Meritneit, pierwsza kobieta faraon. Rządziła Egiptem 5000 lat temu

Jest jedną z najbardziej tajemniczych przedstawicielek i tak kryjącej wiele zagadek pierwszej dynastii egipskich władców. Choć była kobietą, oddawano jej cześć równą tej, która otaczała faraonów. Czy to możliwe, że już w pierwszym wieku swojego istnienia zjednoczony Egipt wyniósł na tron przedstawicielkę „drugiej płci”?

O istnieniu Meritneit (której imię oznacza tyle, co „ukochana przez boginię Neit”) świat dowiedział się u progu XX stulecia. Egiptolodzy znaleźli wówczas pomnik z jej imieniem. Ze względu na jego imponujący rozmiar, przyjęto szybko, że musiał to być monument ku czci króla. I że Meritneit była… mężczyzną.

„Meritneita” uznano za trzeciego władcę pierwszej dynastii, rządzącej Egiptem mniej więcej od przełomu czwartego i trzeciego tysiąclecia przed naszą erą.


Wkrótce jednak „król” stał się obiektem większego zainteresowania. „Kiedy udoskonalono rozumienie hieroglifów, ludzie zdali sobie sprawę z tego, że imię Meritneit należało do kobiety (…)” – opowiada historyczka Joyce Salisbury. – „Egiptolodzy zaczęli wówczas się zastanawiać, czy nie była to raczej żona władcy, mająca wyjątkowo silną pozycję, a nie sam władca. A może kobieta naprawdę rządziła Egiptem w kluczowych latach pogrążonej w cieniu pierwszej dynastii?”.

Władczyni czy regentka?

W przypadku tak wczesnych dziejów starożytnego Egiptu trudno niestety o rozstrzygające dowody. Dysponujemy bardzo niewielką wiedzą na temat pierwszych władców państwa, zjednoczonego przez na poły legendarnego Narmera.

Stela, na której pojawia się imię Meritneit (fot. Juan R. Lazaro, lic. CC BY 2.0).

Meritneit jest zwykle umieszczana w pierwszej piątce przedstawicieli pierwszej dynastii. Wyliczenia utrudnia fakt, że najwcześniejsi dwaj władcy – Narmer i Aha – bywają czasem ze sobą utożsamiani. W związku z tym ich (jego?) następca, Dżer, uznawany jest odpowiednio za drugiego lub trzeciego w kolejności. Meritneit – jak wyjaśnia brytyjski archeolog, Peter A. Clayton – plasuje się tuż za nim… albo jeszcze nieco dalej:

Za następcę Dżera zwykle uznaje się Dżeta (…) ale wydaje się możliwe, jeśli oceniać po wielkości (43 na 16 metrów) i lokacji grobowca w Sakkarze (nr 3503) i wielkiego grobowca w Abydos (…), że istniała też królowa, która albo rządziła samodzielnie pomiędzy nimi, albo później przez krótki czas sprawowała regencję (…).

Jej imię znaleziono ostatnio w Abydos na odcisku pieczęci, który podaje imiona wczesnych królów od Narmera do Dena, potwierdzając jej status i przyznając jej tytuł „Matki Króla”, najprawdopodobniej Dena, w imieniu którego mogła sprawować regencję, gdy był jeszcze niepełnoletni.

Przeczytaj też: Hypatia z Aleksandrii. Czy jedna z najwybitniejszych kobiet antyku musiała zginąć?

Clayton podaje także, że mimo początkowych podejrzeń, że Meritneit była samodzielnym władcą, ostatecznie „zidentyfikowano ją jako królową (żonę Dżeta)”. Przyjmuje się, że okres jej regencji przypada na okolice 2950 roku przed naszą erą.

Cześć godna faraona

To wstępne rozpoznanie nie usunęło jednak wszystkich wątpliwości. W ciągu dalszych prac archeologicznych pojawiło się wiele dowodów niezwykłego wręcz statusu Meritneit, charakterystycznego raczej dla samego króla, niż dla królewskiej małżonki.

Ceramika znaleziona w grobowcu Meritneit (fot. akhenatenator, lic. CC0).

Joyce Salisbury wylicza:

Archeolodzy znaleźli w Sakkarze wiele grobowców, należących do funkcjonariuszy państwowych, w których znaleziono dobra oznaczone jej imieniem, tak, jak można by oczekiwać w przypadku, gdyby była królem. Napisy te potwierdzają założenie, że rządziła na swój własny rachunek.

Jej pomniki były przygotowywane z całym ceremoniałem, którym zwykle otaczano starożytnych władców. Dano jej na przykład łódź słoneczną, która pozwoliłaby jej duchowi podróżować po śmierci z bogiem słońca, a ten przywilej był normalnie zarezerwowany jedynie dla królów.


Badaczka przychyla się do stwierdzenia, że Meritneit rządziła samodzielnie i posiadała na tyle mocną pozycję, by zapewnić sobie także uprzywilejowane miejsce w zaświatach. Jednak nawet, jeśli uzna się ją „tylko” za regentkę, jedno nie ulega wątpliwości: w jej rękach przez jakiś czas znajdowała się jak najbardziej realna władza.

Przeczytaj także o kobiecie, która jako ostatnia zasiadła na tronie cesarstwa zachodniorzymskiego. Czy to ona zapewniła mężowi władzę?

Bibliografia:

  1. Margaret R. Bunson, Encyclopedia of Ancient Egypt, Facts on File 2012.
  2. Patricia Netzley, Ancient Egypt, Greenhaven Press 2003.
  3. Guida M. Jackson, Women Rulers Throughout the Ages, ABC-CLIO 1999.
  4. Joyce Salisbury, Encyclopedia of Women in the Ancient World, ABC-CLIO 2003.
  5. Peter A. Clayton, Chronicle of the Pharaohs. The Reign-by-Reign Record of the Rulers and Dynasties of Ancient Egypt, Thames&Hudson 1994.

Ilustracja tytułowa: wizerunek egipskiej królowej Takhat z 19. dynastii. Zdjęcie poglądowe (domena publiczna).

Autor
Anna Winkler
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.