Żołnierze ruszający do boju na polskim plakacie z 1920 roku.

Unikalny pamiętnik z wojny polsko-bolszewickiej. Konflikt widziany oczami zwykłego szeregowego

Strona główna » Międzywojnie » Unikalny pamiętnik z wojny polsko-bolszewickiej. Konflikt widziany oczami zwykłego szeregowego

Franciszek Jóźwiak ruszył do walki w powstaniu wielkopolskim jako osiemnastolatek. Gdy tylko przyszłość regionu została zabezpieczona, już jako żołnierz Wojska Polskiego został wysłany na front wschodni, gdzie właśnie zaczynała się wojna z bolszewikami. W dziennikach notował trywialne, codzienne szczegóły. Pisał o długich transportach i przemarszach, monotonii służby i rzadkich emocjach towarzyszących szczególnie trudnym zadaniom. Oto jego zapiski z pierwszych miesięcy konfliktu.

7 września, w niedzielę rano, wyjechałem z domu do formacji, którą to zastałem już załadowaną do pociągu w Kościanie. Tego dnia na front wschodni ruszył III baon II/56. Pułku Strzelców Wielkopolskich.


Reklama


Wyjechaliśmy o godzinie 19.00: przez Poznań (dotarliśmy tu o 21.00), Kalisz, Łódź, Sieradz (w Kaliszu byli-śmy o dwunastej w nocy – dostałem przekąskę), Warszawę (w nocy), Siedlce i Grodno. Lida (w dzień) do Małodeczna, gdzie zostaliśmy. Na dworcu staliśmy aż cztery dni.

„Jeszcze ponad sto wiorst koleją”

14 września zostaliśmy przeładowani do wagonów kolei rosyjskiej i stąd jeszcze ponad 100 wiorst ruszyliśmy koleją. Trwało to od popołudnia aż do wieczora. Ostatnią stacją był Królewczyn, do którego dotarliśmy nad ranem.

15 września rankiem ruszyłem w stronę frontu. W południe doszedłem do miasteczka Głębokie (żydowskiego) i tutaj nocowałem. [Dopisek ołówkiem:] Ładne jezioro.

Franciszek Jóźwiak. Fotografia zamieszczona w książce Zakładnicy wolności.
Franciszek Jóźwiak. Fotografia zamieszczona w książce Zakładnicy wolności.

16 września z samego rana wyruszyliśmy w dalszą drogę. Wieczorem przybyliśmy do miasteczka (z przewagą rosyjskiej/białoruskiej ludności) Łuszki. Tutaj kwaterowałem przez noc. 17 września w południe nareszcie wymaszerowałem na front. Późnym wieczorem przybyliśmy do wioski (drewni) Szarwoje i tutaj zajęliśmy pozycje frontowe.

„Rozpoczęła się ofensywa na Połock”

19 września o godzinie trzeciej w nocy rozpoczęła się ofensywa na Połock. Dzień był pogodny i słoneczny, a cały ten orszak bojowy pozostał w należytym szyku. I tak dotarliśmy wieczorem do wioski Wiatrena, gdzie przenocowaliśmy.


Reklama


20 września o godzinie 6.00 w rozwiniętym szyku bojowym ruszyliśmy do ataku na Połock. W południe przybyliśmy pod Połock (ogromne lasy), a o 18.00 rozpoczęliśmy bezpośredni atak. Straszna bitwa trwała do późnego wieczora, ale noc była już spokojna (cisza kościelna).

Wyruszyliśmy na zwiad, gdyż bolszewicy się cokolwiek cofnęli. Na koniec pobłądziliśmy na bagnach.

21 września rano o 6.00, po sformowaniu się w szyku bojowym, ruszono do brawurowego ataku. Jednak huragan ten został przez błyskawiczny ogień armat i karabinów maszynowych, jak i ręcznych, powstrzymany. Ten ciężki atak przeprowadzony na dużym obszarze, zakończony o 15.00, nie był dla nas pomyślny. W rezultacie dotarliśmy do rzeki Dźwiny i zajęliśmy przedmieście Połocka.

Tekst dziennika kaprala Franciszka Jóźwiaka został dołączony do nowej powieści Niny Majewskiej-Brown pt. Florentyna i Konstanty. Zakładnicy wolności.

