Pochodzenie Henryka Sienkiewicza. Czy słynny pisarz naprawdę miał tatarskie korzenie?

Strona główna » XIX wiek » Pochodzenie Henryka Sienkiewicza. Czy słynny pisarz naprawdę miał tatarskie korzenie?

Tworzone ku pokrzepieniu serc w dobie zaborów powieści Henryka Sienkiewicza do dzisiaj cieszą się wielką popularnością. Co jednak wiemy o pochodzeniu sławnego autora Trylogii? Czy w jego żyłach naprawdę płynęła tatarska krew?

Walery Przyborowski nie bez cienia złośliwości pisał o swoim koledze z czasów studenckich, Henryku Sienkiewiczu, iż lubił on:


Reklama


rozprawiać o swym rodzie i pokrewieństwie arystokratycznym z Cieciszowskimi. Jedna z Cieciszowskich była wtedy ksienią panien kanoniczek w Warszawie i Sienkiewicz, zwąc ją swą ciotką, równocześnie lekko sobie z tego żartował.

Czy istot nie pochodził z rodziny arystokratycznej, nie wiem, gdyż byli tacy, co temu przeczyli i o jakimś domku na Pradze mówili, który miał być miejscem rodzinnym przyszłej gwiazdy literackiej. On sam utrzymywał, że się rodził na Podlasiu.

Henryk Sienkiewicz na zdjęciu wykonanym w czasach studenckich (domena publiczna).
Henryk Sienkiewicz na zdjęciu wykonanym w czasach studenckich (domena publiczna).

Mezalians panny Cieciszowskiej

Jak na ironię, wszystko, o czym wspominał Przyborowski, było zgodne z prawdą – w życiu Sienkiewicza byli i arystokratyczni przodkowie, i ciotka przewodząca zakonowi kanoniczek świeckich w Warszawie, i domek, a w zasadzie kamienica na warszawskiej Pradze.

Co więcej, Sienkiewicz po kądzieli skoligacony był z Lelewelami, a jego ojciec legitymował się tatarskim rodowodem. Poza tym pisarz rzeczywiście urodził się na Podlasiu.


Reklama


Panna Stefania Cieciszowska, wywodząca się z zamożnej szlachty o rozległych koligacjach, decydując się na ślub z Józefem Sienkiewiczem, niezamożnym, ale ponoć bardzo przystojnym szlachcicem, popełniła mezalians.

Wszak do Cieciszowskich należały tak zwane dobra okrzejskie w powiecie łukowskim oraz Ułęż Górny w powiecie garwolińskim, a wśród przodków matki przyszłego noblisty byli: Kazimierz Kacper Cieciszowski – metropolita mohylowski oraz Ignacy Cieciszowski – podkomorzy litewski.

Artykuł stanowi fragment książki Iwony Kienzler pod tytułem Henryk Sienkiewicz. Dandys i celebryta (Bellona 2020).
Artykuł stanowi fragment książki Iwony Kienzler pod tytułem Henryk Sienkiewicz. Dandys i celebryta (Bellona 2020).

Literackie geny

Do krewnych Henryka Sienkiewicza ze strony matki należeli także poeta i publicysta hrabia Brunon Kiciński, uważany dzisiaj za twórcę pierwszego koncernu prasowego na ziemiach polskich oraz Jadwiga Łuszczewska, literatka pisząca pod pseudonimem Deotyma, dziś już nieco zapomniana, której utwory swego czasu biły rekordy popularności.

Współcześnie kojarzona jest przede wszystkim z powieścią historyczną dla młodzieży, której akcja osadzona jest w Gdańsku – Panienka z okienka. Biorąc to pod uwagę, nie należy się dziwić, że twórca Trylogii znacznie większą wagę przywiązywał do swego pochodzenia po kądzieli niż po mieczu.

