Lichwiarze w średniowieczu. Dlaczego byli najbardziej znienawidzonym zawodem?

Strona główna » Średniowiecze » Lichwiarze w średniowieczu. Dlaczego byli najbardziej znienawidzonym zawodem?

W średniowieczu lichwa uchodziła za jeden z najcięższych grzechów. Na ludzi, którzy pożyczali pieniądze na kredyt spadały ataki o wiele bardziej stanowcze niż na morderców i gwałcicieli. Skąd brała się tak wielka nienawiść do kredytodawców?

Stosunek średniowiecznego Kościoła do lichwy bardzo dobrze oddaje dekret papieski z połowy lat 80. XII wieku, który przywołał w swojej pracy Sakiewka i życie. Gospodarka i religia w średniowieczu Jacques Le Goff. Urban III tłumaczył w nim, że:


Reklama


– Lichwa jest wszystkim tym, czego żąda się w zamian za pożyczkę i co jest ponad samo pożyczone mienie;
– Lichwa jest grzechem zakazanym przez Stary i Nowy Testament;
– Sama nadzieja na otrzymanie w zamian dobra większego, niż się dało, jest grzechem;
– Lichwiarski dochód musi być w całości zwrócony jego prawdziwemu właścicielowi;
– Wyższe ceny za sprzedaż na kredyt są
implicite lichwą.

Dlaczego lichwa w średniowieczu była grzechem?

Dlaczego jednak lichwę uważano za grzech? Co złego widziano w pobieraniu procentu od pożyczonych komuś pieniędzy? Dla ludzi żyjących w średniowieczu odpowiedź była oczywista.

Lichwiarz na drzeworycie przypisywanym Albrechtowie Dürerowi (domena publiczna).
Lichwiarz na drzeworycie przypisywanym Albrechtowie Dürerowi (domena publiczna).

W pierwszej kolejności lichwiarz dopuszczał się grzechu chciwości. To jednak jeszcze nie wszystko. Lichwę uważano przede wszystkim za kradzież. Jak czytamy w książce Le Goffa:

Interpretacja ta, zaproponowana przez św. Anzelma (1033-1109) w jego „Homilia et Exhortationes” i przejęta w XII wieku przez Hugona od Św. Wiktora, Piotra Komestora i Piotra Lombarda, zastąpiona została ostatecznie tradycyjnym pojmowaniem lichwy jako „bezwstydnego zysku” (turpe lucrum).


Reklama


Lichwiarska kradzież jest grzechem przeciwko sprawiedliwości. Tomasz z Akwinu mówi to wyraźnie: „Czy branie lichwy za wypożyczone pieniądze jest grzechem?” Odpowiedź: „Brać lichwę za pożyczone pieniądze jest samo przez się grzechem, gdyż sprzedaje się to, czego się nie ma, a to jest oczywistym naruszeniem równości, na której polega sprawiedliwość”.

Złodzieje boskiego czasu

Jakby tego było jeszcze mało, według uczonych z przełomu XII i XIII wieku lichwiarz dopuszczał się zbrodni najcięższego kalibru. Okradał bowiem samego Boga.

Lichwiarze obraz Quentina Massysa (domena publiczna).
Lichwiarze, obraz Quentina Massysa (domena publiczna).

Angielski teolog Tomasz z Chobham, twierdził, że: „lichwiarz popełnia kradzież albo lichwę, albo grabież, bowiem otrzymuje cudzą rzecz wbrew woli »właściciela«, to jest Boga”.

Zgodnie z takim tokiem myślenia lichwiarz sprzedawał nie co innego, jak czas, który upływał między „pożyczką a momentem jego zwrotu wraz z procentem”. Czas z kolei należał wyłącznie do Boga.

W związku z tym, jak wyjaśniał francuski historyk, lichwiarz był „złodziejem boskiego dobra”. Cytowany przez Le Goffa XIII-wieczny dokument jasno tłumaczył dlaczego pożyczających na procent czekały ognie piekielne:

Lichwiarze grzeszą przeciw naturze chcąc rozmnażać pieniądze z pieniędzy, tak jak koń płodzi konia, a muł muła. Nadto lichwiarze są złodziejami, ponieważ sprzedają czas, który do nich nie należy, a sprzedawać cudzą rzecz bez zgody właściciela jest złodziejstwem.

Drzeworyt przedstawiający lichwiarza z manuskryptu Stanisława Zaborowskiego Contra malos divites et usurarios (domena publiczna).
Drzeworyt przedstawiający lichwiarza z manuskryptu Stanisława Zaborowskiego Contra malos divites et usurarios (domena publiczna).

Co więcej, oni sprzedają jedynie oczekiwanie na pieniądze, to znaczy czas, sprzedają dni i noce. W rezultacie sprzedają światło i odpoczynek. Nie byłoby więc sprawiedliwie, żeby czekało ich światło i wieczny odpoczynek.

„Woły lichwiarza pracują bez ustanku”

Pochodzący z tego samego okresu manuskrypt Tabula exemplorum jeszcze dobitnie podkreślał, że:


Reklama


Każdy człowiek przestaje pracować w dni świąteczne, ale woły lichwiarza pracują bez ustanku i tym obrażają Boga i wszystkich świętych. Lichwa, jako że grzeszy bez końca, bez końca powinna też być karana.

Nie może zatem dziwić, że wśród katolików niewielu było gotowych narażać się na potępienie ze strony Kościoła. Właśnie dlatego w średniowieczu pożyczaniem na procent chrześcijanom zajmowali się głównie Żydzi.

Przeczytaj również o pięciu największych wynalazkach średniowiecza. Bez nich nie byłoby współczesnego świata

Bibliografia

  • Jacques Le Goff, Sakiewka i życie. Gospodarka i religia w średniowieczu, Marabut 1995
Autor
Daniel Musiał
3 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.