Zamach na Abrahama Lincolna. Prezydenta nikt nie ochraniał, a morderca miał bajecznie łatwe zadanie

Strona główna » XIX wiek » Zamach na Abrahama Lincolna. Prezydenta nikt nie ochraniał, a morderca miał bajecznie łatwe zadanie

Abraham Lincoln był pierwszym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który zginął w zamachu. To, że znalazł się człowiek chętny go zabić i że próba mordu została podjęta, nie powinno dziwić. Ale wprost nie mieści się w głowie, jak łatwo było odebrać życie najważniejszemu człowiekowi w Ameryce. Co dokładnie nastąpiło 14 kwietnia 1865 roku?

Rok 1865 byłby w historii Stanów Zjednoczonych przełomowy, nawet bez zamachu na Abrahama Lincolna. Właśnie wtedy końca dobiegła amerykańska wojna domowa – w Polsce nazywana wojną secesyjną.


Reklama


Konflikt doprowadził do śmierci od 600 000 do nawet przeszło 1 000 000 ludzi. 9 kwietnia 1865 roku w Wirginii generał wojsk konfederacji, opowiadającej się za utrzymaniem niewolnictwa, Robert E. Lee skapitulował wobec dowódcy sił federalnych, Ulyssesa Granta.

„Dwa dni później John Wilkes Booth, znany szekspirowski aktor przyglądał się Lincolnowi wygłaszającemu przemówienie, w którym prezydent wyjaśniał warunki zwycięstwa” – pisze prof. Jill Lepore w książce My naród. Nowa historia Stanów Zjednoczonych.

John Wilkes Booth – morderca prezydenta Lincolna.

Booth – gwiazdor, osoba publiczna, ale też radykalny zwolennik pokonanego Południa i zdeklarowany rasista – wymamrotał wówczas do przyjaciela: „To oznacza obywatelstwo dla czar**chów. Na Boga, pozbędę się go”.

„Trzeba uczynić coś decydującego i wielkiego”

Booth jeszcze w trakcie wojny zamyślał o porwaniu Lincolna, by zmusić go do układów z Południem. O możliwym zamachu wspomniał też w styczniu 1865 roku, przy okazji inauguracji prezydenta na drugą kadencję.


Reklama


Decyzję o tym, że rzeczywiście zabije przywódcę Stanów Zjednoczonych John Wilkes Booth podjął jednak w ostatniej chwili. Nie czynił długich przygotowań i choć miał współkonspiratorów, to do ataku ruszył w pojedynkę.

W prowadzonym dzienniku zanotował: „W sytuacji, gdy nasza sprawa jest niemalże stracona, trzeba uczynić coś decydującego i wielkiego”.

Tekst powstał między innymi w oparciu o książkę Jill Lepore pt. My, naród. Nowa historia Stanów Zjednoczonych (Wydawnictwo Poznańskie 2020).

Idealna okazja do zamachu

14 kwietnia w południe Booth odwiedził miejsce swoich występów, Teatr Forda w Waszyngtonie, by odebrać pocztę. Dowiedział się wówczas, że tego samego dnia Lincoln będzie uczestniczył w przedstawieniu sztuki Our American Cousin.

Booth widział jak wygląda każdy zakamarek budynku, był kojarzony przez pracowników. Sam Lincoln wprawdzie nie znał go osobiście, ale cenił jego talent, a w przeszłości próbował nawet zaprosić aktora do Białego Domu.


Reklama


Zamachowiec doszedł do wniosku, że nadarza się idealna okazja do ataku. Nawet on nie sądził jednak, że czeka go zupełnie banalne zadanie. I że nikt nie stanie mu na drodze do zbrodniczego celu.

Prezydent bez ochrony

W duchu egalitaryzmu i w poczuciu, że prezydent to tylko pierwszy urzędnik, nie zaś władca, w Stanach Zjednoczonych nie stworzono żadnej gwardii przybocznej czy sił bezpieczeństwa na bezpośrednich usługach głowy państwa.

