Początek roku w starożytnym Rzymie i średniowieczu. Czy dawniej Nowy Rok też obchodzono 1 stycznia?

Strona główna » Średniowiecze » Początek roku w starożytnym Rzymie i średniowieczu. Czy dawniej Nowy Rok też obchodzono 1 stycznia?

„Styl rozpoczynający rok pierwszego stycznia nie posiada w języku polskim swojej własnej nazwy” – wyjaśniał Henryk Wąsowicz, autor monumentalnej pracy Chronologia średniowiecza. I dodał, że w naukach historycznych ten system nosi nazwę „stylu obrzezania” lub „stylu powszechnego”.

Sposób rachuby, w którym rok zaczyna się 1 stycznia jest jednym z najstarszych znanych zachodniej cywilizacji. Już od 153 roku p.n.e. obowiązywała zasada, według której rzymscy konsulowie obejmowali swój urząd właśnie z początkiem stycznia (miesiąca Ianuaris).

Wraz z wprowadzenie kalendarza juliańskiego (reforma Juliusza Cezara z 46 roku p.n.e.) w pełni oficjalnie przyjęto, że 1 stycznia będzie otwierać kolejne lata. Nie był to jednak jedyny system obowiązujący w kulturze łacińskiej w epokach późnego antyku i średniowiecza. Jakie inne rozwiązania stosowano?


Reklama


Kiedy zaczynał się rok w średniowieczu?

1 stycznia (styl obrzezania)

Od drugiej połowy VI wieku w Kościele zachodnim 1 stycznia zaczęto obchodzić święto Obrzezania Pańskiego (circumcisio domini). Dlatego też styl, według którego rok zaczyna się tego dnia zyskał sobie miano „stylu obrzezania”.

Był on powszechnie stosowany przez autorów średniowiecznych kalendarzy religijnych – czyli tak zwanych komputystów. Musiało jednak minąć wiele stuleci, nim dzień 1 stycznia zaczęto określać mianem „Nowego Roku”. W Polsce zrobiono to po raz pierwszy na piśmie dopiero za panowania Kazimierza Wielkiego.

Średniowieczny kalendarz z obszaru Niemiec (domena publiczna).

1 marca (styl marcowy)

Ten dzień uznawano za początek roku w starożytnym Rzymie zanim Juliusz Cezar wprowadził nowy kalendarz. Tradycja okazała się zresztą dużo trwalsza. Żyła w państwie Franków epoki Merowingów, na średniowiecznej Rusi, a najdłużej w Wenecji. Tam lata też liczono od 1 marca. I to aż do roku 1797!

25 marca (styl Zwiastowania)

Pomysł, by lata liczyć od dnia Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny pojawił się niemal równo z samym świętem, obchodzonym w Zachodniej Europie od IX stulecia.


Reklama


Styl rozprzestrzenił się w Burgundii, a następnie także w Akwitanii i Prowansji. Używano go na przykład w słynnym opactwie Cluny. Dotarł do Północnych Włoch i Anglii. Sporadycznie używano go nawet w XVIII wieku.

Dzień Wielkanocy (styl paschalny)

Kolejne rozwiązanie popularne we Francji. Niezbyt praktyczne, bo w tym systemie poszczególne lata miały… różną długość. Pierwszy dzień roku mógł bowiem przypaść zarówno na koniec marca, jak i – koniec kwietnia. Stylu paschalnego używano w Langwedocji i gdzieniegdzie na południu Francji nawet do roku 1564.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

1 września (styl bizantyjski)

Za czasów sławnego cesarza Justyniana (VI wiek n.e.) na wschodzie uznano iż 1 września był dniem stworzenia świat. Stał się więc także pierwszym dniem każdego roku.

Średniowieczny kalendarz z obszaru Niemiec (domena publiczna).

Rachubę taką stosowano w Imperium Bizantyjskim, ale dotarła ona też na Zachód. Jest znana z dokumentów dynastii andegaweńskiej (przełom XIII i XIV stulecia). Przede wszystkim jednak zyskała popularność na późnośredniowiecznej Rusi, a następnie w Rosji. Tam styl rozpoczynający rok 1 września obowiązywał aż do czasów Piotra Wielkiego.

25 grudnia (styl Bożego Narodzenia)

Był to najpopularniejszy system w epoce średniowiecza. Stosowała go kuria papieska, dlatego też styl rozpoczynający lata 25 grudnia zyskał sobie również miano „rzymskiego”.


Reklama


W kancelarii ojców świętych pojawił się w wieku X i przetrwał aż do roku 1582 – a więc do reformy gregoriańskiej i wprowadzenia obecnego kalendarza. Rachuba rozpowszechniła się też w Niemczech (gdzie obowiązywała nawet do XVI wieku), we Francji, na Półwyspie Iberyjskim i w Czechach. A także w Polsce, gdzie w średniowieczu dominowany dwa systemy. Nowy rok przypadał albo 25 grudnia, albo tak jak teraz: 1 stycznia, a więc w dniu Obrzezania Pańskiego.

Dowiedz się też, jakie nazwy miały poszczególne miesiące w średniowiecznej Polsce. Jak bardzo się różniły od dzisiejszych?

Bibliografia:

  • Wąsowicz Henryk, Chronologia średniowieczna, Wydawnictwo KUL, Lublin 2016.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.