Bękarci w średniowieczu. 1000 lat temu Europą rządzili nieślubni synowie

Przyjęło się sądzić, że w średniowieczu bękarci uchodzili za dzieci drugiej kategorii – pozbawione praw i wstydliwie trzymane na uboczu. To jednak kolejne uproszczenie i fałszywy frazes, mający odniesienie co najwyżej do schyłkowych dekad epoki.

Jest rzeczą zadziwiająco częstą, że obyczaje i normy późnego średniowiecza – wieków XIV czy XV – są traktowane tak, jakby obowiązywały przez całą tę długą epokę i na całym kontynencie.


Dobry przykład to sprawa podejścia do bastardów, nieślubnych synów władców. W późnym średniowieczu nie mieli oni już praw do tronu i w najlepszym razie mogli liczyć na tytuł szlachecki (tak było na przykład z synami Kazimierza Wielkiego, o których pisałem TUTAJ).

Nie znaczy to jednak, że wcześniej obyczaje wyglądały podobnie. Wręcz przeciwnie! Zwłaszcza stulecie jedenaste można by uznać za swoisty wiek bękartów.

Rzeźba Brzetysława I w Chrudimiu (fot. Ben Skála, CC-BY 2,0).

Prosta praczka matką czeskiej dynastii?

Czescy książęta nawet nie próbowali ukrywać, że wywodzą się od Ołdrzycha (zm. 1034) i Bożeny. Czyli kobiety, o której kronikarz pisał, że była prostą chłopką i że książę natknął się na nią podczas polowania, gdy ta prała ubrania przy studni.

Stracił dla kobiety głowę, a że była mężatką, to… zwyczajnie ją porwał. To zaś oznaczało, że jego syn – wielki grabieżca Brzetysław, który spustoszył Polskę w roku 1038 – zasiadł na tronie jako bastard. I nikomu to nie wadziło.


Podobnie nie budził kontrowersji fakt, że wszyscy późniejsi monarchowie z rodu Przemyślidów mieli nieślubne korzenie.

Anglię zdobywa wielki bastard

Także sławny Wilhelm Zdobywca był bękartem. Nie przeszkodziło mu to w podbiciu Anglii, choć wiadomo, że na punkcie swojego pochodzenia był cokolwiek przeczulony.

Przeczytaj też: Czy Bolesław Szczodry był homoseksualistą?

Obrońcy jednej z wrogich twierdz drwili z niego, że jest „synem śmierdzącej córki garbarza i wynosiciela szczyn”. W odpowiedzi król kazał pojmać trzydziestu dwóch członków garnizonu i odrąbać im nogi oraz ręce.

Podobne, nerwowe reakcje należały do rzadkości. Bo jednak fakt, że na tronach zasiadali bękarci mało kogo bulwersował. I w żadnym razie nie stanowił podstawy do podważania ich prerogatyw.

Biała plama na mapie

We Włodzimierzu na Rusi rządził zrodzony z nieformalnego związku książę Mścisław. W Norwegii tronem podzielili się dwaj nieślubni synowie zmarłego władcy – Magnus i Olaf.

Przykłady można mnożyć, ale żaden… nie pochodzi znad Wisły. Akurat Polska na mapie bękarciej Europy stanowiła białą plamę.


Wprawdzie dawniej uważano, że bastardem był Zbigniew, syn Władysława Hermana, ale dzisiaj w nauce zdecydowanie przeważa odmienna opinia.

Specjaliści przyjmują, że Władysław Herman zawarł oficjalny związek, tyle że o charakterze niedynastycznym. Dopiero po latach, gdy niespodziewanie wyniesiono go na tron, był zmuszony odprawić zbyt nisko urodzoną żonę, a tradycja zaczęła ją postrzegać jako nałożnicę (piszę o tym dokładnie w TYM artykule).

Książę Zbigniew na XIX-wiecznej francuskiej rycinie.

Zbigniew był więc synem legalnym. Ale nawet gdyby nie był, to nie naruszałoby to w najmniejszym stopniu jego praw do ojcowskiego tronu. Ani w świetle obyczaju, ani – w opinii otoczenia.

***

O tym, dlaczego Zbigniew mimo to został zamknięty w klasztorze i pozbawiony udziału w ojcowiźnie piszę szeroko w swojej nowej książce: Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę.

Bibliografia

  1. Benyskiewicz K., Władysław Herman. Książę Polski 1079–1102, Kraków 2014.
  2. Janicki K., Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę, Kraków 2019.
  3. Janicki K., Damy ze skazą, Kraków 2016.
  4. Kelly M., The Fall of Saxon England, Lulu, 2015.
  5. Krawiec A., Król bez korony. Władysław I Herman książę polski, Warszawa 2014.
  6. Schmidt D., The Measure of a King. Forging English Royal Reputations 1066–1272, praca doktorska obroniona w 2014 r. na Uniwersytecie w Giessen.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Nasz Instagram

Instagram has returned empty data. Please authorize your Instagram account in the plugin settings .

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.