Romulus Augustulus. Ostatni imperator starożytnego Rzymu

Panował przez dziesięć krótkich miesięcy i nie zdążył wydać żadnej decyzji. A mimo to na zawsze zapisał się na kartach dziejów.

Około roku 470 zachodnie imperium było już tylko cieniem niegdysiejszego mocarstwa. Dawno porzucono wieczne miasto, a prawdziwą stolicę ulokowano w Rawennie. Terytorium państwa kurczyło się z roku na rok.


Teraz władza Rzymian sięgała nie dalej niż po Dalmację, skrawek Galii i pierwsze doliny za Alpami. Czy też raczej władza germańskich najemników, bo ci sprawowali już pełną kontrolę nad rzymską armią, a w konsekwencji – nad całym krajem.

Cesarzy wynoszono i obalano co kilka miesięcy. Burgundowie, którzy złupili Rzym w 472 roku ogłosili imperatorem niejakiego Gliceriusza. Zaraz po nim na tronie zasiadł Juliusz Nepos, uchodzący za marionetkę Konstantynopola. On też nie utrzymał się długo. Starczyło, że popełnił jeden brzemienny w skutkach błąd. Wybrał niewłaściwego człowieka na dowódcę swojej armii.

Romulus został Augustusem, na wspomnienie pierwszego z cesarzy. Nikt tak jednak o nim nie mówił. Powszechnie przekręcano to miano na Augustulusa. A więc: Augusta małego, nieprawdziwego, ot cesarzyka nie zaś imperatora.

Od sekretarza Attyli do wodza Rzymian

W pierwszych miesiącach 475 roku naczelnikiem wojsk został niejaki Orestes. Rzymianin i patrycjusz słynący z tego, że przed laty służył w roli sekretarza samego wodza Hunów, Attyli. Nepos oczekiwał, że Orestes zapewni mu posłuch wśród mieszkańców Italii. On tymczasem niemal natychmiast ogłosił rebelię przeciwko cesarzowi.

Władca od razu zrozumiał jak beznadziejna jest jego sytuacja. Właściwie bez walki uciekł za Adriatyk. Panował odtąd tylko nad Dalmacją, w praktyce odrywając ją od reszty państwa. Tymczasem w Rzymie, 31 października 475 roku, wyniesiono na tron nowego imperatora. Spodziewano się powszechnie, że po diadem sięgnie sam Orestes. On jednak ogłosił cesarzem swojego syna. Kilku lub najwyżej kilkunastoletniego chłopca, Romulusa.


Dziecko na tronie

Nowy imperator nie miał żadnej władzy. Wszystkie decyzje w jego imieniu podejmował ojciec. Pewnie wybrał nawet za niego imię: z chwilą przyodziania w cesarską purpurę Romulus został Augustusem, na wspomnienie pierwszego z cesarzy. Nikt tak jednak o nim nie mówił. Powszechnie przekręcano to miano na Augustulusa. A więc: Augusta małego, nieprawdziwego, ot cesarzyka nie zaś imperatora.

Thomas Sangster jako Romulus Augustus w filmie Ostatni Legion (2009).

Jedyny ślad panowania Romulusa Augustusa stanowią jego monety, wybijane we Włoszech i Galii. Emitowano je, by opłacić najemników. Złota wciąż jednak brakowało. Barbarzyńskie oddziały, które utorowały Orestesowi drogę do władzy, już w 476 roku ogłosiły nowy bunt. Magister militum – bo taki tytuł nosił ojciec małego cesarza – zginął w bitwie, a zrewoltowana armia ekspresowo zajęła Rawennę.

Romulus Augustus nie miał innego wyjścia, jak tylko ukorzyć się przed wodzem barbarzyńskich wojsk Odoakrem. Zwycięzca przyjął od niego cesarskie insygnia. Pozbawił dzieciaka władzy, ale nie głowy.


Koniec żałosnego panowania

Podobno Odoaker, będący po matce Germaninem, a po ojcu Hunem, ulitował się nad cesarzykiem, z uwagi na jego urodę i młody wiek. Zapewnił mu wygodny areszt domowy, a nawet kazał odtąd wypłacać chłopcu sowitą, coroczną pensję. I chyba rzeczywiście to robiono, bo jeszcze mniej więcej z roku 507 pochodzi wzmianka o królewskiej zapomodze dla pewnego Romulusa.

Chłopak abdykował 4 października 476 roku lub najwyżej kilka dni później. Odoaker nie zajął jego miejsca, decydując się na przyjęcie tytułu barbarzyńskiego króla, nie zaś rzymskiego cesarza. Mimo to w tamtej chwili nikt nie miał wrażenia, że niniejszym imperium przestało istnieć.

Romulus Augustulus abdykuje przed obliczem Odoakra.

Zachowano wszelkie pozory ciągłości. Romulus Augustus został nawet zmuszony do wysłania swoistego listu z rezygnacją do imperatora wschodu, Zenona. W dokumencie tym podkreślał, że dla całego świata w zupełności wystarczy jeden tylko cesarz, rezydujący w Konstantynopolu. Rozstrzygnięcie to zostało zaakceptowane nad Bosforem i odtąd Odoaker rządził Italią jako nominalny namiestnik cesarstwa wschodniorzymskiego.

Czy Romulus Augustulus naprawdę był OSTATNI?

Dopiero w kolejnym stuleciu upadek Rzymu zaczęto łączyć z abdykacją Romulusa Augustusa. Rozstrzygające nie okazały się twarde fakty. Decydowała symbolika. Dziejopisowie nie byli w stanie przejść do porządku dziennego nad uroczystą abdykacją cesarza, a zwłaszcza – nad jego imionami. Już w VI wieku pisano ze zdziwieniem, że Rzym założony przez mitycznego Romulusa, i cesarstwo zapoczątkowane przez Augusta, upadły za panowania imiennika ich obydwu: Romulusa Augustulusa.


Na ten zbieg okoliczności do dzisiaj zwracają uwagę przeróżni historycy. Prawda jest jednak taka, że cesarstwo konało zarówno przed, jak i po 476 roku. W Dalmacji natomiast jeszcze przez kilka lat rządził wcześniejszy cesarz Juliusz Nepos. Nadal nosił tytuł imperatora, może więc to raczej jego należałoby uznać za ostatniego władcę starożytnego Rzymu.

Tyle że wtedy w podręcznikach nie można by pisać ani o akcie abdykacji, ani o bezwładnych rządach małego dziecka, ani o niesamowitej zbieżności imion.

Przeczytaj też o ostatniej cesarzowej starożytnego Rzymu – żonie Juliusza Neposa.

Bibliografia

  1. E. Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, t. III, Penguin Books 1994.
  2. A. Krawczuk, Poczet cesarzy rzymskich: dominat, Iskry 1991.
  3. R.W. Mathisen, G. Nathan, Romulus Augustulus (475–476 A.D.) – Two Views.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.