Największe grody w Polsce pierwszych Piastów. Liczba mieszkańców za Bolesława Krzywoustego

Pierwsze lokacje miast w Polsce przypadły na okres rozbicia dzielnicowego. Już wcześniej nad Wisłą istniały jednak zwarte skupiska ludności. Koncentrowały się w nich handel i rzemiosło. Tam też znajdowały się siedziby władzy świeckiej i duchownej. Przy których grodach powstały największe i najludniejsze osady? Ilu miały mieszkańców na początku XII stulecia?

Zdaniem Marii Boguckiej i Henryka Samsonowicza, autorów klasycznej pracy Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, już za czasów Bolesława Chrobrego w państwie Piastów można było naliczyć przynajmniej trzydzieści ośrodków „typu miejskiego”.


Reklama


Część zawdzięczała swą pozycję i rozwój położeniu w mateczniku dynastii. Były to na przykład Gniezno, Giecz, Kalisz czy – uznawany obecnie za najważniejszą rezydencję władcy przynajmniej od czasów Mieszka Pierwszego – Poznań.

Inne stanowiły naczelne ośrodki podbijanych prowincji (Kraków, Wrocław). Ich rozwój dodatkowo stymulowała obecność świeżo utworzonych stolic biskupich. Kołobrzeg czy Gdańsk były też portami, a Kruszwica – rosła za sprawą intratnego wydobycia soli.

Wizualizacja zabudowy wzgórza wawelskiego w okresie wczesnopiastowskim opublikowana przez LetsSketchUp.

Metoda z długą historią

Praca Marii Boguckiej i Henryka Samsonowicza ukazała się przed przeszło trzydziestoma laty. Od tego czasu niepomiernie zwiększyła się nasza wiedza o sieci osadniczej wczesnego średniowiecza. Sama lista najważniejszych, (przed)miejskich ośrodków pozostała jednak raczej niezmieniona.

Niechętni do liczbowych spekulacji archeologowie i historycy obecnego pokolenia, nie prowadzą też szerszych dociekań na temat tego, ilu mieszkańców miały poszczególne osady. W obiegu wciąż pozostają więc propozycje sprzed dekad.


Reklama


Najczęściej przytacza się model opracowany przez dawno już nieżyjącego, zasłużonego mediewistę Tadeusza Lalika. Jego ustalenia pochodzą aż z lat 60. XX wieku, ale trafiły na przykład do wydanej w 2009 roku nowej biografii Władysława II Wygnańca.

Ile łącznie było miast w czasach Bolesława Krzywoustego?

Profesor Lalik twierdził, że za panowania Bolesława Krzywoustego (początek XII wieku) polskie (proto)miasta z prawdziwego zdarzenia miały od 500 do 800 mieszkańców. Niekiedy więcej – do 1500. Ale tylko garstka najważniejszych grodów i rozciągających się u ich podnóży podgrodzi, skupiała jeszcze znaczniejszą liczbę ludzi.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Badacz twierdził (chyba zbyt optymistycznie) że wszystkich miast było około roku 1138 łącznie 250. Ale do tego grona zaliczył też dwieście naprawdę małych osad, w których mieszkało po kilkadziesiąt rodzin. Ogółem naczelną rolę w państwie Piastów odgrywało tylko kilkanaście grodów.

TOP 5 największych miast (albo raczej TOP 2)

Maria Bogucka i Henryk Samsonowicz, którzy we własnych obliczeniach bazowali na pracy profesora Lalika, oceniali że w Polsce Bolesława Krzywoustego było pięć miast z populacją na poziomie 4000 – 5000 osób.

Na liście umieścili: Kraków, Wrocław, Gniezno, Kołobrzeg i Wolin.

Wizualizacja Poznania u schyłku X wieku zamieszczona w pracy pod redakcja A. Stempina 966 – pamięć w dębie zachowana.

Należy przy tym zastrzec, że Wolin i Kołobrzeg stanowiły świeże i nietrwałe zdobycze, czy nawet tylko ośrodki uzależnione. Co zaś do Gniezna, ostatnimi czasy przeważają opinie o jego mniejszym, niż dawniej sądzono potencjale.

W Polsce właściwej zostają więc raczej tylko dwa naprawdę duże i prężne ośrodki: Wrocław oraz Kraków. Oba ulokowane na kluczowym szlaku handlowym biegnącym z Pragi do Kijowa i dalej na wschód. A poza tym na południu, które mniej od reszty kraju ucierpiało w latach anarchii za panowania Kazimierza Odnowiciela.

Przeczytaj też: Jedyny władca średniowiecznej Polski, o którym wiadomo, że nie poszedł do nieba. Mamy żelazne dowody

Kraków to też za Bolesława Krzywoustego (bo niekoniecznie jego ojca, preferującego Płock) faktyczna stolica kraju.

Miasta drugiego (i trzeciego) sortu

Do drugiej kategorii autorzy Dziejów miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej zaliczyli ośrodki, które w ich opinii miały 2000 – 3000 mieszkańców. W tym gronie znalazły się: Głogów, Kruszwica, Legnica, Opole, Płock, Poznań, Przemyśl, Sandomierz, Szczecin i Włocławek.


Reklama


Wreszcie kategoria trzecia – miasteczka przygrodowe, gdzie mieszkało około tysiąca osób. Zdaniem Marii Boguckiej i Henryka Samsonowicza było ich w przybliżeniu dwadzieścia, w tym między innymi Brześć Kujawski, Kalisz, Lublin, Łęczyca, Niemcza, Santok, Sieradz i Wiślica.

Przeczytaj też o punkcie testamentu Krzywoustego, który pomijają podręczniki. Kto poza synami księcia otrzymał własną dzielnicę kraju?

Bibliografia

  1. Bogucka Maria, Samsonowicz Henryk, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Wrocław 1986.
  2. Dworsatschek Mariusz, Władysław II Wygnaniec, Kraków 2009.
  3. Lalik Tadeusz, Społeczeństwo i państwo w drugiej połowie XI i pierwszej połowie XII wieku [w:] Polska pierwszych Piastów, red. Tadeusz Manteuffel, Warszawa 1968.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.