Pytie, sybille, wyrocznie. Najbardziej wpływowe kobiety starożytnej Grecji

Pozycja kobiet w starożytnej Grecji była nie do pozazdroszczenia. Ubezwłasnowolnione, spychane w cień, ściśle podporządkowane mężczyznom. Oficjalnie nie mogły mieć żadnego wpływu na politykę i sprawy państwa. Znalazły więc okrężną drogę do władzy.

Jan M. Bremmer, profesor religioznawstwa z Uniwersytetu w Groningen, podkreśla, że świątynie pełniły w starożytnej Grecji różnorakie funkcje. Dzisiaj wiele z nich może zaskakiwać.


Reklama


Były oczywiście miejscami, gdzie zanoszono modły do sił nadprzyrodzonych, a zwłaszcza – składano bogom ofiary. Poza tym jednak stanowiły namiastkę banków narodowych i państwowych archiwów. Istniały przybytki wyspecjalizowane w „kultach leczących”, a także świątynie z wyroczniami, których radzono się w najważniejszych sprawach.

Późnośredniowieczne wyobrażenie Sybilli Kumańskiej (Andrea del Castagno/domena publiczna).
Późnośredniowieczne wyobrażenie Sybilli kumańskiej (Andrea del Castagno/domena publiczna).

Właśnie te ostatnie cieszyły się szczególnym prestiżem i ogromnymi wpływami politycznymi.

Nieodzowny fach

Przepowiadanie przyszłości stanowiło nieodłączny element życia w Grecji epoki antyku. Każdą wyprawę zbrojną i każdą bitwę poprzedzały praktyki dywinacyjne. Pytania na temat przyszłość zadawali Bogom zwyczajni ludzie, ale też władcy i przedstawiciele elit rządzących.

Wróżby poprzedzały zmianę praw, wypowiedzenie wojny, zawarcie sojuszu, albo ekspedycje mające na celu założenie nowych poleis.

Przeczytaj też: Najgorszy zawód starożytnej Grecji? Nie chcieli go wykonywać nawet niewolnicy

Panowało przekonanie, że aby uzyskać najlepszy prognostyk i najskuteczniejsze wytyczne od sił nadprzyrodzonych, należy udać się do sprawdzonej wyroczni o zamierzchłej tradycji i renomie.

Rekomendacje takiej świątyni niejednokrotnie zmieniały kurs kluczowych wydarzeń. I co charakterystyczne: za najlepsze uważano te wyrocznie, gdzie przyszłość… przepowiadały kobiety.


Reklama


„Obdarta i nieuperfumowana”. Pierwsze wzmianki o sybillach i prorokiniach

Potężne i nieomylne wieszczki przewijają się w licznych dziełach greckiej literatury i w mitach.

Już Heraklit z Efezu, tworzący na przełomie VI i V wieku p.n.e., pisał o „Sybilli z rozedrganymi ustami, obdartej i nieuperfumowanej, mamroczącej rzeczy, z których nie należy się śmiać, bowiem z pomocą boga kobieta ta sięga swym głosem na dystans tysiąclecia”.

O głośnych i kontrowersyjnych przepowiedniach, w tym także tych autorstwa Michela de Nostredame, możecie przeczytać w nowej książce wydawnictwa Fronda: Czas dobiega końca.

Nawet wcześniej o kobiecie posiadającej dar przepowiadania (katastrofalnej) przeszłości opowiadał Homer. To w jego Iliadzie oraz Odysei pojawiła się sławna Kasandra – córka króla Troi, wiedząca z wyprzedzeniem o nieuchronnym upadku miasta.

Homer i autorzy czerpiący inspirację z jego eposów, podkreślali, że nikt nie słuchał napomnień nieszczęsnej Kasandry. Historyczni Grecy brali sobie do serca tę historię. I o wiele poważniej traktowali napomnienia kobiet, o których sądzono, że potrafiły komunikować się z bogami.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Prawie każdy naród miał proroków, którzy przepowiadali jego przyszłość” – komentują Przemysław Słowiński i Teresa Kowalik w książce Czas dobiega końca. – „Już w starożytności były wieszczki, czyli sybille, które przewidziały zagładę miast, regionów i całych krajów”.

Seans u Pytii

Zdecydowanie najsłynniejsze i najbardziej wpływowe były wieszczki ze świątyni Apolla w Delfach. Nazywano je pytiami (wbrew utartej opinii, nie było to miano jednej kobiety, ale raczej swoistej „kategorii” prorokiń, z których wiele mogło być aktywnych na raz, w jednym okresie).

