Wacław II na współczesnej mozaice

Wacław II. Co dobrego przyniosły Polsce rządy czeskiego króla?

Strona główna » Średniowiecze » Wacław II. Co dobrego przyniosły Polsce rządy czeskiego króla?

W 1300 roku polską koronę włożył król Wacław II z dynastii Przemyślidów, największy przeciwnik Władysława Łokietka. Popularna wizja zakłada, że czeska „okupacja” niosła tylko krzywdy i ucisk. Rzeczywistość była bardziej złożona. Na przedsięwzięciach, decyzjach, ale też samej sile władzy Wacława II Polacy wiele skorzystali.

O drodze Wacława II do polskiego tronu, jego ambicjach, metodach i historycznej renomie pisałem w osobnym artykule. KLIKNIJ, aby go przeczytać.

W Żywocie Briana Monty Pythona aktywiści Frontu Wyzwolenia Judei pytają: „Co nam dali Rzymianie?” – i ku swojemu zdziwieniu odkrywają, że nie jest to pytanie retoryczne. Tak samo my możemy zapytać: „Co nam dali Czesi?”.


Reklama


1. Pokój

„Główne dzielnice, zjednoczone pod bezpośrednimi rządami królewskimi, mogły zażywać dobrodziejstw pokoju. Jest to rzeczywiście główna cecha, jaką notowali współcześni dziejopisowi, charakteryzując czeskie panowanie” – pisze historyk Tomasz Jurek, obecnie najlepszy znawca tego okresu w polskich dziejach.

2. Bezpieczeństwo na arenie międzynarodowej

By zacytować ponownie Tomasza Jurka: „Nowy system okazywał też sporą odporność wobec zagrożeń zewnętrznych. W Małopolsce właśnie dzięki uspokojeniu wewnętrznemu udało się odzyskać utracony wcześniej na rzecz Rusi Lublin (1302), na Pomorzu zaś odeprzeć inwazję rugijską (1301), choć nie obyło się przy tym bez ściągania pomocy krzyżackiej”.

Wacław II. Wyobrażenie z Ratusza Staromiejskiego w Toruniu.
Wacław II. Wyobrażenie z Ratusza Staromiejskiego w Toruniu.

Kwestia krzyżacka jest o tyle istotna, że zakonnicy-rycerze po przepędzeniu najeźdźców i uregulowaniu należności, wrócili do siebie. Kiedy w 1308 roku, już po śmierci Wacława II, analogicznego manewru spróbuje Władysław Łokietek, Krzyżacy nie będą czuć przed nim respektu, zgarną Pomorze Gdańskie i na półtora wieku odetną Królestwo Polskie od morza.

3. Reformę sądownictwa

Wcześniej procesy odbywały się z osobistym udziałem księcia, którego wspierali w tej materii sędzia i podsędek. Wacław II jednak w ciągu piętnastu lat w Polsce zjawił się ledwie trzykrotnie, sędziowie i podsędkowie musieli więc orzekać bez udziału monarchy. W efekcie zrodziły się sądy ziemskie.


Reklama


Jak zwraca uwagę historyk Tomasz Nowakowski, reforma ta była najwidoczniej „zgodna zarówno z oczekiwaniami społeczeństwa, jak i ogólnymi tendencjami rozwoju sądownictwa, skoro przyjęła się w całej Polsce, a sądy ziemskie funkcjonowały z niewielkimi zmianami przez kilka następnych stuleci”.

4. Reformę administracyjną

Monarcha w piastowskiej Polsce nie tylko wykonywał władzę sądowniczą, ale też posiadał całą gamę innych uprawnień. Ponieważ jednak Wacława w zasadzie nie było w kraju, ktoś musiał go zastępować.

Poznajcie wydarzenia, które zmieniły dzieje Polski w książce Chwile przełomu, przygotowanej przez zespół WielkiejHISTORII.pl.
Poprosiliśmy naszych najlepszych publistów i ekspertów o opisanie kluczowych wydarzeń, które na zawsze zmieniły dzieje Polski. Rezultat ich pracy znajdziecie w nowej książce pt. Chwile przełomu.

Na podporządkowanych królowi ziemiach zaczęli urzędować starostowie, cieszący się bardzo szerokimi kompetencjami (sądownictwo w sprawach dotyczących rycerstwa, gromadzenie dochodów z danin, władza policyjno-karna, kierowanie obroną kraju).

