Zdobycie Konstantynopola w 1204 roku. XVII-wieczny obraz Iacopo Nigretiego

Najsłynniejsza średniowieczna „zbrodnia przeciwko ludzkości”. Według polskiego autora wcale do niej nie doszło

Strona główna » Średniowiecze » Najsłynniejsza średniowieczna „zbrodnia przeciwko ludzkości”. Według polskiego autora wcale do niej nie doszło

W 1204 roku najwspanialsze miasto Europy, Konstantynopol, wpadło w ręce krzyżowców. Uczestnicy IV krucjaty, zamiast bić się z muzułmanami, złupili stolicę chrześcijańskiego cesarstwa. O wydarzeniu od stuleci pisze się jako o bezprzykładnej zbrodni, na wprost niewyobrażalną skalę. Sławomir Leśniewski, autor książki Konstantynopol 1204, uważa jednak, że krytyka jest nieuzasadniona, a przywódców krucjaty „oczernia się ponad miarę”.

Złupienie Konstantynopola przez krzyżowców natychmiast spotkało się z ostrą reakcją. Ojciec święty Innocenty III piętnował mordy na niewinnej ludności, masowe rabunki i akty dewastacji wspaniałego dziedzictwa kulturowego Bizancjum.


Reklama


Także rodzimy dziejopis, Niketas Choniates, pisał o bestialstwie i zachłanności „Franków”, którzy, ogarnięci żądzą mordu, napadli na Konstantynopol.

Zbrodnia przeciwko ludzkości?

Tradycyjny obraz katastrofy z roku 1204 dosadnie oddał Steven Runciman.

Szturm Konstantynopola w 1204 roku. Miniatura XV-wieczna.
Szturm Konstantynopola w 1204 roku. Miniatura XV-wieczna.

Autor słynnych Dziejów wypraw krzyżowych nazwał IV krucjatę, ni mniej ni więcej, tylko zbrodnią przeciwko ludzkości. Pisał:

Barbarzyństwo zdobywców Konstantynopola przeszło wszelkie wyobrażenia. Od dziewięciu stuleci to wielkie miasto było stolicą cywilizacji chrześcijańskiej. Przetrwało tam mnóstwo pomników starożytnej sztuki greckiej, na każdym kroku spotykało się arcydzieła znakomitych rzemieślników bizantyjskich. Wenecjanie [będący patronami krucjaty] znali się na wartości tych dzieł.

Korzystali z każdej możliwości grabieży bezcennych skarbów i wywozili je do Wenecji, aby ozdobić nimi tamtejsze pałace i świątynie. Francuzów i Flamandów natomiast ogarnął szał niszczenia. Rozpasany motłoch rozbiegł się po ulicach, rabując wszystko, co błyszczało, niszcząc wszystko, czego nie można było zabrać, zatrzymując się tylko po to, aby mordować i gwałcić lub włamywać się do piw­ nic z winem.


Reklama


Nie oszczędzono ani klasztorów, ani kościołów, ani bibliotek. W kościele Bożej Mądrości pijani żołnierze zdzierali jedwabne zasłony, rozbili na kawałki srebrny ikonostas, deptali po świętych księgach i ikonach. (…)

W klasztorach gwałcono zakonnice. Wdzie rano się zarówno do pałaców, jak i ruder, niszcząc je doszczętnie. Na ulicach konały od ran kobiety i dzieci. Ów bestialski rozlew krwi i grabieży trwał całe trzy dni, aż w końcu to piękne, ogromne miasto obróciło się w ruinę.

Tekst powstał w oparciu o książkę Sławomira Leśniewskiego pt. Konstantynopol 1204 (Bellona 2022). Do kupienia tylko w księgarni wydawcy.

Zaprzeczenie hekatomby

Podobną ocenę wydarzeń można odnaleźć w wielu innych publikacjach. Sławomir Leśniewski, autor tomu Konstantynopol 1204 wydanego w serii Historyczne Bitwy, uważa jednak, że „słuszność należy przyznać” raczej tym historykom, którzy „są bardziej wyważeni w opiniach”.

Według Leśniewskiego zachowane źródła nie potwierdzają niezwykłej skali zbrodni. Opisy niegodziwości, na przykład w tekście Niketasa Choniatesa, zawierają – jak twierdzi – głównie frazesy:


Reklama


Za słowami nie poszły konkretne przykłady na ich potwierdzenie. Ba, wiele fragmentów wręcz zaprzecza podstawowej tezie o hekatombie Konstantynopola i jego mieszkańców.

Zdumiewająca liczba ofiar

Autor książki Konstantynopol 1204 zaznacza poza tym, że żadne wiarygodne źródło średniowieczne nie podało prawdziwie piorunującej liczby ofiar łupienia miasta.

Zdobycie Konstantynopola w 1204 roku. XVII-wieczny obraz Iacopo Nigretiego
Zdobycie Konstantynopola w 1204 roku. XVII-wieczny obraz Iacopo Nigretiego.

„W dziele Gunthera z Pairis Historia Constantopolitana pojawiła się liczba 2000 zabitych” – pisze Leśniewski. „Kilkadziesiąt razy niniejsza niż podczas szturmu Jerozolimy w 1099 roku. Zdumiewająco, by nie powiedzieć podejrzanie wręcz, niska, zważywszy rzekomą srogość ze strony krzyżowców i stanowiąca zaledwie ułamek procenta ogólnej liczby mieszkańców, sięgającej przecież niemal pół miliona”.

Czarna legenda IV krucjaty?

Leśniewski stoi ogółem na stanowisku, że żadna rzeź nie miała miejsca. Zdarzało się, że krzyżowcy popełniali incydentalne mordy, te były jednak ponoć surowo karane.


Reklama


Autor nie przebiera w słowach, pisząc o „oczernianiu ponad miarę” organizatorów i uczestników IV krucjaty. W jego opinii nieuzasadniona krytyka służyła po części tuszowaniu większych zbrodni, jakie były w tym czasie popełniane na Zachodzie, w toku działań wymierzonych w heretyckich albigensów.

„Może więc należy zaufać Robertowi z Clari, kiedy pisze, że »gdy miasto zostało zdobyte, nie wyrządzili krzywdy ani biednym, ani bogatym«” – kwituje autor Konstantynopola 1204.

Bibliografia

  • Leśniewski S., Konstantynopol 1204, Bellona 2022.
  • Runciman S., Dzieje wypraw krzyżowych, t. 3, PIW 1987.

Haniebne losy IV krucjaty

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.