„Nigdy tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak nielicznym”. Najsłynniejsze słowa Churchilla wcale nie dotyczyły Polaków

Te słowa zna każdy. Są powtarzane bez kontekstu, na wyrywki, a często też… na wyrost. Nad Wisłą panuje przekonanie, że hołd złożony uczestnikom bitwy o Anglię był skierowany także (lub nawet przede wszystkim) do Polaków. Ale kogo naprawdę miał na myśli Winston Churchill, gdy mówił, że „nigdy tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak nielicznym”?

Słynne słowa Winstona Churchilla są zwykle przytaczane w skróconej formie. „Nigdy w dziejach ludzkich konfliktów tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak nielicznym” – powtarzają autorzy artykułów i książek poświęconych powietrznej bitwie o Anglię, stoczonej w roku 1940.


Reklama


To jedno zdanie pochodzi z przemówienia o wiele bardziej obszernego i wygłoszonego w typowym dla premiera wojennej Wielkiej Brytanii, kwiecistym, emocjonalnym stylu.

Słowa padły 20 sierpnia 1940 roku. Winston Churchill wypowiedział je na sali niższej izby parlamentu – Izby Gmin. Warto zacytować dłuższy fragment tej mowy.

Winston Churchill podczas Blitzu – niemieckich nalotów na stolicę Wielkiej Brytanii.

Co dokładnie powiedział Winston Churchill?

Wdzięczność każdego ogniska domowego na naszej wyspie, w naszym imperium, a wreszcie na całym świecie, z wyjątkiem siedzib winowajców, kieruje się ku brytyjskim lotnikom, którzy, niezrażeni przez przeciwności, niezmordowani w obliczu nieustannego wyzwania i śmiertelnego niebezpieczeństwa, odwracają los wojny światowej swoim męstwem i poświęceniem.

Nigdy w dziejach ludzkich konfliktów tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak nielicznym. Wszystkie serca są z pilotami myśliwców, których błyskotliwe akcje możemy dzień po dniu oglądać na własne oczy, ale nie wolno nam zapominać, że przez cały czas, noc w noc, miesiąc po miesiącu, nasze dywizjony bombowe wyruszają daleko w głąb Niemiec.


Reklama


Rzeczywiście było ich niewielu

Robert Gretzyngier i Wojtek Matusiak – autorzy licznych prac poświęconych walkom powietrznych w II wojnie światowej, w tym najnowszej książki pt. Wyspy Brytyjskie 1940 – podkreślają, że Churchill docenił zarówno wysiłki lotników myśliwskich, jak i bombowych. Jego słowa dobrze oddawały też charakter walk toczonych nad Anglią.

„Łączna liczba ludzi w załogach latających obu walczących stron zaangażowanych w bezpośrednie działania bojowe to zaledwie kilka tysięcy ludzi” – piszą wspomniani autorzy. W bitwie o Anglię brało więc udział kilka razy mniej osób, niż wchodziło w skład typowej dywizji piechoty tego okresu.

Artykuł stanowi fragment książki Roberta Gretzyngiera  oraz Wojtka Matusiaka (Bellona 2020).
Artykuł powstał między innymi na podstawie książki Roberta Gretzyngiera oraz Wojtka Matusiaka pod tytułem Wyspy Brytyjskie 1940 (Bellona 2020).

Słowa Churchilla dałoby się odnieść także do Polaków. Wprawdzie wraz z wszelkim personelem pomocniczym w obronie Wysp uczestniczyło kilkanaście tysięcy naszych żołnierzy, ale samych pilotów posłanych do walki było tylko 145.

„Nigdy tak wielu nie zawdzięczało tak wiele”… Brytyjczykom

Trzeba jednak podkreślić, że brytyjski premier wcale nie chwalił ofiarności lotników znad Wisły ani jakichkolwiek innych sojuszników.

Brytyjski myśliwiec z okresu bitwy o Anglię – Hawker Hurricane.

W przemówieniu jasno stwierdził, że „ci nieliczni”, którym każdy jest winny wdzięczność to tylko „brytyjscy lotnicy”.

O osiągnięciach i zaangażowaniu Polaków Churchill nawet nie mógłby mówić. Słowa padły jeszcze zanim polskie dywizjony myśliwskie w ogóle weszły do walki.

Przeczytaj też o tym, jak ludność cywilna Wielkiej Brytanii reagowała na bezwzględne niemieckie naloty.


Reklama


Bibliografia

  • Gretzyngier Robert, Matusiak Wojtek, Udział Polaków w bitwie o Anglię, „Biuletyn IPN”, 8-9/2011.
  • Gretzyngier Robert, Matusiak Wojtek, Wyspy Brytyjskie 1940, Bellona 2020.

Polecamy

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.