Maria Zakrzewska. Zapomniana Polka była jedną z najważniejszych kobiet w dziejach światowej medycyny

Strona główna » XIX wiek » Maria Zakrzewska. Zapomniana Polka była jedną z najważniejszych kobiet w dziejach światowej medycyny

Za pierwszą polską lekarkę uznaje się zwykle Annę Tomaszewicz-Dobrską. Rzeczywiście żadna kobieta przed nią nie praktykowała oficjalnie nad Wisłą. Nawet wcześniej szlaki w medycynie przetarła jednak inna pionierka polskiego pochodzenia, Maria Zakrzewska. Tyle że karierę robiła w Niemczech, a następnie – za Oceanem.

Maria Zakrzewska urodziła się 6 października 1829 roku w Berlinie. Była córką Martina Zakrzewskiego – potomka polskiej rodziny arystokratycznej, oficera armii pruskiej. Choć mogła szczycić się wspaniałym herbem, od salonów, herbatek i gier towarzyskich zawsze bardziej interesowała się medycyną. Zresztą nie ona pierwsza w rodzinie.


Reklama


Szlachetność w norach i podłość w pałacach

Matka Marii była położną, jej babcia zajmowała się weterynarią. Dziewczyna bardzo wcześnie zaczęła asystować przy porodach, nie tylko u arystokratek, ale też w najniższych warstwach. „Widziałam szlachetność w norach i podłość w pałacach. Cnoty prostytutek i przywary tak zwanych szacownych kobiet” – wspominała po latach.

Gdy miała 18 lat wiedziała już, że sama też pragnie zostać akuszerką. O dziwo to nie ojciec sprzeciwił się jej decyzji, ale matka, zajmująca się przecież tym samym fachem.

Mimo oporu i kłótni panna Zakrzewska zaczęła starać się o przyjęcie do Szkoły dla Położnych w Berlinie. Rocznie w tej ekskluzywnej placówce były zaledwie dwa miejsca. „Przez kilka lat zgłoszenia Zakrzewskiej odrzucano, przyjmując starsze, zamężne kobiety” – pisze Maria Kempa na łamach „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny”.

Dopiero protekcja wpływowego profesora medycyny i wpływy ojca na dworze pruskim utorowały młodej Polce drogę do edukacji.


Reklama


Wielkie szanse… i wielkie rozczarowanie

Zakrzewska szybko pokazała, że ma wszelkie zadatki do pracy szpitalnej. Już jako 22-latka objęła posadę głównej położnej. Opór mężczyzn dla jej szybkiego awansu był jednak potężny, na każdym kroku rzucano jej kłody pod nogi. Marii nie zadowalało zresztą asystowanie lekarzom.

W 1852 roku, gdy miała 24 lata podjęła najtrudniejszą decyzję w życiu. Postanowiła porzucić rodzinę i wszystko co znała, by wyjechać do Stanów Zjednoczonych.

O wyzwaniach stojących przed Marią Zakrzewską i innymi pionierkami medycyny fascynująco opowiada Ałbena Grabowska na kartach nowej powieści pt. Doktor Anna (Wydawnictwo Marginesy 2021). Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się więcej o książce.

Zaledwie pięć lat wcześniej Elizabeth Blackwell, jako pierwsza kobieta w Ameryce, uzyskała dyplom doktora medycyny. Panna Zakrzewska była zdeterminowana pójść w jej ślady. Wierzyła, że USA to kraj możliwości i równouprawnienia. Szybko zrozumiała w jak wielkim była błędzie.

Dla polskiej położnej nie znającej angielskiego nigdzie nie było pracy. Zakrzewska nie miała innego wyjścia, jak tylko zacząć zajmować się wyszywaniem. Rok spędziła w nędzy w Nowym Jorku, aż wreszcie przypadkiem spotkała samą Elizabeth Blackwell.


Reklama


Przy wsparciu pierwszej pani doktor Zakrzewska została przyjęta do Szkoły Medycznej prywatnego Western Reserve University w Ohio. Nadal nie było jej łatwo. Na uczelni studiowało dwustu mężczyzn i zaledwie cztery kobiety.

Nikt nie chciał dzielić z Polką mieszkania, a koledzy z roku traktowali ją jak dziwadło. Na Uniwersytecie powstała nawet petycja wzywająca władze do skreślenia wszystkich kobiet z listy studentów.

Cierpliwa do czasu

Mimo wszystkich szykan w 1856 roku Maria Zakrzewska uzyskała dyplom. Miała 27 lat. Przez kilka kolejnych lat pracowała w Nowoangielskim Żeńskim Kolegium Medycznym w Bostonie jako profesor położnictwa i chorób kobiecych.

Pomimo szacownego stanowiska stale była traktowana raczej jak pielęgniarka, jeśli nie sprzątaczka. Odmawiano jej dostępu do aparatury, utrudniano leczenie pacjentek. Długo znosiła codzienny seksizm, aż wreszcie jej przełożony, Samuel Gregory, ogłosił, że kobiety pracującej w Kolegium nie będą dłużej tytułowane lekarzami. Na tym miara się przebrała. Zakrzewska złożyła wypowiedzenie i 1 czerwca 1862 roku założyła własny szpital.

Szpital Marii Zakrzewskiej na fotografii z przełomu XIX i XX wieku.
Szpital Marii Zakrzewskiej na fotografii z przełomu XIX i XX wieku.

Kobiety kobietom

Nowoangielski Szpital dla Kobiet i Dzieci w Bostonie początkowo miał tylko kilka łóżek. Jak jednak podkreśla Maria Kempa, placówka pod kierunkiem panny Zakrzewskiej w ciągu czterdziestu lat „rozwinęła się w jedną z najważniejszych instytucji medycznych dla kobiet” w Ameryce.

Był to pierwszy szpital, w którym opiekę kobietom zapewniały kobiety. Zakrzewska nie tylko zatrudniała inne pionierki medycyny, ale też podjęła się ich kształcenia, by nie musiały przechodzić tego samego horroru, na jaki była narażona w latach studiów. Przy bostońskiej placówce powstała pierwsza w historii Stanów Zjednoczonych ogólna szkoła pielęgniarska.


Reklama


Na przełomie XIX i XX wieku szpital zatrudniał już przeszło sześćdziesiąt lekarek. Aż do połowy XX stulecia do pracy w nim przyjmowano tylko i wyłącznie kobiety.

***

O wyzwaniach stojących przed Marią Zakrzewską i innymi pionierkami medycyny fascynująco opowiada Ałbena Grabowska na kartach nowej powieści pt. Doktor Anna (Wydawnictwo Marginesy 2021). Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się więcej o książce.

Bibliografia

  • Atwater Edward, Women Medical Doctors in the United States before the Civil War: A Biographical Dictionary, University of Rochester Press 2006.
  • Kempa Maria, Maria Elżbieta Zakrzewska (1829-1902) — pionier kobiecej służby zdrowia w USA. 110 rocznica śmierci, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny”, t. 76 (2013).
  • Reiskind Michael, Hospital Founded by Women for Women, „Jamaica Plain Historical Society” (1995).

Nowa powieść Ałbeny Grabowskiej

Autor
Grzegorz Kantecki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.