Bitwa na San Domingo. Obraz Januarego Suchodolskiego.

Napoleon a Legiony Polskie we Włoszech. Jak odpłacił naszym żołnierzom za wierną służbę?

Strona główna » XIX wiek » Napoleon a Legiony Polskie we Włoszech. Jak odpłacił naszym żołnierzom za wierną służbę?

Pierwsze spotkanie Napoleona z generałem Janem Henrykiem Dąbrowskim miało miejsce 4 grudnia 1796 roku. Przebiegło w atmosferze nieufności. Decyzja o utworzeniu Legionów złożonych z Polaków była wbrew interesom i oczekiwaniom Napoleona.

O utworzeniu Legionów Polskich i o tym, jak francuskie władze – Dyrektoriat – wykorzystywały Polaków prof. Kowalczyk pisał już w innym tekście opublikowanym na naszych łamach. Kliknij, by go przeczytać.

Napoleon Bonaparte miał wprawdzie adiutanta Polaka, Józefa Sułkowskiego, ale ten tylko podsycał jego nieufność. Sułkowskiego i Dąbrowskiego dzieliły poglądy polityczne, pierwszy przedstawiał więc drugiego w złym świetle.


Reklama


Sceptycyzm francuskiego dowódcy pogłębiała jeszcze planowana struktura oddziałów. Zwycięzca kampanii włoskiej nie ufał dezerterom, a przecież Legiony Polskie miały się składać głównie z mężczyzn, którzy zbiegli z armii austriackiej.

Przedmiotowe traktowanie

Początki były trudne, ale Napoleon szybko zmienił zdanie i zaczął doceniać Polaków jako dobrych żołnierzy. Stale jednak traktował ich przedmiotowo.

Marsz, marsz Dąbrowski. Fragment pocztówki
Marsz, marsz Dąbrowski. Fragment pocztówki z obrazem Juliusza Kossaka.

Tak samo jak członkowie Dyrektoriatu, wykorzystywał Legiony Polskie do realizacji własnych celów politycznych. Było tak zarówno wtedy, gdy dowodził tylko oddziałami, jak i po zamachu stanu w 1799 roku, w następstwie którego przejął faktyczną władzę nad Francją.

Polacy wnieśli istotny wkład w ostateczne zwycięstwo nad Austrią i odegrali rolę w kluczowej bitwie pod Hohenlinden w 1800 roku. Mimo to Francuzi nie planowali podnosić sprawy polskiej na arenie międzynarodowej.


Reklama


Zarówno pokój w Campio Formio (1797), jak i traktat w Lunéville (1801) rozczarowały Polaków. Wielu oficerów, oburzonych tym, jak instrumentalnie ich potraktowano, zrezygnowało w 1801 roku ze służby w armii francuskiej.

Dużą część spośród tych, którzy nie zdecydowali się na taki krok czekał tragiczny epilog służby w Legionach.

Poznajcie wydarzenia, które zmieniły dzieje Polski w książce Chwile przełomu, przygotowanej przez zespół WielkiejHISTORII.pl.
Poprosiliśmy naszych najlepszych publistów i ekspertów o opisanie kluczowych wydarzeń, które na zawsze zmieniły dzieje Polski. Rezultat ich pracy znajdziecie w nowej książce pt. Chwile przełomu.

Perła francuskiej korony

Porozumienia pokojowe z Lunéville i Amiens (1802) dały Napoleonowi szansę na przywrócenie panowania francuskiego na wyspie San Domingo (obecne Haiti) na Karaibach. Liczył on na dochody, jakie kolonia – nazywana „perłą” francuskiej korony – przynosiła Paryżowi w czasach Ancien Régime’u.

Przed 1789 rokiem San Domingo była najbardziej dochodową posiadłością Francji i najbogatszą kolonią na Karaibach, dostarczając 60% ogólnoświatowej produkcji kawy oraz 40% produkcji cukru.


Reklama


Wyspa generowała aż ⅕ całego PKB Francji. Napoleon wiedział, że jest się o co bić. Wysłał na Antyle korpus gen. Charlesa Leclerca i zdecydował o włączeniu do niego dwóch francuskich półbrygad (113. i 114) złożonych z Polaków. Były to dawne półbrygady polskie (2. i 3), znajdujące się na żołdzie francuskim.

Tragiczny epilog

Wyprawa zakończyła się tragicznie. Żołnierze sił ekspedycyjnych zostali zdziesiątkowani na San Domingo.

Bitwa na San Domingo. Obraz Januarego Suchodolskiego.
Bitwa na San Domingo. Obraz Januarego Suchodolskiego.

Śmierć tysięcy Polaków na Antylach odbiła się szerokim echem nad Wisłą. Gdy w 1806 roku ziemie polskie wreszcie znalazły się na horyzoncie zainteresowań Bonapartego, wciąż świetnie pamiętano mu wszystkie krzywdy: traktaty w Campio Formio i Lunéville, a zwłaszcza rzeź patriotów pragnących walczyć za ojczyznę lecz wysłanych na drugą półkulę.

Polacy nie myśleli o Francji i Napoleonie z nadzieją, ale z wielkim sceptycyzmem.

Przeczytaj też dlaczego Legiony Dąbrowskiego powstały we Włoszech. To była cyniczna gra obliczona na oszukanie Polaków.

****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Chwile przełomu (Bellona 2021)To wspólna praca autorstwa publicystów portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca kluczowe punkty zwrotne w dziejach Polski.

Nasi najlepsi publicyści o wydarzeniach, które zmieniły dzieje Polski

Wybrana bibliografia

  1. Askenazy A., Napoleon a Polska, Warszawa 1994.
  2. Holtman R. B., Napoleonic propaganda, Louisiana State University 1950.
  3. Loret M., Między Jeną a Tylżą 1806−1807, Warszawa 1902.
  4. Pachoński J., Legiony Polskie. Prawda i Legenda 1794−1807, t. 14, Warszawa 1969-1979.
  5. Pachoński J., Polacy na Antylach i Morzu Karaibskim, Kraków 1979.
Autor
Rafał Kowalczyk
2 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.