Takiej zmiany nie dałby rady przeprowadzić dzielnicowy książę, któremu przyszłoby się mierzyć z niezadowoleniem (a może i buntem) miejscowych elit. Potężny Wacław II nie musiał w podobnym stopniu przejmować się ewentualną opozycją. Poza tym rozumiano, że skoro króla nie ma na miejscu, to konieczna jest alternatywa.

Po upadku czeskich rządów Władysław Łokietek próbował odmiennych rozwiązań, ale ostatecznie zdecydował się na system starościański, który okazał się niezwykle trwały.

5. Intratny handel miedzią

Kwestię tę niedawno omówił w znakomitej rozprawie mediewista Tomasz Jasiński, dochodząc do następujących wniosków:


Reklama


Pierwszym władcą na ziemiach polskich, który z całą pewnością rozumiał znaczenie (…) handlu [miedzią] dla swojego władztwa i przywiązywał dużą wagę do jego rozwoju, był Wacław II. Zapewne przesadą byłoby stwierdzenie, że dążąc do opanowania Małopolski, miał on przed oczyma zyski płynące z tego handlu, ale to jednak on podjął związane z nim ważne decyzje ekonomiczne.

Niemal pierwszymi posunięciami tego władcy w Małopolsce były mianowicie lokacja Nowego Sącza oraz przyznanie Podolińcowi prawa składu. Obydwie decyzje wiązały się z handlem miedzią; Nowy Sącz stał się dzięki temu ważnym ośrodkiem na miedzianym szlaku, gdzie rozładowywano wozy z miedzią spiską i dalej spławiano Dunajcem do Wisły z ominięciem Krakowa.

Wacław II na współczesnej mozaice
Wacław II na współczesnej mozaice w Litovelu pod Ołomuńcem (fot. Gampe, lic. CC-BY-SA 3,0).

Ustanowienie prawa składu w Podolińcu, położonym na trasie Koszyce–Kraków, faworyzowało małopolskich kupców w stosunku do kupców węgierskich i pruskich.

W efekcie w Polsce doświadczono w praktyce, jak wielkie korzyści ekonomiczne może przynieść zjednoczenie.

Kliknij, aby zobaczyć inne nasze artykuły poświęcone Wacławowi II.

****

Powyższy tekst przygotowałem na potrzeby książki Chwile przełomu (Bellona 2021)To wspólna praca autorstwa publicystów portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca kluczowe punkty zwrotne w dziejach Polski.

Nasi najlepsi publicyści o wydarzeniach, które zmieniły dzieje Polski

Dowiedz się więcej

  • Antonín R., Hnězdenská koronovace kále Václava II. v kontextu jeho zahraniční polityki na počátku 14. století, [w:] Gnieźnieńskie koronacje królewskie i ich środkowoeuropejskie konteksty, red. J. Dobosz, M. Matla, L. Wetesko, Gniezno 2011.
  • Barciak A., Czechy a ziemie południowej Polski w XIII oraz w początkach XIV wieku, Katowice 1992.
  • Gawlas S., O kształt zjednoczonego Królestwa. Niemieckie władztwo terytorialne a geneza społeczno-ustrojowej odrębności Polski, wyd. 2, Warszawa 2000.
  • Jasiński T., Handel miedzią węgierską a restytucja rządów Władysława Łokietka w Polsce (1304–1312), „Roczniki Historyczne” t. 84 (2018).
  • Jurek T., Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274–1309), wyd. 2, Kraków 2006.
  • Jurek T., Polska pod władzą obcego króla. Rządy czeskie w latach 1291–1306, [w:] Król w Polsce XIV i XV wieku, red. A. Marzec, M. Wilamowski, Kraków 2006.
  • Łowmiański H., Początki Polski, t. 6, cz. 2, Warszawa 1985.
  • Nowacki B., Czeskie roszczenia do korony w Polsce w latach 1290–1335, Poznań 1987.
  • Nowacki B., Przemysł II. Odnowiciel Korony Polskiej (1257–1296), Kraków 2007.
  • Nowakowski T., Małopolska elita władzy wobec rywalizacji o tron krakowski w latach 1288–1306, Bydgoszcz 1992.
Autor
Michael Morys-Twarowski
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.