Znaczenie przydomka Bolesława Chrobrego. Jak pierwotnie rozumiano to słowo i jak je zapisywano?

Dokładne znaczenie przydomka Bolesława Chrobrego nie jest dzisiaj odruchowo czytelne. Tym bardziej zatarł się prawidłowy zapis tego słowa. Czy wszyscy robimy literówkę mówiąc o pierwszym polskim królu?

W innym artykule pisałem już o bardzo późnej genezie przydomka „Chrobry”. W pierwszych wiekach po śmierci, króla Bolesława I nazywano Wielkim. Dopiero u samego schyłku rozbicia dzielnicowego uzyskał używane dzisiaj miano.


Reklama


Zdaniem filologa Ryszarda Gansińca stało się tak, bo w czasach Przemysła II – gdy w decydującą fazę wchodziły projekty odbudowy Królestwa Polskiego – przydomek „Wielki” wydawał się zbyt mało charakterystyczny i indywidualny, by odpowiadać zasługom twórcy potęgi państwa Piastów.

Bolesław Chrobry… czyli jaki?

Co znaczy słowo „Chrobry”? Kronikarze przekładali je na łacińskie „Animosus”, a więc „dziarski”, „zapalczywy”, albo „zuchwały”. Z badań filologów wynika jednak, że pierwotnie rozumiano ten przydomek nieco inaczej.

Chrobry to we wczesnośredniowiecznej polszczyźnie człowiek „dzielny”, „waleczny”.

Bolesław Chrobry na współczesnym rysunku Edwarda Knapczyka (lic. CC-BY-SA 3,0).

Polskie przezwisko

Po wielu naukowych dyskusjach wykształciła się opinia, że wyraz nie jest pochodzenia ruskiego lub czeskiego (jak dawniej sugerowano), ale polskiego.

Szczególnie ciekawy wniosek dotyczy jednak formy zapisu. W XIII czy XIV wieku nie chwalono za waleczność Bolesława Chrobrego, lecz… Chabrego.


Reklama


Pierwotna forma: nie Chrobry tylko Chabry

Taka była pierwotna wersja przydomka. I utrzymała się ona w obiegu bardzo długo. Jeszcze w połowie XV stulecia Jan Długosz na przemian pisał o Bolesławie Chabrym lub Chrobrym.

Dopiero Marcin Kromer (XVI wiek) był w tej kwestii konsekwentny. Językoznawca Jacek Hertel podkreśla, że to renesansowy kronikarz faktycznie „wprowadził do literatury” i zaczął popularyzować nowszy, przerobiony wariant.

Bolesław Chrobry na XIX-wiecznym obrazie Józefa Peszki (fot. Maciej Szczepańczyk, lic. CC-BY-SA 4,0).

Tak naprawdę Polacy przyjęli go jednak za sprawą monumentalnej Historii narodu polskiego Adama Naruszewicza, wydanej u schyłku XVIII stulecia. Tak więc Bolesław Chabry został Chrobrym mniej niż 250 lat temu.

Przeczytaj też o tym, jaka była powierzchnia Polski w czasach Bolesława Chrobrego. Czy jego państwo było rozleglejsze od obecnej Rzeczypospolitej?


Reklama


Bibliografia

  • Gansiniec Ryszard, Nagrobek Bolesława Wielkiego, „Przegląd Zachodni”, t. 7 (1951).
  • Hertel Jacek, Przezwiska Piastów w średniowieczu: z bada nad antroponomastyką historyczną, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia”, t. 16 (1980).
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.