island University, twierdzi, że także liczby przytoczone przez Herodota brzmią rozsądnie. Jego zdaniem na budowie piramidy rzeczywiście mogło się jednocześnie uwijać od 90 do 100 000 osób, pracujących w trzymiesięcznym cyklu, skorelowanym z wylewami Nilu. Nie byli to natomiast wcale niewolnicy.

Opowieści o niezwykłym ucisku, jaki miał miejsce za rządów Chufu/Cheopsa wciąż wpływają na popularne wyobrażenia o Egipcie, choć zdaniem naukowców niewiele mają wspólnego z faktami. Piramidy budowali raczej rolnicy, zwyczajni mieszkańcy kraju, kierowani do tego zadania w okresie, gdy wylewy Nilu uniemożliwiały pracę na polu.

„Zbudowano tę piramidę w taki sposób”

Najwięcej dyskusji i rozważań wiąże się jednak z informacjami o technice budowy. Herodot pisał w swoich Dziejach:

Zbudowano tę piramidę w taki sposób: w odstępach, które jedni schodami, drudzy stopniami nazywają. Po zrobieniu pierwszego odstępu dźwigali resztę kamieni w górę machinami, które sporządzili z krótkich drewien, unosząc głazy z ziemi na pierwszy rząd odstępów.

Piramidy w Gizie na współczesnej fotografii.

Ilekroć kamień wydostał się na ten rząd, kładziono go na inną machinę, która stała na pierwszym rzędzie stopni, a z tego wyciągano go za pomocą tej innej machiny na drugi rząd. Ile bowiem było rzędów stopni, tyle było machin, albo też przenoszono tę samą machinę, ponieważ była jedyna i łatwa do niesienia, na każdy szereg, ilekroć z niej kamień wyjęli (wolę podać oba sposoby, jak o nich opowiadają).

Najwyższa część piramidy naprzód została ukończona, następnie wykonali przylegające do niej części, wreszcie wykończyli przyziemne i najniższe części.


Reklama


Machiny Herodota

Czy opisane maszyny rzeczywiście istniały? Trudno uwierzyć, że dokładne wiadomości o nich mogłoby przetrwać całe tysiąclecia. Jedno wydaje się jednak pewne. Takie mechanizmy dało się stworzyć zarówno w epoce Starego Państwa, jak i za czasów Herodota.

Wiemy o tym, bo w ostatnich latach podejmowano próby ich zrekonstruowania w oparciu o dziejopisarski opis. Wydają się działać. Choć całej piramidy nikt jeszcze przy ich użyciu nie zbudował…

Przeczytaj też o wieżowcach w starożytnym Rzymie. Nie dorównywały piramidom, ale były najwyższe wśród wszystkich budowli mieszkalnych epoki.

Nowe wydanie Dziejów Herodota już dostępne

Bibliografia

  • Herodot, Dzieje, tłum. i oprac. Seweryn Hammer, Czytelnik 2020.
  • Brier Bob. The Great Courses: The History of Ancient Egypt, Audible 2013.
  • Lehner Mark, Hawass Zahi A., Giza and the Pyramids, Thames&Hudson, 2017.
Autor
Kamil Janicki
8 komentarzy
  • Dla Herodota, jak i jemu współczesnych, rolnik zmuszany do pracy lub płacący daninę lub inny podatek był niewolnikiem. Trudno to dziś zrozumieć, bo znaczyłoby to, że wg starożytnych każdy płatnik to niewolnik. Nie ma się co obrażać, tak właśnie jest, że każdy, kto kupując płaci VAT a wcześniej PIT jest niewolnikiem, bo nikt nie pyta go o zdanie, czy chce w ogóle być płatnikiem. W demokracji Aten ludzie wolni żyli z pracy niewolników, którzy zatrzymywali sobie tylko 10 procent dochodów, za resztę mieli jedzenie, lekarza, mieszkanie, przygotowanie do fachu. W starożytnych księgach żydowskich jest opis jak lud Egiptu stał się własnością faraona: po siedmiu latach urodzaju, gdy faraon się zaopatrzył dzięki geniuszowi patriarchy Józefa, przyszły lata chude. Lud najpierw kupował zborze od faraona, potem nie miał czym I zgodził się płacić faraonowi 20 procent. Tak lud Egiptu stał się niewolnikami faraona, bo musieli płacić 20 procent z dochodów. Dzisiejsi niewolnicy tego nie pojmą.

      • Jasne. Dziś buduje się tylko wieżiece o wysokości kilkuset metrów czy mosty ponad morzem. Skąd takie mądrości bierzesz? Chyba, że piszesz o sibie i swoich znsjomych, że nirme jesteście. To pewnie prawda.

  • To stek bredni: Machiny ? były wykonane z czego ? skoro w okolicy nie było drzew.
    Podnosili kilkutonowe bloki na wysokość kilku metrów – co 2minuty następny !?! To nawet teraz z dźwigami hydraulicznymi jest nierealne.
    . Ale najlepsze jest jak wstawiali ostatni głaz i to zawsze od pierwszego razu spasowany między cztery sąsiednie z dokładnością co do części milimetra !?! Gdyby np. na 16pietrze wcisnęli taki ostatni kamień i się okazało, że nie da rady dosunąć ostatnie 5cm – a wbili go już z całej siły…. i co ? Trzeba by trochę zeszlifować , ale jak go wyciągnąć ? Czym?
    . Co dwie minuty kilkutonowy głaz (niektóre kilkadziesiąt ton) i tak przez 20 lat dzień i noc – bez awarii ani wypadków, które by opóźniały pracę !!?!!
    . Słyszymy te brednie od dziecka , w kółko powtarzane, ale każdy z naukowców , który próbuje dojść jak to było naprawdę jest natychmiast wyśmiewany 🙁

  • Sporo tu niedomówień…polecam zapoznanie się z pracami kamieniarzy którzy badali kamienie w Wielkiej Piramidzie…to są fachowcy i od razu widzieli ślady używania narzędzi których nawet dziś nie powstydziłby się żaden warsztat kamieniarski (piły traki wiertła) ale kto by tam słuchał kamieniarzy… To że sobie rolnik młotkiem i dłutem z brązu wykonał blok o ciężarze 5 ton można sobie między bajki włożyć…polecam poszperać w sieci i odnaleźć artykuł napisany przez polskiego geologa i kamieniarza ( niestety nie pamiętam nazwiska) zamieszczony w piśmie branżowym „Nowy Kamieniarz”… I taka dygresja… Wielkiej Piramidy nie zbudował Chufu…to kolejna bajka… Znaki którymi znaczono kamienie na budowę nie były używane w jego czasach .. są sfałszowane….”Ludzie boją się czasu,czas boi się piramid” pozdrawiam

  • Prawda, prawda po 100 kroć prawda!!! Osobiście uważam, że chłopi pańszczyzniani mieli mniejsze obciążeni a niżeli nam współcześni…

  • Piramidy budowała przez cały rok ekipa fachowców kamieniarzy w liczbie kilku 4-5 tysięcy. Natomiast rolnicy dorabiali sobie okresowo ,podczas wylewów Nilu ,kiedy nie mogli uprawiać swoich pól.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.