"Portret Marjorie Ferry". Najdroższy polski obraz

Strona główna » Międzywojnie » "Portret Marjorie Ferry". Najdroższy polski obraz

Nazwisko Tamary Łempickiej Anglicy wymawiają: „Lempika”. Podczas licytacji, która odbyła się w 2020 roku w domu aukcyjnym Christie’s, słowo to padło dziesiątki razy. Wynikiem licytacji była sprzedaż obrazu artystki za 16 380 000 funtów. Tym samym Portret Marjorie Ferry stał się najdroższym obrazem namalowanym przez polskiego artystę.

Łempicka to być może najbardziej znana Polka, zaraz po Skłodowskiej-Curie. Jej obrazy są drogie i będą jeszcze droższe. Tworzyła sztukę, która nie może się nie podobać – sztukę, która od początku była doskonała, a która z upływem lat, paradoksalnie, nabiera nowatorskiego sznytu.


Reklama


Cena nie powinna dziwić

Cena wylicytowanego obrazu każe zwrócić uwagę na jego szczegóły: idealnie gładką skórę pięknej Marjorie, lśniący pierścionek na smukłym palcu, perfekcyjny manicure i modernistyczne kształty elementów architektonicznych wokół postaci.

W pięknej kobiecie jest coś tajemniczego: ubrana jedynie w białe atłasowe prześcieradło, przytrzymywane niedbałym gestem, wpatruje się mglistym spojrzeniem w widza, zaszczycając go błądzącym na wargach uśmiechem. Wypukłe oczy, lekko uniesione kąciki ust oraz swobodnie opuszczona dłoń – nic tu nie jest przypadkowe.

Tamara Łempicka tak naprawdę urodziła się w Moskwie. Na zdjęcie popiersie malarki autorstwa Sławomira Micka (Paweł Cieśla/CC BY-SA 3.0).
Popiersie Tamary Łempickiej autorstwa Sławomira Micka (Paweł Cieśla/CC BY-SA 3.0).

Łempicka namalowała kilkaset obrazów, a w kontekście tajemnicy, jaką skrywa portret blondynki, nie dziwi, że właśnie to płótno stało się najdroższym dziełem polskiej malarki. Jaka to tajemnica? Chodzi o zadziwiające podobieństwo do pewnego ikonicznego wizerunku kobiety. Kto się już domyśla, którego? (…)

Kto mógł kupić obraz?

Dom aukcyjny skrzętnie strzeże prywatności nabywcy. Niemniej jednak wiadomo, że kolekcje płócien Łempickiej znajdują się w posiadaniu najbogatszych przedstawicieli show-biznesu: Madonny, Jacka Nicholsona, Barbry Streisand. Czy wylicytowany anonimowo przez telefon obraz trafił w ręce gwiazdy filmowej?


Reklama


Kim była Marjorie Ferry? To występująca w paryskich kabaretach angielska artystka estradowa. Pierścień na serdecznym palcu lewej ręki stanowi wymowny symbol i ukłon w kierunku mężczyzny zamawiającego obraz.

Marjorie właśnie przyjęła oświadczyny, a jej bogaty narzeczony oprócz pierścionka z drogocennym kamieniem o obłym kaboszonowym szlifie podarował wybrance serca portret, do którego śpiewaczka miała pozować najlepszej portrecistce epoki – Tamarze Łempickiej.

Artykuł stanowi fragment książki Joanny Łenyk-Barszcz i Przemysława Barszcza pt. Sekretna galeria. Co artyści ukryli w swoich arcydziełach (Zona Zero 2022).
Artykuł stanowi fragment książki Joanny Łenyk-Barszcz i Przemysława Barszcza pt. Sekretna galeria. Co artyści ukryli w swoich arcydziełach (Zona Zero 2022).

Łempicka potraktowała to zamówienie niezwykle poważnie. Powstał obraz tak klasyczny w formie, iż mógłby stanowić ilustrację wszystkich apollińskich epok w dziejach malarstwa. Wyidealizowane piękno, harmonia i dążenie do doskonałości to cechy większości portretów Łempickiej, które na tym płótnie obecne są w skoncentrowanej formie.

