Pierwsza ucieczka z Auschwitz. Za działania jednego człowieka ukarano cały obóz

Strona główna » II wojna światowa » Pierwsza ucieczka z Auschwitz. Za działania jednego człowieka ukarano cały obóz

Do najwcześniejszej ucieczki z Auschwitz doszło niespełna miesiąc po tym, jak dotarł tam pierwszy transport więźniów. Z obozu zdołał się wyrwać osadzony numer 220 – Tadeusz Wiejowski. Jak to zrobił? Jakie konsekwencje ponieśli ludzie, którzy mu pomogli?

Pierwszy masowy transporty więźniów został wysłany do Auschwitz z Tarnowa w dniu 14 czerwca 1940 roku. Wśród 728 Polaków, którzy trafili na obszar dawnych koszar wojskowych, znalazł się także Tadeusz Wiejowski.


Reklama


Mężczyzna pochodził z Kołaczyc na Podkarpaciu. Miał 26 lat, z zawodu był szewcem. Służył w Wojsku Polskim. W obozie otrzymał numer 220.

Do jego ucieczki doszło już 6 lipca 1940 roku – niespełna miesiąc po tym, jak trafił do Auschwitz. Szczegóły zdarzeń są znane dzięki powojennemu oświadczeniu jednego z ludzi, którzy pomogli Wiejowskiemu w opuszczeniu obozu.

Brama obozu Auschwitz w 1945 roku.

Zielona opaska i cywilne ubranie

Jak wyjaśnia dr Jacek Lachendro, historyk zatrudniony w Miejscu Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau, więzień zdołał nawiązać kontakt z grupą polskich elektryków, zatrudnionych w niemieckiej firmie pracującej przy budowie dopiero powstającego obozu.

Spośród pięciu robotników czterech należało do Związku Walki Zbrojnej. Dostarczyli oni Wiejowskiemu cywilne ubranie, a przede wszystkim specjalną opaskę w zielonym kolorze, która potwierdzała, że dana osoba nie jest więźniem.


Reklama


Po skończonym dniu pracy Wiejowski „założył ubranie i w grupie cywili opuścił obóz. Razem z nimi poszedł w kierunku dworca kolejowego, skąd następnie zdołał wyjechać pociągiem towarowym”.

Autor relacji o tej ucieczce, Bolesław Bicz, podkreślał, że podobną pomoc oferowano także innym osadzonym. Nikt nie zdecydował się jednak na ryzyko.

Na kanwach historii pierwszej kobiety, która zdołała uciec z obozu Auschwitz powstała powieść pt. Którędy na wolność?

Nie uciekł przed zemstą

Wiejowski dotarł w rodzinne strony, gdzie ukrywał się przez przeszło rok. Niemcy natrafili na ślad dopiero po tym, jak zmarli rodzice byłego więźnia, utrzymujący jego obecność w sekrecie.

Uciekiniera schwytano jesienią 1941 roku. Jak pisze dr Lachendro, został on osadzony w więzieniu w Jaśle. Stamtąd „wywieziono go furgonetką policyjną w kierunku Gorlic i prawdopodobnie rozstrzelano w jednym z nieczynnych szybów naftowych”.

Przeszło 1300 ukaranych

Straszne konsekwencje ponieśli także elektrycy. Już w dwa dni po ucieczce, 8 lipca 1940 roku, wszyscy zostali aresztowani i sami trafili za bramę obozu. Z całej piątki pobyt w piekle przeżył tylko jeden – Bolesław Bicz.

Poza tym, dla zniechęcenia innych więźniów do podobnych działań, ukarano cały obóz.


Reklama


Pierwsza ofiara śmiertelna Auschwitz

Historyczka Danuta Czech pisała na kartach Kalendarza wydarzeń w KL Auschwitz, że ucieczka Tadeusza Wiejowskiego została stwierdzona w czasie wieczornego apelu. W reakcji:

Niemcy zarządzili „stójkę” – karny apel. Trwał on od godziny 18.00 6 lipca do 14.00 dnia następnego, czyli 20 godzin.

Podczas apelu esesmani przez całą noc chodzili między szeregami więźniów bijąc i kopiąc. Po raz pierwszy wymierzono również publiczną karę chłosty. W tym celu skonstruowano specjalnie „kozła” w obozowej stolarni. Kara dotknęła więźniów, których obozowe Gestapo podejrzewało o pomoc w ucieczce.

Tadeusz Wiejowski na fotografii ze zbiorów Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Kara objęła wszystkich więźniów Auschwitz – łącznie 1311 mężczyzn. Jeden z nich, polski Żyd Dawid Wrongczewski, już chory na gruźlicę i zmaltretowany, nie przeżył stójki. Była to pierwsza ofiara śmiertelna obozu.

***

Na kanwach historii pierwszej kobiety, która zdołała uciec z obozu Auschwitz powstała powieść pt. Którędy na wolność? Nową książkę Marty Byczkowskiej-Nowak kupicie w Empiku.

Bibliografia

  • Lachendro Jacek, Wybrane przykłady ucieczek z KL Auschwitz [w:] Cena odwagi. Miedzy ocaleniem życia a ocaleniem człowieczeństwa, redakcja naukowa Alicja Bartuś, Piotr Trojański, Oświęcim 2019,
  • Rocznica pierwszej ucieczki z Auschwitz, „Auschwitz.org”, 5 lipca 2005.

Poruszająca powieść na kanwach obozowej historii

Autor
Grzegorz Kantecki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.