Agent Władysława Jagiełły w szeregach Krzyżaków. Jaką poniósł karę, gdy go zdemaskowano?

Władysław Jagiełło zatrudniał wielu szpiegów, ale ten konkretny stanowi postać zupełnie wyjątkową. Zanim wielki mistrz krzyżacki zdemaskował jego poczynania, Jan Surwiłło wkupił się w łaski zakonnej elity i został dopuszczony do najściślej strzeżonych tajemnic państwa.

Z okresu poprzedzającego wielką wojnę (1409-1411) i spektakularną klęskę Krzyżaków pod Grunwaldem, nie są znane niemal żadne przypadki, gdy przedstawiciele elit państwa zakonnego wypowiadali posłuszeństwo swoim panom i szli na współpracę z Polakami.


Reklama


Niedostępne elity

W państwie ściśle kontrolowanym przez wąską kastę rycerzy zakonnych samo grono wysoko postawionych, ale nienależących do zgromadzenia osób było bardzo wąskie.

Krzyżacy konsekwentnie ograniczali wpływy i majątki świeckiego rycerstwa, a także trzymali w karbach ambicje wielkomiejskiego patrycjatu. Nawet ludzie zamożni i obdarzeni posłuchem we własnej sferze, niewiele wiedzieli o planach i krokach zakonnej hierarchii.

Bitwa Litwinów z Krzyżakami na obrazie Henryka Pillatiego.

Ci zaś, którzy dostąpili zaszczytu i zostali wtajemniczeni w machinacje wielkiego mistrza, wiernie strzegli powierzonych tajemnic. A już na pewno nie brali pod uwagę współpracy z Władysławem Jagiełłą – człowiekiem uważanym za kryptopoganina i nieobliczalnego barbarzyńcę.

Litewski łącznik

Na tym tle wyjątkowo prezentuje się postać Jana Surwiłły. Profesor Grzegorz Białuński z uniwersytetu w Olsztynie podkreśla, że to zapewne „najbardziej wiarygodny i jednoznaczny” przypadek, gdy rycerz z państwa zakonnego stanął w opozycji do Krzyżaków. I co najważniejsze: nic nie dał po sobie poznać.


Reklama


Kariera Surwiłły bez dwóch zdań potoczyła się w sposób jedyny w swym rodzaju. Jan był z pochodzenia Litwinem, ale chyba całe życie spędził w państwie zakonnym, a może nawet tam się urodził.

Ponad trzy dekady przed wielką wojną i bitwą pod Grunwaldem – w latach 70. XIV wieku – ojciec Jana, Tomasz Surwiłło, osiedlił się na ziemiach Krzyżaków i dorobił ogromnego majątku ziemskiego. Został pasowany na rycerza i zgromadził nawet 215 łanów ziemi, a więc – bagatela – 3850 hektarów!

Władysław Jagiełło w wyobrażeniu Jana Matejki. Jakie wiadomości przekazywał mu Jan Surwiłło?

Włości odziedziczył Jan. Nie tylko był człowiekiem zamożnym, ale też zaufanym. Mimo że w jego żyłach krążyła litewska krew, hierarchia zakonna nie podważała jego lojalności.

„Ogromne przysługi” dla Krzyżaków… i dla Władysława Jagiełły?

Jak wyjaśnia profesor Sławomir Jóźwiak z uniwersytetu w Toruniu, Jan Surwiłło „oddawał kierownictwu krzyżackiemu ogromne przysługi” i to mimo, że nie należał do zakonu.


Reklama


Grzegorz Bialuński dopowiada, że były to zwłaszcza „usługi dyplomatyczne”. To zaś oznacza, że rycerz miał dostęp do korespondencji czołowych członków hierarchii i znał z wyprzedzeniem ich zamierzenia oraz projekty.

Nie zostawiał cennych sekretów dla siebie. Z tego, co nastąpiło później wynika, że uzyskiwane wiadomości przekazywał największym wrogom Malborka: królowi polskiemu Władysławowi Jagielle i jego kuzynowi, wielkiemu księciu litewskiemu Witoldowi.

Śmierć Konrada Wallenroda na obrazie Michała E. Andriolliego z końca XIX wieku. Skojarzenia z agentem Władysława Jagiełły nasuwają się same…

Odrzucona petycja

Domniemana działalność Surwiłły wyszła na jaw dopiero po wojnie polsko-krzyżackiej. Wielki mistrz Heinrich von Plauen zarzucił mężczyźnie, że ten już od wielu lat był tajnym współpracownikiem swoich rodaków.

Jan zdołał uciec, zanim wzięto go do niewoli. Wyjechał niewątpliwie na ziemie podległe królowi Władysławowi. W jego obronie szybko i energicznie wystąpili zarówno Jagiełło, jak i Witold Kiejstutowicz. Zachowały się listy monarchów, datowane na drugą połowę sierpnia 1411 roku i skierowane prosto do zwierzchnika zakonu.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Władze zakonne oskarżały zbiegłego o zdradę” – tłumaczy Sławomir Jóźwiak – „Oczywiście nadawcy listów zaprzeczali, [że mieli go na swoich usługach] i prosili o oczyszczenie Jana z zarzutów oraz zwrócenie mu czasowo skonfiskowanych posiadłości w państwie zakonnym”.

Heinrich Plauen nie wysłuchał petycji. Dokument z roku 1416 potwierdza, że mężczyzna został nieodwołalnie pozbawiony całej fortuny ziemskiej.


Reklama


Dzisiaj można tylko zgadywać, jakie sekrety były warte aż takiego poświęcenia. I jakie korzyści wyciągnął Władysław Jagiełło ze współpracy z Janem Surwiłłą.

Przeczytaj też o wizycie Kazimierza Wielkiego w krzyżackiej stolicy. Dlaczego król zapędził się do paszczy lwa?

Bibliografia

  • Białuński Grzegorz, Opozycja rycerstwa pruskiego na początku XV wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, nr 269 (2010).
  • Jóźwiak Sławomir, Społeczeństwo państwa zakonu krzyżackiego wobec konfliktu [w:] Wojna Polski i Litwy z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Malbork 2010.
Autor
Kamil Janicki
4 komentarze
  • Zdemaskowali go, uciekł i stracił majątek. Czyli w sumie nic specjalnego..wiadomo chociaż jak dalej potoczyły się jego losy? Umarł w nędzy czy może jego mocodawcy wynagrodzili go należycie?

  • Temat ciekawy aczkolwiek potraktowany trochę „po macoszemu” .
    Opisujecie życie człowieka , Jego życie , a właściwie – narażanie go , i to wszystko ujęte w paru zdaniach . Trochę to mało jak za możliwość przypłacenia gardłem. Poza tym , to ciekawe , że już w tamtych czasach istnieli ludzie , coś na kształt naszego agenta 007 i choćby z racji tego warto byłoby dokładniej opisać jego losy.

    • To nie kwestia traktowania tematu „po macoszemu” tylko faktu, że w temacie nie zachowało się więcej informacji. Ogółem o większości „drugoplanowych” bohaterów XV stulecia) da się powiedzieć bardzo niewiele. Ot, urok mediewistyki.

  • Bardzo ciekawy artykyl. Historia juz od dzieciństwa była moją pasją. Wiem, że materiały historyczne z okresu średniowiecza są ubogie i wszystkiego i tak nie da się wyjaśnić do końca. Dziękuję za każdy artykuł o historii mojego narodu i nie tylko.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.