Sowieci tak nienawidzili tego polskiego pisarza, że rozkopali jego mogiłę. Musieli się upewnić, że naprawdę umarł

Strona główna » Międzywojnie » Sowieci tak nienawidzili tego polskiego pisarza, że rozkopali jego mogiłę. Musieli się upewnić, że naprawdę umarł

Gdyby sporządzić ranking najczęściej tłumaczonych polskich autorów, bez wątpienia pierwsze miejsce zająłby Henryk Sienkiewicz. Natomiast na drugim stopniu podium stanąłby Antoni Ferdynand Ossendowski. Mimo to pozostaje on stosunkowo mało znany, gdyż po zakończeniu II wojny światowej jego twórczość została w kraju skazana na zapomnienie.

Zadecydowały o tym zajadły antykomunizm pisarza, demaskatorskie książki o bolszewikach i Leninie, a także nie do końca wyjaśniona rola, jaką odegrał podczas rosyjskiej wojny domowej. Był bowiem wówczas współpracownikiem barona Romana von Ungerna, który na terenach Mongolii zdobył na kilka miesięcy władzę.


Reklama


Potomek lisowczyków

Antoni Ferdynand Ossendowski pochodził z Inflant, urodził się w maju 1878 roku w Lucynie. Jego rodzina osiadła w Łatgalii w czwartej dekadzie XVII wieku i dobrze zasłużyła się podczas wojen prowadzonych z Moskwą.

Cała afera sprawiła, że Ossendowski przestał być mile widziany na uniwersytetach (domena publiczna).
Ferdynand Ossendowski na zdjęciu z okresu międzywojennego (domena publiczna).

Przodkowie pisarza należeli nawet do słynnych lisowczyków, najlepszej formacji lekkiej jazdy tamtych czasów, która wzbudzała strach daleko poza granicami Rzeczypospolitej.

Pełnili też wiele lokalnych urzędów, jednak u schyłku Rzeczypospolitej podupadli finansowo i na początku XIX wieku nie posiadali już majątków ziemskich.


Reklama


Częste przeprowadzki

Dziadek pisarza, Ignacy, był już tylko urzędnikiem państwowym, natomiast ojciec, Marcin, lekarzem. Rodzina nieźle prosperowała, gdy jednak pojawiła się okazja na większe dochody, w 1884 roku Ossendowscy przenieśli się do Kamieńca Podolskiego.

Nie był to zresztą ich ostatni adres, gdyż wkrótce doszło do kolejnej przeprowadzki – tym razem do Petersburga. Tam Ferdynand ukończył gimnazjum, a następnie studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym.

Tekst stanowi fragment książki Sławomira Kopra pt. Zapomniane Kresy. Ostatnie polskie lata (Wydawnictwo Fronda 2022).
Tekst stanowi fragment książki Sławomira Kopra pt. Zapomniane Kresy. Ostatnie polskie lata (Wydawnictwo Fronda 2022).

Znienawidzony przez bolszewików

Chociaż brał czynny udział w rewolucji 1905 roku, to jednak 12 lat później okazał się zajadłym wrogiem bolszewików. Miał bowiem okazję przekonać się na własne oczy, jak wygląda „władza rad”, co na zawsze zraziło go do czerwonej ideologii.

To prawdopodobnie właśnie on przekazał na Zachód dokumenty Sissona potwierdzające fakt, że Lenin był niemieckim agentem, a bolszewików finansował Berlin. Sowieci mieli mu tego nigdy nie zapomnieć.


Reklama


80 milionów sprzedanych egzemplarzy

Gdy Ossendowski osiedlił się w kraju, jego pasją stały się egzotyczne podróże, które łączył z pracą pisarską. Początkowo tworzył po rosyjsku i angielsku, a w języku polskim ukazała się dopiero jego piąta książka.

Był niezwykle płodnym autorem – napisał prawie 80 pozycji, które przełożono na 20 języków, a łączny nakład sprzedanych egzemplarzy osiągnął 80 milionów egzemplarzy. Stawiano go na równi z Karolem Mayem, Jackiem Londonem i Josephem Kiplingiem, a przez pewien czas zaliczano nawet do piątki najbardziej poczytnych pisarzy świata.

Warszawska pracownia Ossendowskiego (domena publiczna).
Warszawska pracownia Ossendowskiego (domena publiczna).

Rozkopany grób

Ossendowski zmarł 3 stycznia 1945 roku w Grodzisku Mazowieckim na dwa tygodnie przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Niemal natychmiast po pojawieniu się Sowietów we dworze w podgrodziskim Żółwinie, gdzie pisarz wcześniej przebywał, pojawili się funkcjonariusze NKWD.

Zamierzali aresztować Ossendowskiego i nie chcieli uwierzyć w jego śmierć. Posunęli się nawet do tego, że rozkopali grób, by sprawdzić, czy osobisty wróg Lenina faktycznie został tam pochowany.

Źródło

Tekst stanowi fragment książki Sławomira Kopra pt. Zapomniane Kresy. Ostatnie polskie lata (Wydawnictwo Fronda 2022).

Nowy tom kresowej serii

Autor
Sławomir Koper

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.