Połock znajduje się na drugim brzegu rzeki. Bolszewicy most kolei żelaznej wysadzili o godzinie 13.00, a most drewniany spalili. Trzeci baon 56. pułku piechoty został wieczorem zluzowany przez pierwszy baon 56. pułku piechoty. Dotarliśmy do wioski oddalonej o 3 wiorsty od Połocka, drewni Ksy.

22 września zajęliśmy pozycje po lewej stronie miasta Połock, nad rzeką Dźwiną. W nocy byliśmy na pozycjach nad rzeką, w okopach zwanych przez miejscową ludność staropolskimi. Zostaliśmy tu cztery dni i noce.

Odpoczynek w folwarku

27 września o godzinie 8.00 wymaszerowałem całym pułkiem z wioski Ksy do wioski Sitary, w której przenocowaliśmy.

28 września wymaszerowaliśmy do Orzechowa. Zatrzymaliśmy się (na prawo od Orzechowa) w jednym z folwarczków, gdzie byliśmy przez dwa dni i dwie noce. Wypoczywaliśmy.

października wymaszerowałem przez miasto Żabki, koło stacji kolejowej Podswile, do wioski Kiszuj. Tutaj zostałem przez noc.


Reklama


2 października przed południem zostaliśmy załadowani na dworcu Podswile i wyruszyliśmy w drogę. Jechaliśmy przez Małodeczno i Mińsk do Bobrujska, gdzie zostaliśmy wyładowani i ruszyliśmy do wioski Berezino. Do Bobrujska przyjechaliśmy 4 października o godzinie 4.00. Już tego samego dnia w południe przeszliśmy w rezerwę do drewni Berezino koło Bobrujska, gdzie zostaliśmy na kolejne trzy dni.

7 października wieczorem dotarliśmy całym baonem do fortów za Bobrujskiem, gdzie spędziłem cztery dni w drugiej linii bojowej.

Ofensywa za Bobrujskiem. „Miasto został wzięte w kleszcze”

11 października rozpoczęła się ofensywa za Bobrujskiem. Tego dnia wieczorem o godzinie 21.00 wymaszerowały całe dwa baony, artyleria i inne formacje na lewo od Bobrujska, nad linią bojową, 40 wiorst za Bobrujsk. Nocowaliśmy w lesie.

Żołnierz bolszewicki na rysunku Kamila Mackiewicza z 1920 roku.

12 października o godzinie 6.00 ruszyłem nad linią bojową dalej, aby o godzinie 14.00 dotrzeć do kwatery w wiosce Raki. Tutaj zostałem tylko przez jedną noc.

13 października o godzinie 5.00 ruszyliśmy wzdłuż frontu dalej. O 17.00 przeszliśmy przez miasto Hołoj i dotarliśmy do wioski Kobylanki, 3 wiorsty za Hołojem, gdzie zostaliśmy na noc.

14 października o godzinie 18.00 wymaszerowaliśmy na front koło Berezyny i dotarliśmy na przedmieścia Świsłowa. Marszruta była bardzo trudna, bo lał deszcz.


Reklama


15 października rozpoczęła się centralna ofensywa, z prawego i lewego skrzydła, na miasto Bobrujsk. O drugiej w nocy zostało wzięte w kleszcze, które za miastem miały się zewrzeć, otaczając twierdzę.

Następnie zostaliśmy przewiezieni łódkami, a artyleria promem, na drugi brzeg Berezyny. O godzinie 6.00 ruszyliśmy dalej. Przeszliśmy przez miasto Osowy, gdzie zjedliśmy obiad. O 21.00 dotarliśmy do miasta Sobótka nad rzeką Arzanką, gdzie znajdują się ładny zamek i folwark wybudowany na wzór systemu gospodarki niemieckiej. Za miastem przeprawiliśmy się przez rzeczkę promem, bo bolszewicy zniszczyli most. 5 wiorst za miastem rozpościerają się ogromne bagna i trzęsawiska.

Żołnierze ruszający do boju na polskim plakacie z 1920 roku.
Żołnierze ruszający do boju na polskim plakacie z 1920 roku.

„Spaliśmy na polu w okropnych warunkach”

16 października o godzinie 6.00 wymaszerowałem dalej, a o 16.00 ciągłym marszem i po przypadkowych potyczkach dotarliśmy do wioski Koszerów niedaleko szosy prowadzącej z Bobrujska. Od Bobrujska do Koszerów jest jakieś 4,5 wiorsty. Ja ze swoimi ludźmi zostaliśmy w pozycji blokującej szosę. Spaliśmy na polu w okropnych warunkach. Deszcz i mróz. Stale patrolowaliśmy drogę, most i okolicę.

