Podbój Pomorza przez Krzywoustego

Podbój Pomorza przez Bolesława Krzywoustego. Wspaniały triumf rozsławił go w całej Europie

Strona główna » Średniowiecze » Podbój Pomorza przez Bolesława Krzywoustego. Wspaniały triumf rozsławił go w całej Europie

Podbój całego Pomorza – a nie tylko jego skrawków lub samego ujścia Wisły – był największym pragnieniem, wręcz fiksacją Bolesława Krzywoustego. W pewnym momencie wydawało się, że trwały sukces jest już bardzo bliski.

Każdy z pierwszych Piastów noszących imię Bolesława okazał się władcą pyszałkowatym, niespokojnym, niezdolnym do zgody i wszędzie szukającym wrogów. Tak było w przypadku Bolesława Chrobrego (na tronie od 992 do 1025 roku), Śmiałego (1058-1079), ale i Krzywoustego (1102-1138).


Reklama


Bolesław III, podobnie jak stryj i jak prapradziadek, walczył z niemal każdym. Łupił pogańskie Prusy, ścierał się z początkowo przyjaznymi mu Rusinami, wdawał się w utarczki z królestwem Węgier. Pokój zachowywał tylko na granicy czeskiej. A i to nie z uwagi na własny zmysł polityczny, lecz wyłącznie z tego względu, że żoną władcy Pragi była jego szwagierka.

Polskie rubieże przypominały nieustannie płonącą cyrkową obręcz. Gorąco było na każdym froncie. Ale nigdzie temperatura nie sięgała takich rekordów jak na północy.

Bolesław Krzywousty w wyobrażeniu Aleksandra Lessera.
Bolesław Krzywousty w wyobrażeniu Aleksandra Lessera.

Największe marzenie Krzywoustego

Podbój całego Pomorza – a nie tylko jego skrawków lub samego ujścia Wisły – stał się największym pragnieniem, wręcz fiksacją księcia. Tak samo jak za panowania poprzednich wielkich Bolesławów, długo wydawało się, że cel jest w zasięgu wzroku. I że zuchwałość uda się przekuć w wiekopomny, niezaprzeczalny triumf.

Nikt nie zliczył wypraw, nie oszacował przelanej krwi i poniesionych strat. Może Bolesław wyruszał na Pomorze kilkanaście razy, może kilkadziesiąt. Wojna była tak długa i zażarta, że zlała się w jeden ciąg potyczek i bestialstw. Książę zwoził z Pomorza nieprzebrane skarby i gnał na swe ziemie kolumny obszarpanych niewolników; wrogowie odpowiadali własnymi, nie mniej bezwzględnymi ekspedycjami…


Reklama


Żadna ze stron nie zamierzała akceptować porażki. Wreszcie jednak górę wzięła piastowska zapalczywość.

Imponujący sukces. Podporządkowanie Pomorza

Najpóźniej do 1119 roku Krzywousty podbił całą wschodnią część krainy i włączył ją w granice swego państwa. Do 1122 roku pokonał też Pomorzan zachodnich, a ich księcia zmusił do złożenia sobie hołdu i do wypłacania Polsce stałego trybutu.

Pod przynajmniej pośrednią zwierzchność Bolesława przeszły Kołobrzeg, Białogród, Szczecin, Wolin, a także rozliczne grody Pomorza Przedniego, dzisiaj leżące w głębi niemieckiego terytorium.

Więcej na temat Bolesława Krzywoustego i jego małżonek przeczytasz w mojej książce: Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę.

Niebezpieczna rywalizacja. Bolesław Krzywousty i Lotar z Supplinburga

Sukces imponował, lecz Krzywousty nie zamierzał spoczywać na laurach. A tym bardziej: szukać kompromisu z kimkolwiek. W 1123 roku wyprawił się na bliżej nieokreślone wyspy na Bałtyku. Ciągnął też z armiami w głąb Połabia – a więc na ziemie z dawien dawna odgradzające państwo Piastów od Rzeszy Niemieckiej. I od zawsze uważane za strefę saskich interesów.

