Fragment plakatu Leonida Denysenko upamiętniającego ofiary Hołodomoru.

„Kobieta kroiła na kawałki i soliła własne dziecko”. Koszmarna klęska głodu pochłonęła niemal milion ofiar

Strona główna » Historia najnowsza » „Kobieta kroiła na kawałki i soliła własne dziecko”. Koszmarna klęska głodu pochłonęła niemal milion ofiar

Na sowieckiej Ukrainie głód był narzędziem terroru. W latach 1932-1933 niedobory żywności, rozmyślnie wywołane przez politykę Józefa Stalina, doprowadziły do śmierci przynajmniej 5,5 mln osób. Niesławny „Hołodomor” do dzisiaj kształtuje historyczną świadomość Ukraińców. O powtórce tej nieludzkiej zbrodni, do której doszło kilkanaście lat później, o wiele zbyt rzadko się jednak przypomina.

Na obszarze Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej II wojna światowa przyniosła olbrzymie straty w ludziach i wprost apokaliptyczne zniszczenia.


Reklama


Profesorowie Zbigniew Karpus i Michał Klimecki, autorzy książki Czas samotności. Ukraina w latach 1914-2022, podają, że w toku konfliktu 4,5 miliona obywateli kraju straciło życie, a 10 milionów dach nad głową. Poza tym:

(…) niemal zupełnemu unicestwieniu uległo 714 miast i miasteczek oraz ponad 28 000 wsi. Zniszczono też 16 500 zakładów przemysłowych, 33 000 kołchozów i sowchozów oraz 18 000 szpitali, przychodni i punktów medycznych. Ponad 2,2 mln ludzi okupanci wywieźli na roboty przymusowe.

Nikita Chruszczow i Józef Stalin na zdjęciu wykonanym w 1936 roku (domena publiczna).
Nikita Chruszczow i Józef Stalin na zdjęciu wykonanym w 1936 roku (domena publiczna).

W myśl dawniej obowiązkowej, stalinowskiej wizji dziejów, horror dobiegł końca wraz z kontrofensywą Armii Czerwonej. Tak wcale jednak nie było.

Kraj w gruzach

W 1945 roku 30% ziemi uprawnej na Ukrainie leżało odłogiem. Spadek produkcji przemysłowej w stosunku do okresu przedwojennego sięgał w wielu dziedzinach 25-35%. Kraj leżał w ruinie, a ludność potrzebowała natychmiastowego wsparcia. Krasnoarmiejcy jednak, zamiast pomagać, grabili.


Reklama


„Zrujnowana gospodarka i bałagan organizacyjny po wkroczeniu Armii Czerwonej, wymuszanie dostaw ziarna, mięsa, tłuszczu i nabiału odsyłanych do Rosji spowodowały masowy głód” – podają autorzy książki Czas samotności. Ukraina w latach 1914-2022.

Zapomniana katastrofa

Klęska głodu tym razem nie została może rozmyślnie wywołana przez Józefa Stalina, ale obojętna postawa Kremla spotęgowała jej skalę i pomnożyła liczbę ofiar. Ta była ogromna, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że kryzys przeszedł niemal bez echa, a dzisiaj pomija go nawet wiele podręczników historii Ukrainy.

Tekst stanowi fragment książki Zbigniewa Karpusa i Michała Klimeckiego pt. Czas samotności. Ukraina i Ukraińcy 1914-2018
Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Zbigniewa Karpusa i Michała Klimeckiego pt. Czas samotności. Ukraina w latach 1914-2022 (Bellona 2022).

W roku 1946 zmarły 282 000 osób. Lokalna wierchuszka komunistyczna, z Nikitą Chruszczowem na czele, usiłowała zwrócić uwagę Moskwy na problem. Stalin nie zmienił jednak swojej postawy.

W efekcie w roku 1947 sytuacja jeszcze się pogorszyła. Życie straciło wówczas 520 000 osób. Łącznie więc zapomniany głód pochłonął ponad 900 000 ofiar.

„Zjedliśmy już Manieczkę. Teraz zasolimy Wanieczkę”

Na wsiach desperacja była tak wielka, że znów – jak w okresie Hołodomoru – zaczęły mnożyć się przypadki kanibalizmu.

Fragment plakatu Leonida Denysenko upamiętniającego ofiary Hołodomoru.
Fragment plakatu Leonida Denysenko pt. „Dlaczego” upamiętniającego ofiary Hołodomoru.

Relację o jednym z nich przytaczają Zbigniew Karpus i Michał Klimecki:

Kobieta [na pewnej wsi] miała przed sobą na stole zwłoki własnego dziecka i kroiła je na kawałki. Nie przerywając pracy, trajkotała: — Zjedliśmy już Manieczkę. Teraz zasolimy Wanieczkę. To nas jakiś czas utrzyma przy życiu.

Sam Nikita Chruszczow u schyłku życia też wspominał, że głód był „okropny”, „ zdarzały się przypadki ludożerstwa”. Kreml natomiast domagał się jeszcze, by z konającej Ukrainy zboże rekwirować i wywozić nie tylko do Rosji, ale nawet… do Polski, jako zapłatę za nasz węgiel.


Reklama


Bibliografia

Wnikliwe i aktualne spojrzenie na najnowsze dzieje Ukrainy

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.