Trzy zwycięstwa Lechitów nad Juliuszem Cezarem. Nowe badania każą inaczej spojrzeć na tę historię

„Bajdy Juliuszowe”, „objaw bzika czy manii średniowiecza” – komentował Aleksander Brückner. Wybitny historyk literatury bezlitośnie wyśmiewał relację Wincentego Kadłubka o zwycięskich walkach Lechitów z Juliuszem Cezarem. Współcześni badacze nie są równie pogardliwi. Jaką wartość dostrzegają w kronikarskiej relacji?

Druga kronika dziejów Polski – i pierwsza spisana przez Polaka – pełna jest buńczucznych legend o mocarstwowej przeszłości nadwiślańskiego państwa.


Reklama


Krakowski biskup Wincenty Kadłubek opowiadał między innymi o spektakularnych zwycięstwach, które władca Krakowa Lestek III miał odnieść nad najsławniejszym rzymskim wodzem – Juliuszem Cezarem.

„Złota pragnąłeś, złoto pij”

Według relacji zawartej w siedemnastym rozdziale pierwszej księgi Kroniki polskiej Lestek III „Juliusza Cezara pokonał w trzech bitwach”, a także rozgromił całą armię Krassusa – człowieka do dzisiaj uważanego za największego bogacza starożytnego Rzymu.

Wincenty Kadłubek twierdził, że Lestek III miał pokonać samego Cezara (domena publiczna).
Wincenty Kadłubek twierdził, że Lestek III miał pokonać samego Cezara (domena publiczna).

Kadłubek twierdził, że polski król nie tylko pochwycił i poniżył antycznego miliardera, ale też uśmiercił go w straszliwy sposób. „Złota pragnąłeś, złoto pij” – powiedział więźniowi, po czym napoił go rozpalonym, płynnym metalem.

Sojusz z Cezarem

Juliusz Cezar był ponoć pod tak wielkim wrażeniem lechickich sukcesów, że zawarł pokój z Lestkiem, sprzymierzył się z nim, a nawet dał mu za żonę własną siostrę – Julię. W posagu kobieta dostała całą Bawarię, Lestek – już rządzący połową Europy – dał jej zaś w darze ślubnym Serbię.


Reklama


Nowa lechicka królowa założyła dwa miasta: Julius i Julię. Pod naciskiem senatu rzymskiego, który zaniepokoił się ogromnym wzrostem potęgi sąsiada, na nowo wszczęto jednak wojnę, a kobieta została przegnana. Wówczas miasta przemianowano na Lubusz i Lublin.

„Objaw manii albo bzika”

Historycy z wieku XIX i pierwszej połowy XX, dokładający wielkich starań, by oczyścić dzieje ojczyste z legend i zmyśleń, nie mieli litości dla relacji Kadłubka. To dlatego Aleksander Brückner wyśmiewał „bajdy Juliuszowe”, będące objawem „manii” lub „bzika”.

Niektórzy XIX-wieczni historycy twierdzili, że Kadłubek pomylił Cezara z... Karolem Wielki (Albrecht Dürer/domena publiczna).
Niektórzy XIX-wieczni historycy twierdzili, że Kadłubek pomylił Cezara z… Karolem Wielki (Albrecht Dürer/domena publiczna).

Tylko z rzadka próbowano usprawiedliwiać kronikarza twierdzeniami, że nie tyle plótł farmazony, co raczej – odnosił do Polaków historie, które dotyczyły innych ludów: na przykład Getów albo Partów. Ewentualnie mieszał epoki, bo jakiś Lestek mógł w najlepszym razie walczyć nie z Cezarem, lecz z Karolem Wielkim.

Autorzy, którzy tak sądzili niewątpliwie byli w błędzie. Kadłubek nie przepisał bezmyślnie obcej historii ani nie pomylił Polaków z Partami. Tym bardziej nie odnosił się do wydarzeń mających osadzenie w realnych dziejach. Snuł legendę (czy wręcz baśń), ale robił to z rozmysłem i w konkretnym celu.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Wymiar ideowo-polityczny”

Wojny Lestka III z Juliuszem Cezarem rzecz jasna nie miały miejsca. Żadna Rzymianka nie była królową Polaków, a Lubusz nie został nazwany imieniem dowódcy legionów. Sam Lestek III też zresztą w ogóle nie istniał.

Jak podkreślało już wielu historyków i kulturoznawców – między innymi Stanisław Gawlas, Aleksander Gieysztor, Jacek Banaszkiewicz, a ostatnio Rafał Rutkowski – Kadłubkowa wizja miała jednak wyraźny „wymiar ideowo-polityczny”.


Reklama


Biskup krakowski przedstawił ją w dwóch celach. Po pierwsze po to, by „podkreślić sięgające dawnych czasów związki Polski z Cesarstwem”. Po drugie – by wyraźnie zademonstrować pełną, odwieczną niezależność państwa Piastów od władzy imperialnej.

W niemieckich tekstach z tej samej epoki (takich jak Kaiserchronik czy Annolied) to właśnie Juliusza Cezara uznawano za budowniczego średniowiecznej Rzeszy niemieckiej. Nikt więc nie nadawał się lepiej na bohatera historii o wieczystym oporze Polaków przed zakusami zachodniego sąsiada niż on.

Niemieccy autorzy uznawali Cezara za budowniczego średniowiecznej Rzeszy Niemieckiej (Clary-Grosch/domena publiczna).

Podobne klechdy opowiadano także w innych krajach i wśród innych ludów pragnących podkreślać swoją polityczną suwerenność. Kadłubek połączył jednak oryginalnie dwa różne rodzaje legend: te o wielokrotnych zwycięstwach nad Cezarem i te traktujące o cywilizacyjnym wkładzie rzymskiego wodza w historię (a w tym przypadku: w sieć osadniczą) danego państwa. Tylko na kartach Kroniki polskiej wystąpiły one wspólnie w jednej narracji.

Przeczytaj również o tym czy średniowieczna Polska była większym krajem niż obecna? Który król zapewnił jej największe terytorium?


Reklama


Bibliografia

  • Brückner Aleksander, Mitologia słowiańska i polska, wstęp i oprac. S. Urbańczyk, Warszawa 1980.
  • Mistrza Wincentego Kronika Polska, tłum. K. Abgarowicz i B. Kürbis, Warszawa 1974.
  • Rutkowski Rafał, Jak opowiedzieć o zwycięstwie nad Cezarem? Próba nowego spojrzenia na przekaz mistrza Wincentego (I, 17), „Kwartalnik Historyczny”, t. 3 (2019).
Autor
Kamil Janicki
3 komentarze
  • A dlaczego twierdzisz, że Lestek nie istniał? Ja uważam, że Lechia była i była potęgą. Coś jest w tym. Niemożliwym jest, by nasza historia zaczęła się dokładnie od Mieszka I, nagle! A wcześniej to co…..na drzewach siedzieli przez 1000 lat? I nagle BUM zaczynamy historię od Mieszka? To nie ma sensu!

  • Nie było żadnej wielkiej Lechii bo Słowianie przybyli na te ziemie w V wieku i doszli aż do Łaby. Prawdą jest, że Berlin, Lubeka czy nawet Hamburg to miasta o korzeniach słowiańskich. Ale w czasach rzymskich kręcili sie tutaj Celtowie i Goci a nie Słowianie ani żadni inni Sarmaci.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.