Zrobiła krok do tyłu i "wpadła do kotła z karmelem". Jak naprawdę wyglądała praca w przedwojennej fabryce Wedla?

Strona główna » Międzywojnie » Zrobiła krok do tyłu i "wpadła do kotła z karmelem". Jak naprawdę wyglądała praca w przedwojennej fabryce Wedla?

Karol Wedel był twórcą popularnej warszawskiej cukierni. Jego syn Emil odpowiadał już za markę cieszącą się szerokim wzięciem, choć stale podkreślał, że zadowala go prowadzenie małej, rodzinnej fabryczki. Dopiero trzeci przedstawiciel cukierniczego rodu Jan Józef Wedel stworzył czekoladowe imperium z prawdziwego zdarzenia.

Jan Józef, wnuk przybyłego z Niemiec Karla/Karola, przystąpił do rodzinnej spółki w roku 1918 jako 45-latek. Miał świetne wykształcenie, mógł się poszczycić nawet doktoratem z chemii spożywczej, uzyskanym na szwajcarskim uniwersytecie.


Reklama


Firma, którą prowadził wspólnie z ojcem zmieniła nazwę z „E. Wedel” na „E. Wedel i syn”. Wkrótce jednak Emil umarł, a losy przedsiębiorstwa znalazły się w rękach samego tylko Jana Józefa.

To ten następca czekoladowej dynastii w 1927 roku położył podwaliny pod wielki biznes. Właśnie wówczas przy ulicy Zamoyskiego na warszawskiej Pradze zaczął budować przemysłową fabrykę czekolady. Pięć lat później przekształcił zaś firmę w spółkę akcyjną.

Czekolada Wedla na sławnej przedwojennej reklamie. Pocztówka z 1927 roku.

„Jeden jest Wedel”

„Wiele jest dobrych czekolad w Polsce, ale jeden jest Wedel” – pisano na łamach prasy na początku lat 30. XX wieku. Wówczas produkty Jana Józefa były sprzedawane już w całym kraju, a nawet zagranicą.

W 1939 roku słodki koncern zatrudniał 1350 osób. Ponieważ zaś dokumenty firmy przetrwały wszystkie historyczne zawieruchy, dzisiaj można sporo powiedzieć o tym, jak wyglądała praca u polskiego króla czekolady.

Zespół archiwalny Wedla, liczący 2 metry bieżące przeróżnych papierów, przeanalizowała Violetta Urbaniak z Archiwum Państwowego w Warszawie.


Reklama


Ile można było zarobić u polskiego Willy’ego Wonki?

Badaczka ustaliła, że Jan Józef chętnie zatrudniał ludzi młodych, zaraz po szkole lub służbie wojskowej. W fabryce zajęcie znajdowali nawet nastolatkowie.

Dużą część załogi stanowiły kobiety. Ich płace w latach 30. XX wieku kształtowały się na poziomie od 16 do 25 złotych tygodniowo. W przeliczeniu daje to od 640 do 1000 złotych miesięcznie. Poza tym płacono za nadgodziny. W okresie świątecznym firma dawała też premie „na obiady i fryzjera”.

Fabularyzowane losy wybitnego cukiernika Karola Wedla poznacie na kartach nowej Powieści Teresy Moniki Rudzkiej pt. Czekoladowa dynastia. Czas Karola (Wydawnictwo Marginesy 2021).

Kwoty z dzisiejszej perspektywy wydają się śmieszne, niektórzy pracownicy Wedla twierdzili jednak, że były „wystarczające” nawet dla dwuosobowej rodziny. Mężczyźni, zwłaszcza zaś pracownicy umysłowi, otrzymywali zresztą wyższe pensje, a do tego trzynastki i czternastki.

„Swoista dyscyplina pracy”

Jak podkreśla Violetta Urbaniak fabrykę Wedla „wyróżniała swoista dyscyplina pracy, a raczej jej brak”, przynajmniej z perspektywy dzisiejszych zwyczajów biznesowych, ale też na tle organizacji innych firm dwudziestolecia międzywojennego:


Reklama


Robotnicy nie mieli kart pracy. Nie obowiązywały ich również żadne normy czy mierniki. Nie płacono im też od wielkości produkcji, ponieważ Wedel zawsze stawiał na pierwszym miejscu nie ilość, a jakość.

Zupa za 10 groszy i obowiązkowa gimnastyka

Przy fabryce działały żłobek i stołówka, gdzie za 10 groszy (1 zł w naszych pieniądzach) można było zjeść zupę. Szychta trwała osiem godzin. Dla tych, którzy wykonywali pracę siedzącą, organizowano „15-minutową gimnastykę przy otwartych oknach, przy czym czas ten wliczano w godziny pracy”.

Fabryka Wedla przy ulicy Zamoyskiego. Fotografia przedwojenna.
Fabryka Wedla przy ulicy Zamoyskiego. Fotografia przedwojenna.

Pracownikom udostępniano umywalnie, a także „ubikacje z bieżącą wodą”, co przed II wojną światową wcale nie było standardem. Podobno działy, gdzie pakowano wyroby „świeciły idealną czystością”. W innych częściach fabryki zdarzały się jednak skargi na poziom warunków sanitarnych.

Wedel zorganizował dla załogi klub sportowy, ambulatorium, a nawet program dożywiania. Jeśli badania okresowe wykazały, że pracownik był zbytnio wychudzony, zapewniano mu „posiłek złożony z mleka lub kakao i bułkę”. Matki karmiące niemowlęta otrzymywały z kolei „pół litra mleka i bułkę z masłem lub kaszę z mlekiem”.


Reklama


„Wpadła do kotła z karmelem”

„Nie można stwierdzić, że Wedlowie nie dbali o swoich ludzi” – komentuje Violetta Urbaniak. Nie ukrywa jednak, że w świetle dokumentów w firmie dochodziło zarówno do przypadków rażącej dyskryminacji, jak i do bardzo niebezpiecznych wypadków. Jedna z pracownic wspominała, że w roku 1937:

Odbieraczka Lodzia, cofająca się tyłem przy uprzątaniu posadzki, wpadła do kotła z karmelem […] Cienka bielizna niewiele ochraniała ciało. Po paru miesiącach nieszczęśliwa wyleczyła się i wróciła do pracy.

Żłobiek przy fabryce Wedla. Fotografia z lat 30. XX wieku.
Żłobek przy fabryce Wedla. Fotografia z lat 30. XX wieku.

Pod koniec lat 20. w fabryce zorganizowano kilka krótkich strajków. Szefostwo ugięło się wówczas pod naciskiem, między innymi podnosząc pensje. Po roku 1934 do wystąpień robotniczych już nie dochodziło. Choć nie ma też się co łudzić, ze firma Wedla stanowiła wtedy bajeczną enklawę i wymarzone miejsce pracy.

Przeczytaj też o Karolu Wedlu i jego cukierni. Jak zaczęła powstawać jedna z najbardziej kultowych polskich marek?

Bibliografia

  • Budrewicz Olgierd, Opowieść pachnąca czekoladą, Padjas 2004.
  • Urbaniak Violetta, Wedel i jego fabryka w świetle archiwaliów z zasobu Archiwum Państwowego w Warszawie, „Kronika Warszawy”, t. 154 (2016).

Opowieść o rodzinie Wedlów

Autor
Grzegorz Kantecki
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.