Czy husarze naprawdę nosili skrzydła i używali ich w walce? Relacje świadków nie pozostawiają wątpliwości

Za sprawą dziewiętnastowiecznych malarzy husaria nierozerwalnie kojarzy nam się ze skrzydłami. Czy jednak najlepsza kawaleria na kontynencie faktycznie używała ich w czasie walki? A może skrzydła były jedynie dekoracją? Historycy od lat toczą dyskusje na ten temat. Relacje zagranicznych świadków wydają się jednak nie zostawiać wątpliwości.

Obserwacje poczynione przez przedstawicieli innych nacji, którzy mieli okazję podziwiać polską jazdę w akcji, przytacza Radosław Sikora w książce Husaria. Duma polskiego oręża. Już w 1575 roku wenecki poseł Girolamo Lippomano pisał, że nasi jeźdźcy:


Reklama


(…) używają w trakcie działań wojennych wszelkich środków by pokazać, [że jest ich] tak wielu, jak to tylko możliwe, by przestraszyć wroga, mają sami, jak i na koniach, nieskończone [ilości] piór, [noszą] orle skrzydła, skóry lampartów i niedźwiedzi.

„I to jest to, co ich tak strasznymi i okrutnymi czyni”

Dyplomata wskazywał na używanie skrzydeł jako elementu pomagającego zastraszyć przeciwnika. Radosław Sikora podkreśla jednak, że skrzydła „przede wszystkim płoszyły rumaki nieprzyjaciela”.

Skrzydlaty polski jeździec (po prawej) na rycinie z końca XVI wieku (domena publiczna).
Skrzydlaty polski jeździec (po prawej) na rycinie z końca XVI wieku (domena publiczna).

Dowodzi tego chociażby relacja przebywającego w 1681 roku nad Wisła Jeana-Françoisa Regnarda. W swoim dzienniku wspominał on o pocztowych husarskich, którzy:

(…) poprzedzają chorągiew konno z kopią w ręku; i co jest dość szczególne, to to, że mają za plecami przymocowane skrzydła, gdy jest okazja przenikają w szeregi nieprzyjaciela i płoszą konie nieprzyjacielskie, które nie są przyzwyczajone do takich widoków, i robią miejsce dla swych panów, którzy posuwają się tuż za nimi.


Reklama


Z kolei Françoise Paulin Dalerac, który spędził wiele lat na dworze króla Jana III Sobieskiego zauważał, że pocztowi noszą:

(…) futro z wilka białego, zrobione na kształt kaftana, a w tyle wielkie bardzo skrzydło z piór orlich (…). I to jest to, co ich tak strasznymi i okrutnymi czyni. Przedtem mieli dwa skrzydła, jako się dają widzieć na obrazach dawnych wojen.

Skrzydlaty husarz na obrazie Marcina Altomonte Bitwa pod Wiedniem (domena publiczna).
Skrzydlaty husarz na obrazie Marcina Altomonte Bitwa pod Wiedniem (domena publiczna).

„Z tyłu zwykli byli nosić dwa wielkie skrzydła sępa”

Co ciekawe Dalerac dodawał, że husarskie skrzydła powodowanym przez siebie szelestem „przestraszały konie nieprzyjacielskie, przez co mieszały się szyki”. Kilkanaście lat wcześniej podobną obserwację poczynił Włoch Sebastiano Cefali.

Przybysz z Półwyspu Apenińskiego pisał, że towarzysze husarscy „z tyłu zwykli byli nosić dwa wielkie skrzydła sępa, które w pędzie [powodowały] wielki szum”. Takie stwierdzenie budzi jednak pewne wątpliwości. Jak podkreśla Radosław Sikora:

Bodźce wzrokowe i dźwiękowe mogły się bardzo dobrze uzupełniać, choć zastanawia, czy szum czyniony przez skrzydła mógł się przebić przez tętent galopujących koni, furkot proporców mocowanych do kopii i szczęk zbroi.

Nie zmienia to jednak faktu, że zgodnie z tym, co pisał w połowie XVII wieku Paweł z Aleppo polscy kawalerzyści przyozdabiali „swoją zbroję i konie skrzydłami wielkich ptaków”.

Należy przy tym pamiętać, że odnośnie szczegółów panowała duża dowolność. Jak tłumaczy Radosław Sikora:

Popularność różnych form skrzydeł oraz sposoby ich mocowania zmieniały się w czasie. Najczęściej jednak obok siebie funkcjonowały różne mody.

Husarz ze skrzydłami oraz bez na rycinie Abrahama van Bootha (domena publiczna).
Husarz ze skrzydłami oraz bez na rycinie Abrahama van Bootha (domena publiczna).

I tak np. latem 1627 r. Abraham van Booth, obserwując polskich husarzy w obozie pod Tczewem, dostrzegł, że jedni w ogóle nie nosili skrzydeł, inni mocowali je przy siodłach (były to drewniane, proste listwy z wetkniętymi w nie kilkoma piórami), jeszcze inni na plecach (…).

Tych ostatnich husarzy pokazują dwie ryciny, na których widać kopijników z zoomorficznymi skrzydłami.

Przeczytaj również o najbardziej spektakularnym triumfie husarii. Polacy pobili 25 razy silniejszego wroga


Reklama


Bibliografia

Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.