Artdecowska Mona Lisa

Artystka swoją twórczością wprost nawiązywała do malarstwa Jeana-Auguste’a-Dominique’a Ingresa, XIX-wiecznego francuskiego malarza klasycystycznego. Inspirowała się też kubizmem, do tego stopnia, że niektórzy określają jej sztukę jako postkubizm, tutaj jednak wybrzmiewa coś innego.


Reklama


Kluczem do odczytania tego obrazu jest renesans. Łempicka w swoich dziełach świadomie łączyła to, co nowoczesne, z tym, co starodawne. Klamrą spinającą te koncepcje jest styl klasyczny. O jej obrazach można przeczytać, że są „kunsztownie skomponowane i malowane ściśle według renesansowych i kubistycznych wzorców”.

Kim zatem jest Marjorie Ferry? Jest artdecowską Mona Lisą. I to nie w przenośni, lecz zupełnie dosłownie. Gdy do rozkodowania tajemnicy tego portretu użyje się języka renesansu, okaże się, że Marjorie ma identyczne kąciki ust i oczu jak Mona Lisa Leonarda da Vinci.

Portret Marjorie Ferry i Mona Lisa
Portret Marjorie Ferry oraz Mona Lisa

Okaże się, że to właśnie w tych miejscach na obydwu obrazach objawia się tajemniczy uśmiech lub więcej – cała enigmatyczność postaci, że oczy, powieki i brwi obu kobiet mają taki sam kształt, że dłonie są ułożone dokładnie w ten sam sposób.

Nawet marmurowy parapet, przy którym stoi Angielka, ma przebieg pokrywający się z przebiegiem drewnianego podłokietnika w fotelu Włoszki. Natura malarza cechuje się wielką uważnością i podobieństwo krzywizny obu płaszczyzn nie może być dziełem przypadku.

Łempicka musiała studiować formę giętego mebla z obrazu da Vinci, aby następnie odtworzyć ją na swoim płótnie. Palce obu modelek w ten sam niedbały sposób muskają tę powierzchnię, która zarówno na jednym, jak i drugim obrazie stanowi dolną krawędź kompozycji.

Renesansowe inspiracje

Czyż Polka nie robiła tego przy innych okazjach? Czy renesansowym nawiązaniem nie jest rysunek Dziewczyna w turbanie, jawnie odwołujący się do Mężczyzny w turbanie van Eycka? Czy możliwe, aby czerwień zawoju na głowie modelki mogła stanowić niezamierzone podobieństwo do czerwieni tkaniny z niderlandzkiego obrazu?

Dziewczyna w Turbanie Łempickiej i Mężczyzna w turbanie van Eycka.
Dziewczyna w Turbanie Łempickiej i Mężczyzna w turbanie van Eycka.

Ważna rola światłocienia, tło opisujące epokę, dramatyzm fałdów szat, wypracowana fryzura, czerń Mona Lisy i biel Marjorie, staranność formy, a nawet kąt padania promieni światła na twarz modelek – nie są to elementy, których zbieżność ma cechy przypadkowości.

W życiu Łempickiej ważny był moment doświadczenia renesansowego malarstwa włoskiego. Miało to miejsce podczas jej pierwszego zetknięcia ze sztuką. Podróżując z babką po muzeach Wenecji, Florencji i Rzymu, trzynastolatka silnie przeżyła „staranne i czyste” dzieła mistrzów odrodzeniowych. Wtedy pomyślała, że tak chciałaby malować. Dała temu wyraz, tworząc Portret Marjorie Ferry.


Reklama


Czy licytujący dostrzegł tę inspirację? Czy to ona zadecydowała o cenie obrazu?

Przeczytaj również o szalonej młodości Tamary Łempickiej. Co słynna malarka robiła zanim zdobyła sławę?

Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Joanny Łenyk-Barszcz i Przemysława Barszcza pt. Sekretna galeria. Co artyści ukryli w swoich arcydzieł. Ukazała się ona w 2022 roku nakładem wydawnictwa Zona Zero.

Co artyści ukryli w swoich arcydziełach

Tytuł, lead, śródtytuły i teksty w nawiasach kwadratowych pochodzą od redakcji.Tekst został poddany podstawowej obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów i skrócony.

Współautor
Joanna Łenyk-Barszcz
Współautor
Przemysław Barszcz

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.