Pytia delficka na obrazie Johna Colliera (domena publiczna).
Pytia delficka na obrazie Johna Colliera (domena publiczna).

O tym, jak wyglądała konsultacja z pytią pisze Pierre Bonnechere w pracy naukowej poświęconej greckim wróżbom:

Petenci dokonywali rytualnego oczyszczenia wodą ze źródła Kastalii i uiszczali datek pieniężny (pelanos). Następnie składali ofiarę na ołtarzu Apolla, by uzyskać omeny, a wreszcie ruszali do pomieszczenia umieszczonego u podstaw świątyni, adytonu (…).

Przeczytaj też: Wrzody, odpadające palce, nieustanna biegunka. Najstraszliwsza epidemia starożytnej Grecji

Pytia wieszczyła pijąc wodę i żując laurowe liście. Zasiadała w misie, ustawionej na trójnogu. (…)

 Należało jej słuchać bez spoglądania na nią, musiał więc być w użyciu jakiś rodzaj zasłony, odgradzającej petentów od kapłanki.


Reklama


Najbardziej wpływowe greckie wieszczki

Przepowiednie wprawionej w trans kobiety były zwykle mętne i dawały pole do interpretacji. Zarazem jednak – traktowano je z ogromnym respektem i wdrażano w życie.

Tym samym kapłanki z Delf były w stanie wywierać wpływ na politykę Aten i innych potężnych państw-miast, w stopniu o jakim nawet arystokraci i czołowi politycy tylko marzyli.

Ruiny świątyni Apolla w Didymie. Tam równie ściągali starożytni Grecy, aby zasięgnąć rad słynnych wieszczek (AlexanderVanLoon/CC BY-SA 4.0).
Ruiny świątyni Apolla w Didymie. Tam równie ściągali starożytni Grecy, aby zasięgnąć rad słynnych wieszczek (AlexanderVanLoon/CC BY-SA 4.0).

Poza nimi wiele cenionych wieszczek działało także w innych świątyniach słynących ze sztuki wróżenia. Dobrze znany jest chociażby przykład prorokiń z Dodony (które sam Platon zrównywał z pytiami), z Claros i Didymy w Azji Mniejszej czy z Cumae – greckiej kolonii w Italii.

Drugie życie przepowiedni sybilińskich

Wyobrażenia o pytiach, sybillach i innych wieszczkach wywarły ogromny wpływ na kulturę rzymską. Następnie zostały przejęte przez chrześcijan i Żydów.


Reklama


„Członkowie żydowskiej diaspory przerabiali antyczne przepowiednie sybilli na nowe, już fikcyjne proroctwa” – pisze Annick Waegeman w pracy The Medieval Sybil. – „Chrześcijanie dodawali do nich kolejne. Obie grupy nawiązywały do dawnych wypowiedzi wieszczek, przeplatając autentyczne, pogańskie proroctwa z imitacjami”.

Kopiowane i upowszechniane od zarania średniowiecza zbiory przepowiedni nawiązujących do dawnych sybilli wciąż rozbudzają wyobraźnię.

Sybilla delficka na fresku Michała Anioła (domena publiczna).
Sybilla delficka na fresku Michała Anioła (domena publiczna).

Nie brakuje autorów, którzy starają się odnosić treść proroctw do historii Kościoła. Z takimi interpretacjami przepowiedni sybilińskich możecie zapoznać się na przykład w książce Przemysława Słowińskiego i Teresy Kowalik pt. Czas dobiega końca.

Także z czysto historycznej perspektywy znaczenie sybilli i pytii nie ulega wątpliwości. Przecież same te słowa do dzisiaj funkcjonują w języku, są obecne w kulturze i powszechnie zrozumiałe.

Przeczytaj również o tym co robił Nostradamus zanim zajął się przepowiadaniem przyszłości


Reklama


Najgłośniejsze i najbardziej kontrowersyjne przepowiednie w dziejach

Bibliografia

  1. Bonnechere P., Divination [w:] A Companion to Greek Religion, red. D. Ogden, Blackwell Publishing 2007.
  2. Bremmer J.N., Greek Religion, Oxford University Press 1994.
  3. Bowden H., Classical Athens and the Delphic oracle. Divination and democracy, Cambridge University Press 2005.
  4. Waegeman A., Medieval Sybil [w:] The Pagan Middle Ages, red. L.J.R. Milis, Boydell Press 1998.
Autor
Grzegorz Kantecki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.