Królestwo Prus. Jak stało się jednym z najpotężniejszych mocarstw Europy?

Strona główna » Nowożytność » Królestwo Prus. Jak stało się jednym z najpotężniejszych mocarstw Europy?

Wiek XVIII w dziejach Prus był stuleciem „długim”. Od śmierci pierwszego suwerennego księcia pruskiego Fryderyka Wilhelma Hohenzollerna (1688) do starcia z Napoleonem (1806) Prusy narodziły się niejako podwójnie: jako zunifikowane wewnętrznie państwo i jedno z głównych mocarstw europejskich.

Swoją wymowę mają liczby. W całym „długim” XVIII wieku obszar monarchii Hohenzollernów wzrósł prawie trzykrotnie, ze 111 tysięcy kilometrów kwadratowych w chwili śmierci Wielkiego Elektora do niemal 315 tysięcy kilometrów kwadratowych w przeddzień wojny z Napoleonem w 1806 roku.


Reklama


Niemal sześciokrotny wzrost ludności

Ze wszystkich państw europejskich tylko Prusy były w stanie odnotować w tym czasie taką dynamikę przyrostu terytorialnego.To samo dotyczy również dynamiki przyrostu ludności.

Tuż przed pierwszą koronacją „króla w Prusach” (1701) kraj zamieszkiwało ok. półtora miliona ludzi. W 1806 roku było ich już 8,7 miliona. Oznaczało to niemal sześciokrotny wzrost.

Koronacja Fryderyka I w 1701 roku (Anton von Werner domena publiczna).
Koronacja Fryderyka I w 1701 roku (Anton von Werner domena publiczna).

200 tysięcy żołnierzy

Podobną dynamikę wzrostu w tym samym czasie odnotowała pruska armia – podstawowe narzędzie sukcesów państwa w polityce zagranicznej i jej fruktów w postaci kolejnych aneksji oraz zasadniczy punkt odniesienia całej polityki wewnętrznej.

W 1688 roku liczyła ok. 30 tysięcy ludzi. W 1806 roku było to już 200 tysięcy żołnierzy. Liczby pokazują również zasadniczą specyfikę tego „długiego” w dziejach Prus stulecia.


Reklama


Zdobycze terytorialne

Z jednej strony dynamicznie rosnąca potęga na zewnątrz. Z drugiej – rosnąca heterogeniczność (niejednolitość) wewnętrzna państwa pruskiego, które od tego czasu będzie zmuszone podejmować kolejne zadania modernizacyjne mające jeden, zasadniczy cel: integrację podbijanych obszarów z rdzeniem monarchii.

W 1806 roku ponad połowa obszaru Prus (55%) składała się z ziem podbitych po 1740 roku (Śląsk i ziemie polskie). Te ostatnie po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej stanowiły ponad 40% całego pruskiego terytorium, a ludność zaboru pruskiego stanowiła w momencie konfrontacji Prus z Napoleonem niemal 28% ogólnej liczby poddanych króla pruskiego.

Artykuł stanowi fragment książki Grzegorza Kucharczyka pt. Prusy. Pięć wieków (Bellona 2020).

Dwa strategiczne cele

W ciągu tych „długich” stu lat monarchia Hohenzollernów zmieniła się więc pod każdym względem – ustrojowym, gospodarczym, ludnościowym i terytorialnym.

Władcy państwa pruskiego osiągnęli w tym stuleciu dwa strategiczne cele: łączność terytorialną między Brandenburgią a Prusami Książęcymi przez zabór polskiego Pomorza oraz odsunięcie granicy monarchii Habsburgów od Berlina przez aneksję Śląska.


Reklama


Te zmiany terytorialne pociągały za sobą również zasadnicze zmiany kulturowe w Prusach. Taki charakter miał znaczny wzrost liczby pruskich poddanych wyznania katolickiego. W „długim” osiemnastym wieku Prusy przestały być państwem protestanckim (luterańsko-kalwińskim), a stały się protestancko-katolickim.

Jak pokazały kolejne stulecia, miało to znaczące konsekwencje nie tylko kulturowe, ale i polityczne. Gdyby nie było tylu katolików w Prusach, niepotrzebny byłby bismarckowski Kulturkampf.

Przeczytaj również o tym tym, ze hołd pruski wcale nie był błędem i polityczną porażką stulecia. W 1525 roku oczekiwano, że przyniesie zupełnie inne skutki

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Grzegorza Kucharczyka pt. Prusy. Pięć wieków. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Bellona.

Syntetyczne opracowanie dziejów państwa Hohenzollernów

Tytuł oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Autor
Grzegorz Kucharczyk
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.