Wiek więźniów Auschwitz. Którzy mieli największą szansę na przetrwanie piekła?

Nie zachowała się żadna kompleksowa statystka dotycząca wieku więźniów Auschwitz-Birkenau. Nieliczne dostępne dane, a przede wszystkim komentarze samych ofiar straszliwej fabryki śmierci, potwierdzają jednak, że ludzie w określonym przedziale lat mieli wyraźnie większe szanse na przetrwanie od innych.

Obóz Auschwitz-Birkenau był piekielnym miejscem dla każdego, kto tam trafił. Żadna statystyka nie może oddać indywidualnych tragedii ani wyjaśnić mechanizmów rzekomo stojących za miejscem, które zrodziło się z chorego, ludobójczego zamysłu.


Reklama


Zależnie od transportu, czasu jego przybycia, pochodzenia ofiar, często nic nie mogło uchronić nieszczęśników skierowanych do Auschwitz-Birkenau przed natychmiastową śmiercią w komorze gazowej. Więźniowie dostrzegali jednak wyraźny związek miedzy wiekiem, a ogólnymi szansami na przetrwanie piekła.

Starość w Auschwitz

„»Starość« była w Auschwitz pojęciem ze wszech miar negatywnym” – podkreśla Hermann Langbein w książce People in Auschwitz. Nie oznaczała jednak tego samego, co poza bramami obozu.

Za posuniętych w latach uznawano ludzi, którzy na wolności uchodziliby za będących w sile wieku lub wręcz jeszcze młodych. By trafić do tej nieszczęsnej grupy nie trzeba było mieć ani jednego siwego włosa na głowie.

Władysław Fejkiel – lekarz wykształcony we Lwowie, więzień Auschwitz o numerze 5647 – próbował wyznaczyć granicę obozowej starości. Stwierdził:


Reklama


Wiadomo, że żywotność u ludzi młodych jest zawsze większa, niż u tych starszych. Uważam za młodych [w warunkach Auschwitz] tych, którzy nie przekroczyli 35 roku życia.

Inny lekarz, Eduard de Wind (który pozostanie w obozie do końca i będzie świadkiem jego wyzwolenia) stwierdził z kolei, że ludzie po 45 roku życia byli w Auschwitz nawet nie starzy, ale „bardzo starzy”.

Inspiracją dla tego artykułu była poruszająca powieść Bogdana Bartnikowskiego pt. Dni długie jak lata (Prószyński i S-ka 2020).

Dekada największych szans

Co ważne, poza górną granicą istniała też ta dolna. Dzieci mogły niekiedy przetrwać, jeśli z jakiegoś względu załoga obozu okazała im (choćby chwilową i wyrachowaną) litość. Ogółem jednak były bardziej od reszty więźniów narażone na choroby i tragiczne skutki niedożywienia.

Fejkiel twierdził, że „w naszej sytuacji ludzie między 18 a 30 rokiem życia mieli największą wytrzymałość”. Obserwowałem, też, że „więźniowie poniżej i powyżej tej granicy zawsze wcześniej od innych zaczynali przejawiać symptomy skrajnego głodu”.

Tragiczna statystyka

Nieliczne zachowane statystyki zdają się potwierdzać regułę dostrzeganą przez więźniów. Ludzie, którzy mieli to szczęście w olbrzymim nieszczęściu, że trafili do obozu w trzeciej dekadzie życia, często żyli najdłużej, a w konsekwencji stanowili też najliczniejszą grupę wśród więźniów. Choć także im stale groziła zagłada.

Hermann Langbein przytacza kilka różnych źródeł danych. Zachowała się księga wyliczająca nazwiska oraz wiek 2137 więźniów skierowanych do komory gazowej w Auschwitz. Aż 48,8% z nich miało mniej niż 30 lat. Tylko 3,3% – więcej niż 50.

Potrójne obozowe ogrodzenie Auschwitz.

W obozie Blechhammer, usytuowanym w Kędzierzynie-Koźlu i włączonym w strukturę Auschwitz w 1944 roku, 64% więźniów miało mniej niż 35 lat, a zaledwie 10% – powyżej 45 lat.

Najliczniejsza była grupa wiekowa 20-25. Była to zaś filia, gdzie – jak podkreśla Langbein – szanse więźniów na przeżycie i tak były większe, niż w głównym obozie.


Reklama


Wreszcie sporo mówią też dane na temat więźniów, którzy przetrwali piekło i po wojnie występowali jako świadkowie przeciwko swoim oprawcom. Na procesie we Frankfurcie wystąpiło ich 244. Z tego grona „68% miało w okresie niewoli mniej niż 35 lat, byli więc młodzi według kryterium Fejkiela”.

Przeczytaj też o tym, ile dzieci zostało zamordowanych w Auschwitz-Birkenau.

***

Tragiczną rzeczywistość wojny, okupacji i obozowego piekła, widzianą oczami dziecka, opisał były więzień Auschwitz Bogdan Bartnikowski w powieści Dni długie jak lata.

Nowa edycja tej poruszającej książki właśnie ukazało się nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka. Możecie ją kupić na przykład w Empiku.

Bibliografia

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.