Pierwsze proszki i pasty do mycia zębów. Ich stosowanie miało opłakane skutki

Reklamy prasowe pierwszych preparatów do czyszczenia zębów zapewniały czytelników, że te czynią prawdziwe cuda. Miały powstrzymywać próchnicę, usuwać nalot i kamień nazębny oraz przywracać dziąsła do zdrowia. W rzeczywistości często wystarczyło umyć nimi zęby kilka razy, by… zupełnie zniszczyć sobie szkliwo.

Pierwsze mieszanki przeznaczone do czyszczenia zębów miały formę proszku (nie pasty) i były doprawdy skuteczne. Zawarte w nich szorstkie ziarno, pozyskiwane najczęściej z pokruszonego koralu lub pumeksu, usuwało z zębów nie tylko odbarwiające je zanieczyszczenia, ale i szkliwo.


Reklama


„Istny cud w dziejach artykułów toaletowych”

Wystarczy sobie przypomnieć rezultaty eksperymentów brytyjskiego dentysty Thomasa Berdmore’a z typowym dla tamtych czasów specyfikiem, za pomocą którego z łatwością zdarł zdrową, białą powierzchnię zęba.

Producenci proszków zapewniali, że ich wyroby powstrzymują próchnicę, usuwają nalot i kamień nazębny oraz przywracają dziąsła do zdrowia. Klientów wabili reklamami, w których aż kipiało od przesady, a zawarte w nich informacje wcale nie były poparte faktami.

Reklama Sozodontu z końca XIX wieku (domena publiczna).
Reklama Sozodontu z końca XIX wieku (domena publiczna).

Na przykład reklama produktu o nazwie Sozodont głosiła:

Dzienne zapotrzebowanie na SOZODONT to istny cud w dziejach artykułów toaletowych, przekracza bowiem popyt na wszystkie inne środki do czyszczenia zębów razem wzięte. Ten słynny preparat odznacza się najwyższą jakością i ci, którzy raz go użyją, już zawsze będą chcieli z niego korzystać – stąd tak wysoki wskaźnik sprzedaży.

Dostępny jest we wszystkich aptekach i perfumeriach; można go także nabyć bezpośrednio od sprzedawcy hurtowego.


Reklama


Szatański humbug

W 1866 roku podczas spotkania komisji ds. środków do czyszczenia zębów działającej pod auspicjami Amerykańskiego Towarzystwa Stomatologicznego ten sam produkt został określony mianem „najbardziej szatańskiego humbugu”, gdyż „wżerał się w zęby niczym kwas”.

Po upływie półwiecza problem nadal nie zniknął. Na początku xx wieku z reklamy pepsodentu można się było dowiedzieć, że zawarta w nim pepsyna, od której zaczerpnął swoją nazwę, usuwa warstwę wierzchnią z zębów, „tym samym zapobiegając odczynowi kwaśnemu jamy ustnej, próchnicy oraz ropotokowi”.

Nic bardziej mylnego, jak przekonywał William J. Giles, wykładowca chemii na Uniwersytecie Columbia, który zbadał skład rzeczonej pasty do zębów. Odkrył, że zawiera ona środek ścierny „na tyle twardy i ostry, by przeciąć szkło”.

„Pepsodent – konkludował Giles – trafił na rynek albo w wyniku całkowitej ignorancji co do jego składu chemicznego oraz prawideł rządzących reakcjami biochemicznymi w stomatologii, albo z wyrachowania producentów pragnących wprowadzić w błąd całe rzesze nabywców, których zazwyczaj łatwo omamić za pomocą pozornie wiarygodnej reklamy”.

Artykuł stanowi fragment książki Jamesa Wynbrandta pt. Bolesna historia stomatologii (Marginesy 2020).
Artykuł stanowi fragment książki Jamesa Wynbrandta pt. Bolesna historia stomatologii (Marginesy 2020).

Jedno mycie niszczyło 3% szkliwa

W 1909 roku Giles rozpoczął badania nad składem proszków i past do zębów oraz płynów do płukania jamy ustnej. To, co odkrył, nazwał „pełnym napuszonych sloganów naciąganiem ludzi”, które głośno potępił.

W latach dwudziestych skierował swój gniew na Amerykańskie Towarzystwo Dentystyczne, krytykując organizację za obojętność wobec tych prymitywnych i niebezpiecznych specyfików.


Reklama


Mimo to stowarzyszenie nabrało wody w usta, a groźne dla zębów środki do ich czyszczenia nadal pojawiały się na rynku. W połowie lat trzydziestych na rynek trafił środek wybielający o nazwie Tartaroff zawierający 1,2 procent kwasu chlorowodorowego. Podczas jednego mycia był w stanie zniszczyć do 3 procent szkliwa nazębnego

Przeczytaj również o tym, że pierwsze szpitale położnicze były mordowniami. Przy porodzie umierało nawet 30% kobiet

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Jamesa Wynbrandta pt. Bolesna historia stomatologii. Ukazała się ona w Polsce nakładem wydawnictwa Marginesy.

Po przeczytaniu docenisz, że leczysz zęby w XXI wieku

Tytuł, lead oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce korektorskiej.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.