Wylot Jaskini Maszyckiej i (archaiczny) model Neandertalczyka przy jedzeniu

Prehistoryczni kanibale na ziemiach polskich. Namacalne ślady pierwszych ludożerców nad Wisłą

Strona główna » Prehistoria » Prehistoryczni kanibale na ziemiach polskich. Namacalne ślady pierwszych ludożerców nad Wisłą

Nie jest prawdą twierdzenie, że kanibalizm to zjawisko tak stare, jak ludzka cywilizacja. W rzeczywistości człowiekowi zdarzało się pożerać człowieka już znacznie wcześniej. Chyba także na obszarze obecnej Polski.

Temat prehistorycznego kanibalizmu w ostatnich latach bardzo zyskał na popularności. Za koronny przykład zjawiska uznaje się szczątki odnalezione w południowo-wschodniej Francji.


Reklama


Jaskinia Moula-Guercy, położona nad Rodanem w departamencie Ardèche, 100 000 lat temu była zamieszkiwana przez Neandertalczyków. Już u schyłku XX wieku wysunięto tezę, zgodnie z którą ci wcześni ludzie zjadali się nawzajem. Nowsze badania zdają się potwierdzać taki domysł.

Ślady po jedzeniu?

Na kościach sześciu Neandertalczyków ze wspomnianego stanowiska, specjaliści namierzyli nacięcia podobne, jak na kościach zjadanych zwierząt.

Domniemane ślady kanibalizmu na kościach neandertalskich
Domniemane ślady kanibalizmu na kościach neandertalskich z jaskini Moula-Guercy.

W tym przypadku przyczyną kanibalizmu była chyba klęska głodu wywołana postępującym oziębieniem klimatu. Prehistoryczni ludzie zjadali jednak innych ludzi także z powodów rytualnych – związanych z duchowością, symbolizmem władzy czy może praktykami magicznymi.

Zjawisko jest znane nie tylko w odniesieniu do Neandertalczyków, ale też naszych bezpośrednich przodków – przedstawicieli gatunki homo sapiens.


Reklama


„Noszą wyraźne ślady przemocy”

Czy prehistoryczny kanibalizm występował również na ziemiach obecnej Polski? Jak wyjaśnia Agnieszka Krzemińska, autorka książki Grody, garnki i uczeni. O archeologicznych tajemnicach ziem polskich za takim twierdzeniem przemawiają jak na razie „dość wątłe przesłanki”. Liczba poszlak stale jednak rośnie.

„Swego czasu mówiło się, że kanibalizmu dopuszczono się w Jaskini Maszyckiej” – pisze Krzemińska. – „Znalezione tam szczątki kilkunastu przedstawicieli kultury magdaleńskiej, żyjących 19–18 tysięcy lat temu, noszą wyraźne ślady przemocy”.

Tekst powstał w oparciu o książkę Agnieszki Krzemińskiego pt. Grody, garnki i uczeni. O archeologicznych tajemnicach ziem polskich (Wydawnictwo Literackie 2022).

Z aktami ludożerstwa wiąże się też przepalone kości, jakie w latach 80. XX wieku znaleziono w resztkach mezolitycznej – a więc liczącej co najmniej 7000 lat – chaty w Pomorsku koło Sulechowa.

„W pierwszej chwili myśleli, że to skorupa żółwia”

Na szczególnie intrygujący ślad natrafiono również zupełnie niedawno. W 2018 roku, podczas badań prowadzonych w Krzyżu Wielkopolskim, profesor Jacek Kabaciński z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk natknął się na dobrze zachowany odłamek ludzkiej czaszki sprzed około 11 tysięcy lat.


Reklama


„W pierwszej chwili studenci myśleli, że to kolejna skorupa żółwia. Znajdowali ich sporo, bo wykorzystywano je jako pojemniki. Ale było to sklepienie ludzkiej czaszki (kalota) o mocno wytartych brzegach, jakby od długiego używania lub przechowywania” – pisze autorka książki Grody, garnki i uczeni.

Czyżby czaszki używano na przykład jako rodzaju kielicha? A może był to przedmiot o znaczeniu religijnym? Możliwych wyjaśnień jest całkiem sporo, łącznie z zupełnie trywialnymi. Kość mogła przecież trafić do torfu też przypadkiem.

Wylot Jaskini Maszyckiej i (archaiczny) model Neandertalczyka przy jedzeniu
Wylot Jaskini Maszyckiej (fot. Witold Mirek, lic. CC-BY-SA 4,0) i archaiczny model Neandertalczyka przy jedzeniu.

Rozwiązanie kanibalistyczne zdaniem profesora Kabacińskiego nie powinno jednak być z góry odrzucane.

Zdaniem specjalisty „może warto jeszcze raz przebadać najnowszymi metodami”, między innymi pod kątem ludożerstwa, także wspomniane wyżej szczątki z Jaskini Maszyckiej czy Pomorska koło Sulechowa.

Bibliografia

Fascynujące kulisy archeologii

Autor
Grzegorz Kantecki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.