Strona główna » Encyklopedia » Bolesław Krzywousty (1086-1138). Książę, który doprowadził do rozbicia dzielnicowego

Bolesław Krzywousty (1086-1138). Książę, który doprowadził do rozbicia dzielnicowego

Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086 roku, zm. 28 października 1138) – książę Polski z dynastii Piastów, ostatni władca zjednoczonego kraju przed rozbiciem dzielnicowym. Był synem Władysława Hermana i Judyty Przemyślidki. Przyszedł na świat dopiero po długich staraniach – w kronice Galla Anonima zdarzenie to przedstawiono jako wymodlony cud.

Matka księcia zmarła wkrótce po porodzie, a jego relacje z macochą, Judytą Salicką – marzącą o powiciu własnego syna i przekazaniu mu tronu – stale były napięte. Z poduszczenia starszego brata przyrodniego, Zbigniewa, Bolesław już jako dziecko zaangażował się w wojnę domową przeciw ojcu. W 1099 roku pokonany Władysław Herman przekazał trzynastolatkowi władzę w połowie państwa.


Reklama


Po śmierci władcy w 1102 roku Bolesław nadal rządził Małopolską i Śląskiem, podczas gdy północ kraju znalazła się w rękach Zbigniewa. Między braćmi szybko doszło do konfliktu, w którym obie strony wykorzystywały wsparcie sąsiadów. Zbigniew poniósł klęskę i w 1107 roku został zmuszony do opuszczenia kraju. W ten sposób Bolesław, jako ostatni władca w średniowieczu, skupił w swoich rękach władzę nad całością ziem polskich.

Zbigniew po kilku latach powrócił do kraju. Młodszy brat złamał jednak złożoną mu gwarancję bezpieczeństwa, pojmał go, oślepił i doprowadził do jego śmierci. Zapewne to z tego względu otrzymał przydomek Krzywousty, odnoszący się do aktu krzywoprzysięstwa.

Młody Bolesław Krzywousty przed ojcem Władysławem Hermanem.

Bolesław Krzywousty w 1109 roku odparł potężny najazd cesarza Henryka V. Później interweniował w Czechach. Największe sukcesy odnosił jednak na Pomorzu – na początku lat 20. XII wieku zdołał podporządkować sobie księcia Warcisława, tym samym rozciągając polską zwierzchność nie tylko na Pomorze Gdańskie i Środkowe, ale też Zachodnie, łącznie z ziemiami leżącymi poza linią Odry.

Pozycja księcia znacząco osłabła w latach 30. XII wieku. Niepowodzenie przyniosły mu działania na Węgrzech, w 1135 roku był też zmuszony złożyć hołd lenny nowemu cesarzowi Lotarowi. Nigdy nie podjął starań o koronę, choć być może czynił ku temu przymiarki.


Reklama


Żaden władca wczesnośredniowiecznej Polski – przynajmniej według zachowanych źródeł – nie miał tak wielu synów, co Bolesław Krzywousty. Książę doczekał się siedmiu męskich potomków, z których pięciu dożyło dorosłości. Aby zapobiec konfliktom między nimi Piast ogłosił ustawę sukcesyjną. Sam fakt podziału kraju na dzielnice nie stanowił nowości. Poza tym jednak zdecydowano o wprowadzeniu nieznanej wcześniej nad Wisłą zasady senioratu. Tak zwany statut Bolesława Krzywoustego wszedł w życie po jego śmierci w roku 1138.

Ciekawostki o Bolesławie Krzywoustym

  • W otoczeniu Bolesława Krzywoustego powstała pierwsza polska kronika, spisana przez Galla Anonima. Autor mógł być Włochem, albo Francuzem z tego samego klasztoru, w którym za sowitą opłatą modlono się o dziecko dla Judyty Przemyślidki.
Bolesław Krzywousty i Zbigniew. Rysunek z początku XX wieku.
  • Gall Anonim tworzył za czasów pierwszego małżeństwa Bolesława Krzywoustego, z ruską księżniczką Zbysławą. Mimo to nie poświęcił niemal najmniejszej uwagi księżnej, a nawet ukrył jej imię. Prawdopodobnie zrobił tak, bo uważał małżeństwo za grzeszne.
  • Ogromne wpływy po śmierci męża uzyskała jego druga żona, Salomea z Bergu. Prawdopodobnie na mocy statutu przyznano jej własną dzielnicę. Faktycznie sprawowała zwierzchność nad połową Polski, skutecznie szachując pasierba, Władysława Wygnańca.
  • W świetle źródeł Bolesław Krzywousty to jedyny władca, o którym… wiadomo, że nie poszedł do nieba. Salomea z Bergu twierdziła, że zmarły mąż ukazał jej się we śnie i sam wyjawił, co go spotkało.

Reklama


Książki o Bolesławie Krzywoustym

Klasyczną biografię księcia napisał Karol Maleczyński (Bolesław III Krzywousty, 1975). Niedawno ukazało się nowe opracowanie jego losów, pióra Stanisława Rosika (Bolesław Krzywousty, 2015). O rodzinie, małżeństwach i skomplikowanych dziedzictwie Bolesława Krzywoustego szeroko opowiada także Kamil Janicki w książce Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (Znak 2019).

Nasze artykuły o Bolesławie Krzywoustym


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.