Tak niemieccy oficerowie reagowali na eksterminację Żydów. Narzekali, że od hałasu bolą ich głowy

Strona główna » II wojna światowa » Tak niemieccy oficerowie reagowali na eksterminację Żydów. Narzekali, że od hałasu bolą ich głowy

Irena Gut, młoda Polka zatrudniona jako służąca w kantynie dla niemieckich oficerów, oglądała Zagładę z unikalnej perspektywy. Dwa razy podsłuchała, jak esesmani planują masowy mord na Żydach w Tarnopolu. Potem usługiwała gościom lokalu w czasie, gdy nieopodal mordowano setki niewinnych ofiar.

Jako karna, posłuszna i dobrze władająca ich językiem służąca, Irena była dla niemieckich oficerów niemal przeźroczysta. Nie obawiali się dyskutować w jej pobliżu o planach całkowitej eksterminacji żydowskiej populacji Tarnopola oraz wszystkich więźniów miejscowego obozu.


Reklama


Bałam się, że zwymiotuję

Wczesnym latem 1943 roku dziewczyna poznała zarysy ludobójczego zamysłu. 15 lipca była świadkiem kolejnej dyskusji oficerów. SS-Untersturmführer Richard Rokita, sadystyczny zwierzchnik obozu pracy w Tarnopolu, powiedział wówczas z dumą: „Niebawem wszyscy będziemy świętować. Przed dwudziestym drugim tego miesiąca Tarnopol można będzie uznać za judenrein. Czy to nie wspaniałe?”.

Gdy słowa padły, Irena akurat wykładała z tacy „pieczywo, salaterkę z buraczkami i półmisek z kluskami”. Pobladła i szybko ruszyła z powrotem do kuchni. „Jeszcze nie wszystko do mnie docierało. Rzuciłam się do zlewu. Bałam się, że zwymiotuję” – można przeczytać na kartach jej wspomnień, wydanych pod tytułem Ratowałam od zagłady.

Richard Rokita został aresztowany dopiero w 1960 roku. Ze względu na zły stan zdrowia oskarżonego proces karny został przerwany.
Richard Rokita został aresztowany dopiero w 1960 roku. Ze względu na zły stan zdrowia oskarżonego proces karny zawieszono. Zbrodniarz nigdy nie poniósł konsekwencji.

Służąca wiedziała wprawdzie już wcześniej do czego zmierzają zbrodniarze z SS. Teraz jednak rzecz stała się nieunikniona i tragicznie bliska. Otrząsnąwszy się z pierwszego szoku Irena dołożyła wszelkich starań, by uratować choć kilkoro Żydów pracujących z nią w pralni działającej przy kantynie.

W dniu, na który wyznaczono eksterminację, nie pozwoliła im wracać do baraków obozowych. Znalazła dla nich kryjówkę, a gdy Niemcy poczęli ich szukać z kamienną twarzą zapewniła, że „wyszli wcześniej”.


Reklama


Żołnierz popatrzył na mnie, potem na [niemieckiego kucharza] Schulza i znów na mnie.

– Na pewno?

Zmusiłam się, aby spokojnie przytaknąć.

– Na pewno. Chce pan sprawdzić?

– Tak, w ten sposób mogę uzyskać pewność – powiedział żołnierz niezdecydowanie. Znów automatycznie przytaknęłam, jak nakręcona zabawka.

– Proszę za mną.

Artykuł powstał w oparciu o wspomnienia Irene Gut Opdyke pt. Ratowałam od Zagłady (Poradnia K 2021)

Było o krok od tragedii. Irena zaczęła jednak hałasować głośno kluczami, by ostrzec podopiecznych, gdzie będzie odbywać się kontrola. Żołnierz wkrótce wzruszył ramionami i wyszedł. Sześcioro Żydów przeczekało Action, eksterminację obozu, w szybie wentylacyjnym. Inni nieszczęśnicy z Tarnopola nie mieli tyle szczęścia.

Obudziły mnie wystrzały

Niemcy świętowali nawet zanim zbrodnia została dokonana. Około północy Irena podsłuchała oficerów wracających z przyjęcia z partnerkami: „męskie głosy mieszały się z damskimi, wszyscy byli podpici i wpadali na różne sprzęty, uciszali się nawzajem, tłumiąc napady śmiechu, jakby byli podlotkami, które coś przeskrobały”.


Reklama


Potem zapadła cisza, a polska służąca zdołała zasnąć. Nie na długo jednak. „Obudziły mnie wystrzały z karabinów i odgłos wybuchów. Usiadłam prosto na łóżku, rozglądając się wkoło ze strachem” – opowiadała w książce Ratowałam od Zagłady.

Podeszłam do okna i odsunęłam zaciemniającą zasłonę. Przywitało mnie głuche dudnienie detonacji. Ludzie Rokity wykonywali swoje zadanie, ostateczna Aktion w Tarnopolu się rozpoczęła. Nie mogłam powstrzymać łez, kapały prosto na sukienkę.

Członkowie niemieckiej załogi obozów w Treblince i Sobiborze przy zabawie. Ilustracja poglądowa.

Byli w fatalnym nastroju

Roztrzęsiona dziewczyna zeszła do kuchni. Po chwili zjawił się też jej zwierzchnik, major Rügemer nadzorujący miejscową fabrykę uzbrojenia. Pod nosem mruczał: „Głupia wojna, bez sensu”. Kucharza poprosił zaś o „coś na kaca”.

Zaraz do kantyny zaczęli się schodzić inni oficerowie i niemieckie sekretarki. Obraz na zawsze zapadł Irenie w pamięć. Nikt nie wyraził się o zbrodni ostrzej od majora. Ogółem Niemcy zebrani w lokalu nie okazywali współczucia czy szoku, ale… bezbrzeżną irytację. Od wystrzałów bolały ich bowiem głowy, a masowe morderstwo przeszkadzało im w nocnym odpoczynku.


Reklama


Cały niemiecki personel miał kaca [po wcześniejszej imprezie] i był w fatalnym nastroju. Na zewnątrz ginęli ludzie, lecz oficerowie i sekretarki mieli na względzie jedynie własny dyskomfort spowodowany hałasem.

Nie mogłam nic już zrobić, pozostało mi podać tym ludziom śniadanie ze świadomością, że moi przyjaciele słyszą te same straszne odgłosy co ja i myślą o krewnych i bliskich, którym nie udało się uciec.

Przeczytaj też o najgorszym, co spotkało Irenę Gut, gdy u schyłku wojny trafiła do partyzantki.

Bibliografia

Artykuł powstał w oparciu o wspomnienia Irene Gut Opdyke pt. Ratowałam od Zagłady (Poradnia K 2021)

Osobista opowieść o doświadczeniu wojny i bohaterstwie w obliczu największych niegodziwości

Autor
Grzegorz Kantecki
2 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.