Na jego korzyść – tak samo jak na rzecz każdego z wcześniejszych Bolesławów – działały spory wewnątrz imperium. Saksonia od lat stanowiła najbardziej buntowniczą prowincję Niemiec. Teraz rządził nią Lotar z Supplinburga – potężny właściciel ziemski, jeden z najbogatszych ludzi w kraju i… najsławniejszy ze zdrajców.


Reklama


Lotar najpierw pomógł Henrykowi V z dynastii salickiej dojść do władzy i odebrał z jego rąk tytuł książęcy, potem zaś zbuntował się i w praktyce odciął prowincję od reszty państwa. Ambicje miał niemal bezgraniczne. Na liście jego pragnień był także podbój Połabia oraz zachodniego Pomorza.

Konfrontacja Lotara z Krzywoustym okazała się nieunikniona. I niespodziewanie… nieudana. W wyścigu do władzy na pograniczu zwyciężył Piast.

Pomorska krucjata Krzywoustego

To był triumf w każdym wymiarze. Pieniężny, polityczny, ale chyba przede wszystkim – wizerunkowy. Godność księcia Saksonii została zdeptana, a tymczasem Bolesław grzał się w blasku własnej chwały.

Cała zachodnia Europa żyła ideą krucjat. Wszędzie rozprawiano o walce z poganami, o nawracaniu niewiernych i rozszerzaniu granic królestwa Bożego na ziemi. Bolesław ani myślał wyprawiać się do Ziemi Świętej, a i tak zaczęto w nim widzieć krzyżowca i wykonawcę woli niebios.

Podbój Pomorza przez Krzywoustego mapa
Podbój Pomorza przez Bolesława Krzywoustego na mapie. Ciemniejszym kolorem oznaczono ziemie włączone w granice Polski. Jaśniejszym – księstwo przejściowo podporządkowane Piastom (ryc. Poznaniak, lic. CC-BY-SA 3,0).

Powód był prosty: Piast przekonał księcia Pomorzan, by przyjął wielką misję chrystianizacyjną, zorganizowaną pod wspólnym patronatem papieża i polskiego dworu. Polski władca znalazł też idealnego człowieka do realizacji wiekopomnego zadania. Uderzył do dawnego kapelana i powiernika swojej znienawidzonej macochy, Judyty Salickiej. W ten sposób biskup Bambergu Otton został sławnym „apostołem Pomorza”.

Wizerunkowy majstersztyk

Zadbano o odpowiednią scenę do ogłoszenia misji i o to, by rzecz odbyła się z wielką pompą oraz z dbałością o wszelkie detale. Wyprawę zainicjowano na synodzie w Wormacji w 1124 roku.


Reklama


Byli tam najważniejsi notable Rzeszy i najpotężniejsi ludzie Kościoła. Był też sam cesarz Henryk V. Suweren imperium nie należał do ludzi szczególnie pamiętliwych. Pomimo dawnych sporów z Polakami ochoczo przyjął pomysł ekspedycji i udzielił jej swojego błogosławieństwa.

W innych okolicznościach próbowałby pewnie uzurpować sobie prawo do udziału w pobożnej inicjatywie. W 1124 roku pozwolił jednak, by to Bolesław spił całą śmietankę sukcesu. Za nagrodę wystarczała mu widocznie świadomość, że Piast ponownie utrze nosa jego konkurentowi – wiecznie sprawiającemu kłopoty Lotarowi z Supplinburga.

Infuła św. Ottona, biskupa bamberskiego
„Infuła św. Ottona, biskupa bamberskiego”. Rysunek Aleksandra Lessera.

Krzyż albo niewola i śmierć. Jak nawracano Pomorzan?

Misja przyniosła nadspodziewanie obfite owoce. Mieszkańcy Pomorza – od lat grabieni, porywani, mordowani i przepędzani z domów – nie mieli siły ponownie stawiać oporu.