Krewniakiem Henryka Sienkiewicza ze strony marki był między innymi Brunon Kiciński (domena publiczna).
Krewniakiem Henryka Sienkiewicza ze strony marki był między innymi Brunon Kiciński (domena publiczna).

Rodzinna legenda

Nie znaczy to jednak, że nie chciał poznać historii rodu Sienkiewiczów. Dlatego posiłkując się ustaleniami wybitnego heraldyka, Adama Bonieckiego, oraz językoznawcy Jana Karłowicza, ustalił, iż protoplastą rodziny był Piotr Oszyk Siekiewicz lub Sieńkiewicz herbu Łabędź, żyjący pod koniec XVI wieku, którego rodzina wywodziła się od Tatarów litewskich, służących Rzeczypospolitej w chorągwi juszyńskiej.

Według zachowanej legendy jeden z przodków powieściopisarza, niejaki Senkie bądź Szenkie, był murzą, a więc tatarskim księciem i dowódcą oddziału w tatarskim czambule chana Złotej Ordy, Tochtamysza, który sprzymierzył się z wielkim księciem Witoldem, bratem stryjecznym Jagiełły.


Reklama


Pisarz w swoich utworach często umieszczał bohatera o tatarskich korzeniach.

I chociaż najsłynniejszym z owych tatarskich bohaterów jest Azja Tuchajbejowicz, znany z Pana Wołodyjowskiego i doskonałej kreacji Daniela Olbrychskiego w ekranizacji ostatniej części Trylogii, to Tatarzy pojawili się w twórczości Sienkiewicza już w latach siedemdziesiątych XIX stulecia – w trzech dziełach określanych dzisiaj mianem „małej trylogii”, są to: Stary sługa, Hania i Selim Mirza.

A jednak to prawda

Prawnuk wielkiego pisarza, Bartłomiej Sienkiewicz, dzięki projektowi National Geographic, mającemu określić historię zaludniania naszej planety, migracji ludności, jak również pochodzenia ludzi na świecie, dowiedział się, skąd wywodzi się jego rodzina po mieczu. A wszystko dzięki śladowi pozostawionemu przez przodków w ludzkim mitochondrialnym DNA, a w przypadku mężczyzn – w chromosomalnym Y.

Jak wyjaśnia sam zainteresowany w artykule Wędzony Septentrion, opublikowanym w 2016 roku na łamach czasopisma „Newsweek. Genealogia”:

Zanim opiszę mojego chromosomalnego Y, ważna uwaga: dziedziczę go po ojcu, a on po swoim, i tamten po swoim, i tak dalej, bo tylko w linii męskiej możemy je przekazywać.

Testy DNA potwierdziły tatarskie pochodzenie Henryka Sienkiewicza (domena publiczna).
Testy DNA potwierdziły tatarskie pochodzenie Henryka Sienkiewicza (domena publiczna).

Co oznacza, że jeśli mam jakieś cechy pozwalające wyselekcjonować, do jakiej haplogrupy należę, to identyczny zestaw miał i Henryk Sienkiewicz, i Michał Sienkiewicz, jego przodkowie po mieczu, i mają go moi trzej synowie oraz przyszli prawnukowie, o ile się zrodzą.

Wyniki badań udowodniły, że Bartłomiej Sienkiewicz, a co za tym idzie, także jego słynny pradziad, są genetycznymi kuzynami między innymi Czuwaszów, Ewenków, Mongołów oraz właśnie Tatarów. Rodzinna legenda, na którą powoływał się tak arcypolski pisarz, jakim był Henryk Sienkiewicz, okazała się więc prawdziwa.

Przeczytaj również czy Henryk Sienkiewicz miał nieślubnego syna z Heleną Modrzejewską? Odpowiedź jest oczywista


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Iwony Kienzler pod tytułem Henryk Sienkiewicz. Dandys i celebryta. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Bellona.

Życie prywatne wielkiego pisarza

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Zobacz inne nasze artykuły o Henryku Sienkiewiczu

Autor
Iwona Kienzler
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.