Śmierć Władysława IV Wazy. Żaden król Polski nie odszedł w równie uwłaczających okolicznościach

Strona główna » Nowożytność » Śmierć Władysława IV Wazy. Żaden król Polski nie odszedł w równie uwłaczających okolicznościach

W marcu 1648 roku król Władysław IV – ciężko schorowany i zdruzgotany niedawną śmiercią jedynego syna – odwiedził Wilno. Nie zabawił w litewskiej stolicy długo. Nim zdążył wypocząć po podróży, doszły go wieści o wybuchu powstania kozackiego. Zarządził więc powrót do Korony.

Podróż przebiegała wolniej niż zamierzano, bo choć sam król czuł się zaskakująco dobrze, to zaniemogła jego małżonka. Według wiadomości źródeł Ludwika Maria Gonzaga zapadła na „febrę”. Pod tym mianem mogła się kryć grypa lub inna choroba gorączkowa. Niektóre źródła mówią też o malarii.


Reklama


Szalone łowy Władysława

Przypadłość wymusiła postój w Daugach, a następnie w Mereczu, gdzie w przeszłości Władysław IV chętnie wyprawiał się z jedną ze swoich ulubionych kochanic. Król dobrze znał okolicę, postanowił więc nie czekać bezczynnie na ozdrowienie małżonki. Zaraz zarządził wyjazd na polowanie.

Nie zamierzał — ani nie był w stanie — wyprawiać się na łowy pieszo. Jego nogi od dawna odmawiały posłuszeństwa. Plan był taki, że monarcha będzie strzelać do zwierzyny z kolebki.

Projekty wózków Władysława IV Wazy ze szkicownika Gisleniego
Projekty monarszych wózków inwalidzkich Władysława IV Wazy z zachowanego szkicownika nadwornego inżyniera.

Woźnica jechał powoli, ostrożnie, by nie uprzykrzać się królowi na jakichkolwiek wertepach. Władysław IV był jednak tego dnia wyjątkowo niecierpliwy. Kazał ustąpić sobie miejsca, sam chwycił za lejce i pognał konie, nie myśląc o obolałych członkach i możliwych konsekwencjach podobnych ekscesów.

Wrócił późno po zmroku, podniesiony na duchu i wciąż pełen energii. Już tej samej nocy odezwały się jednak jego stare dolegliwości.


Reklama


Tabletka wieczysta

Na bóle nerek lekarze zalecili gorącą kąpiel, która nie przyniosła większej ulgi. Wkrótce pojawiły się jeszcze problemy żołądkowe. Jeden z konowałów, Jan Kraft, kazał podać swemu panu środek przeczyszczający, konkretnie antymon.

Jest to pierwiastek chemiczny, półmetal o toksycznych właściwościach. Już w starożytności wiedziano, że kontakt z antymonem prowadzi do gwałtownych wymiotów i wypróżnień. Od czasów rzymskich wykonywano kielichy antymonowe. Ten, kto napił się z nich wina, szybko zwracał zawartość żołądka.

O bolesnym życiu, okropnej śmierci i trudnych relacjach Władysława IV z żoną piszę znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy srebrnego wieku. Pozycję poświęconą wielkim kobietom XVII stulecia, które uchroniły Polskę przed zupełnym upadkiem, kupicie na Empik.com.

Naczynia takie wciąż były znane i popularne w dobie nowożytnej. W Rzeczpospolitej chętniej jednak sięgano po „tabletki wieczyste”.

Z antymonu odlewano małe kuleczki. Pacjent połykał takową, doznawał rozwolnienia i w efekcie wypuszczał z organizmu także i tabletkę. Stąd określenie „wieczysta”, po wykorzystaniu kulka wracała bowiem do apteczki. Jak wyjaśnia Andrzej Fiedoruk, umytą tabletkę wielokrotnego użytku szlachcice „usłużnie pożyczali znajomym i sąsiadom”.


Reklama


Końska dawka i 150 wypróżnień

Terapia nie była bezpieczna, ale też nie prowadziła zwykle do natychmiastowych opłakanych skutków. Problem w tym, że Jan Kraft postanowił zaaplikować królowi prawdziwie końską dawkę półmetalu.

Władysław IV otrzymał „w surowym jaju” nie jedną tabletkę wieczystą, ale… dziewięć! Biegunki, która wówczas nastąpiła, nie udało się już pohamować. Jeden ze świadków zapisał, że król miał w ciągu trzech dób „co najmniej półtorej setki wypróżnień”.

Schorowany monarcha od lat był gotów płacić krocie każdemu, kto obiecywał mu choć chwilową ulgę w cierpieniach.

Władysław IV Waza. Portret pędzla nieznanego artysty z drugiej połowy XVII wieku.
Władysław IV Waza. Portret pędzla nieznanego artysty z drugiej połowy XVII wieku.

Żonie swojego kapelmistrza, dość przypadkowej kobiecie, dał tysiąc złotych polskich (dobrze ponad sto tysięcy w dzisiejszych pieniądzach) w zamian za przepis na życiodajny balsam. Jakiś pruski chłop dostał od króla dużo więcej: sześć tysięcy, za recepturę ponoć niezawodnego wywaru.

Także ostatkiem sił Władysław IV dopytywał: „Czy można znaleźć człowieka, który potrafiłby mnie jeszcze wyleczyć?”. Takiej osoby nie było. Król skonał w nocy 20 maja 1648 roku w wieku lat pięćdziesięciu trzech.

***

O bolesnym życiu, okropnej śmierci i trudnych relacjach Władysława IV z żoną piszę znacznie szerzej w mojej nowej książce pt. Damy srebrnego wieku. Pozycję poświęconą wielkim kobietom XVII stulecia, które uchroniły Polskę przed zupełnym upadkiem, kupicie na Empik.com.

Powyższy tekst powstał właśnie na jej podstawie. Bibliografia tematu znajduje się w książce.

Zobacz wszystkie nasze artykuły o Władysławie IV Wazie

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.