17 października wróciliśmy do Bobrujska, gdzie zostaliśmy skoszarowani. 19 października defilowaliśmy przed dowódcą dywizji generałem Konarzewskim. I choć nadal jestem starszym szeregowym, po raz pierwszy samodzielnie dowodzę zespołem żołnierzy.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

20 października o godzinie 6.00 wymaszerowaliśmy z Bobrujska szosą na Gródek (Harodok), tutaj zostaliśmy przez noc.

 21 października o godzinie 9.00 wyszliśmy z miasteczka Hłuska i o 15.00 dotarliśmy w rejon Starych Dróg. Służba garnizonowa.

1 listopada o godzinie 7.00 przeszliśmy, w strasznym mrozie i śniegu, z miasta Stare Drogi (które było bazą wy-padową) do miasta Nowe Drogi. Nocowaliśmy w wiosce.


Reklama


2 listopada o godzinie 7.00 wymaszerowaliśmy na stację kolejową w Starych Drogach, następnie o 17.00 wyjechaliśmy transportem kolejowym do Słucka, gdzie dotarliśmy około 23.00. Był trzaskający mróz, wiatr i śnieg. Tutaj zostaliśmy aż 19 dni! Służba garnizonowa polegała głównie na pilnowaniu porządku w mieście: odwachy i patrole.

„Ogromny śnieg i mróz”

19 listopada transportem kolejowym wróciliśmy ze Słucka do Starych Dróg, gdzie dotarliśmy o 19.00.

20 listopada wyruszyliśmy do Głuska, do którego dotarliśmy o 17.00, i stąd wymaszerowaliśmy do wioski Makowicze. Ogromny śnieg i mróz.

Szaniec Pamięci Żołnierzy 56. Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie
Szaniec Pamięci Żołnierzy 56. Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie (fot. MOs810, lic. CC-BY-SA 3,0).

21 listopada około godziny 9.00 wyruszyliśmy w drogę. O 13.00 dotarliśmy do Huska, gdzie na kwaterach pozostaliśmy tylko przez dwa dni.

23 listopada o godzinie 14.00 wymaszerowaliśmy na front. Szliśmy aż do godziny 20.00, kiedy to rozlokowani zostaliśmy na kwaterach we wsi Podwórze. Służba frontowa i etapowa, odwachy, patrole.

„Sztab pułku wydał mi rozkaz”: odnaleźć zaginioną kompanię

20 grudnia mieliśmy za zadanie zmienić ósmą kompanię II batalionu naszego pułku i wejść na pozycje na dwa dni. Jednak gdy dotarliśmy na miejsce, nie zastaliśmy jej na pozycjach. Okazało się, że ósma kompania zorganizowała wypad na tereny nieprzyjaciela. W dodatku dowództwo pułku straciło z nią kontakt: nie było wiadomo, gdzie aktualnie się znajduje ani co się z nią dzieje.

Sztab pułku wydał mi rozkaz, abym z ośmioma ludźmi odnalazł natychmiast ósmą kompanię. Wozami, a w zasadzie saniami, wjechaliśmy na rosyjskie tereny, na głębokość około 25 wiorst. Dopiero w rejonie Kaczych Błot odnalazłem zaginioną kompanię porucznika Zielenkiewicza.

22 grudnia wieczorem wróciliśmy z ósmą kompanią do wioski Podwórze, gdzie nadal kwaterowaliśmy.


Reklama


24 grudnia, Boże Narodzenie, nadal stacjonujemy w Podwórzu. Jestem bardzo wzruszony, bo dotarł do mnie list od Broni.

29 grudnia zostałem wysłany z dwiema sekcjami do wioski Bobnówki znajdującej się jakieś 45 wiorst od Podwórza. Służba frontowa.

Poznaj też dalsze losy szeregowego Jóźwiaka. Co stało się z nim po tym, jak został ciężko ranny w bitwie?

Źródło

Franciszek Jóźwiak to pierwowzór jednego z bohaterów nowej powieści Niny Majewskiej-Brown pt. Florentyna i Konstanty. Zakładnicy wolności. Jego dzienniki z okresu powstania wielkopolskiego i wojny polsko-bolszewickiej zostały dołączone do tej publikacji.

Fascynująca saga rodzinna osadzona w latach walk o niepodległość Polski

Autor
Franciszek Jóźwiak
3 komentarze

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.