Wieści o tym, że do ich osad ciągną polskie oddziały, tym razem eskortujące grupę księży, wywoływały panikę. Wielu chłopów uciekało do lasów, inni błagali o litość.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Oficjalnie wszystkim zostawiano wolną wolę. Mogli przyjąć słowo Boże lub nadal trwać w błędach pogaństwa. Ale ten wybór był czystą fikcją. Brak chrztu groził jeśli nie śmiercią, to zaprzedaniem w niewolę. Jeśli nie przy tej ekspedycji, to gdy tylko polskie hufce ponownie wkroczą na Pomorze…

Zastępy wyznawców Chrystusa pęczniały z dnia na dzień. Do Niemiec docierały wieści o wielkim triumfie, pospiesznie zaczęto organizować nowe kościelne struktury. Prestiż Bolesława i jego wpływy na ościennych dworach sięgnęły zenitu.


Reklama


Upadek ze szczytu

Teraz żadne plany i marzenia nie wydawały się niemożliwe. Niektórzy historycy sądzą, że Krzywousty zaczął się po cichu przymierzać do królewskiej koronacji. Może nawet podjął rozmowy w tej sprawie z cesarzem Henrykiem.

W 1125 roku, gdy polski książę był na samym szczycie, dotarły do niego najgorsze możliwe wieści. Imperator niespodziewanie umarł w wieku zaledwie czterdziestu czterech lat. Nie miał żadnych legalnych dzieci, wraz z nim wygasła więc dynastia salicka.

Cesarz Lotar III
Lotar z Supplinburga już jako cesarz – Lotar III. Miniatura z epoki.

Już sam ten fakt stanowił trzęsienie ziemi. Najsilniejszy wstrząs miał jednak dopiero nadejść. W efekcie burzliwych negocjacji na niemiecki tron wyniesiono… Lotara z Supplinburga. Tym samym władcą Rzeszy został ten jeden człowiek, z którym Piast nie miał absolutnie żadnych szans na porozumienie.

Przeczytaj też o przydomku Bolesława Krzywoustego. Czy naprawdę coś było nie tak z jego twarzą?

***

To tylko drobny wycinek historii Bolesława Krzywoustego. Więcej na temat pyszałkowatego księcia i jego małżonek przeczytasz w mojej książce: Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (Znak 2019). Do kupienia na przykład w Empiku.

Bibliografia

  1. Bagi D., Królowie węgierscy w Kronice Galla Anonima, Kraków 2008.
  2. Grabski A.F., Polska sztuka wojenna w okresie wczesnofeudalnym, Warszawa 1959.
  3. Miśkiewicz B., Wojny o zjednoczenie Pomorza Zachodniego z Polską za pierwszych Piastów [w:] Z dziejów wojennych Pomorza Zachodniego. Cedynia 972–Siekierki 1945, red. B. Miśkiewicz, Poznań 1972.
  4. Mitkowski J., Bolesław Krzywousty, Warszawa 1981.
  5. Pavlac B.A., Lothar III (1075–1137) [w:] Medieval Germany. An Encyclopedia, red. J.M. Jeep, New York–London 2001.
  6. Powierski J., Wiarygodność przekazu Herborda o antypolskim sojuszu pomorsko-ruskim w czasach Bolesława Krzywoustego, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia”, t. 24 (1990).
  7. Rosik S., Bolesław Krzywousty, Wrocław 2013.
  8. Rosik S., Conversio gentis Pomeranorum. Studium świadectwa o wydarzeniu (XII wiek), Wrocław 2010.
  9. Strzelczyk J., Apostołowie Europy, Poznań 2010.
  10. Vollrath H., The Western Empire under the Salians [w:] The New Cambridge Medieval History, t. IV: c. 1024–1198, cz. 2, red. D. Luscombe, J. Riley-Smith, New York 2008.
  11. Wiszewski P., Domus Bolezlai. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wrocław 2008.
Autor
Kamil Janicki
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.