Prezydenci mieli służących, a poza tym tylko pojedynczych i często nieoficjalnych ochroniarzy. Środków bezpieczeństwa nie zaostrzono, mimo że atmosfera w kraju była wybuchowa, a pragnienie zemsty i odpłaty powszechne wśród pokonanych konfederatów.

Lincoln udał się do Teatru Forda w towarzystwie nielicznej świty. Ochraniał go tam tylko jeden policjant – John Frederick Parker. Mężczyzna stał przed wejściem do prezydenckiej loży. Na posterunku wytrwał jednak tylko do przerwy w przedstawieniu. Potem wymknął się wspólnie z lokajem i woźnicą Abrahama Lincolna do pobliskiej tawerny.

Teatr Forda w Waszyngtonie. Fotografia z 1865 roku.

Najśmieszniejszy moment

Booth skrzętnie wybrał moment do działania. Znał graną sztukę i wiedział, kiedy widownia wybuchnie najgłośniejszych śmiechem. Chwilę wcześniej ruszył do loży. Po drodze napotkał tylko pracownika teatru. Wręczył mu wizytówkę i został wpuszczony do środka.

Nikt go nie przeszukał, nie zapytał o cel wizyty, nie uprzedził prezydenta, że ten będzie mieć gościa. Booth niepostrzeżenie wszedł do loży i kiedy rozległy się salwy śmiechu uniósł broń.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Tylko jeden strzał

„Około 22.15 w Wielki Piątek 14 kwietnia [1865 roku], w Teatrze Forda sześć przecznic od Białego Domu Booth strzelił do Lincolna ze swego derringera” – pisze Jill Lepore.

Padł tylko jeden strzał, w tył głowy rozweselonego przywódcy. Autorka pracy My naród. Nowa historia Stanów Zjednoczonych tak przedstawia to, co nastąpiło później:


Reklama


Lincoln osunął się na swym bujanym fotelu, tracąc przytomność. Do prezydenckiej loży pospieszył lekarz wojskowy, ułożył prezydenta na dywanie, zdjął mu koszulę w poszukiwaniu rany. Wraz z dwoma innymi lekarzami znieśli następnie Lincolna po schodach i przenieśli z teatru do pokoju na parterze pensjonatu przy Dziesiątej Ulicy.

Nie spodziewano się, by pięćdziesięciosześcioletni prezydent przeżył. Mając nadzieję, że powie coś przed śmiercią, przez całą noc przy jego łóżku czuwało kilkanaście osób. Czekali na próżno.

Zamach na Abrahama Lincolna. Grafika z ok. 1900 roku.

Na ranem 15 kwietnia 1865 roku Abraham Lincoln wyzionął ducha. Wiadomość o jego zgonie, przekazywana drogą telegraficzną, natychmiast obiegła kraj i jeszcze tego samego dnia trafiła na czołówki gazet. Lincolna natychmiast uznano za męczennika w walce o zniesienie niewolnictwa. Jego ciało było traktowane niczym relikwia.

Dwanaście dni później

Johna Wilkesa Bootha usiłowano zatrzymać na miejscu, doszło do szarpaniny. Aktor zdołał się jednak wyrwać. Wykrzyknął coś do tłumu. Wedle tradycji z jego ust padły słowa Sic semper tyrannis¸ „tak zawsze [kończą] tyrani”. Źródła nie są jednak zgodne w tej kwestii.


Reklama


Następnie morderca uciekł bocznymi drzwiami. Ujęto go dopiero po dwunastu dniach. Nie chciał się poddać, został więc zastrzelony – tak samo, jak jego ofiara.

Nowe spojrzenie na historię Ameryki

Bibliografia

  1. Lepore Jill, My, naród. Nowa historia Stanów Zjednoczonych, Wydawnictwo Poznańskie 2020.
  2. Steers Edward, Blood on the Moon. The Assassination of Abraham Lincoln, University Press of Kentucky 2001.
  3. Swanson James, Manhunt. The 12-Day Chase for Lincoln’s Killer, Harper Collins, 2006.
Autor
Grzegorz Kantecki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.