Józef Brandt/domena publiczna

Ile zarabiali husarze? Mamy dokładne stawki żołdu i wyliczenia

Podsumowanie

Husaria była symbolem potęgi Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Doskonale wyszkoleni i uzbrojeni jeźdźcy niemal przez dwa stulecia sieli postrach na polach bitew. Ale czy byli wynagradzani adekwatnie do swoich zasług oraz umiejętności?

Dzisiaj nie brakuje zawodów, które wymagają zainwestowania, zanim zacznie się zarabiać. Z fachem husarskim w XVII stuleciu było podobnie. W biznes należało na początku włożyć niebagatelne fundusze. Ile kosztowało zostanie husarzem?


Reklama


Chcesz zostać husarzem? Zainwestuj

Jak podaje Radosław Sikora w książce Fenomen husarii w 1681 roku obliczano „koszt uzbrojenia husarza na 2000 talarów, czyli 48 454 gramów srebra”. Była to raczej górna granica. Mniej zamożny herbowy był w stanie zmieścić się w około 10 kilogramach srebra.

Ktoś powie, że 10 czy nawet i 48,5 kilogramów srebra to wcale nie aż tak dużo. Jeżeli przyjąć aktualną cenę kruszcu to wychodzi odpowiednio od około 20 000 do 100 000 współczesnych złotych. Problem jednak w tym, że nie można stosować takiego przelicznika.

Każdy kto chciał zostać husarzem musiał liczyć się z ogromnymi wydatkami (fot. Rafał Kuzak/WielkaHistoria.p).
Każdy kto chciał zostać husarzem musiał liczyć się z ogromnymi wydatkami (fot. Rafał Kuzak/WielkaHistoria.p).

Obecnie srebro jest aż 90 razy tańsze niż złoto. W XVII wieku – jak czytamy u Sikory – stosunek ten wynosił jedynie 11-14 kilogramów srebra na kilogram złota. A i to nie daje pełnego obrazu, w końcu siła nabywcza złota była w epoce nowożytnej wyższa niż teraz.

Skoro już chociaż w przybliżeniu wiemy ile musiał wydać przyszły husarz, aby dołączyć do elitarnej formacji, pora odpowiedzieć na pytanie, jak wyglądały jego zarobki. Czy to się w ogóle mogło bilansować? Czy warto było służyć w husarii?


Reklama


Kilogram srebra za rok służby

Podstawowym elementem husarskiej „pensji” był żołd. Ten zmieniał się zależnie od okresu. Ponadto w Koronie i na Litwie stawki mogły się od siebie nieznacznie różnić. Przykładowo w 1609 husarz kwarciany otrzymywał 15 złotych żołdu na kwartał (równowartość zaledwie 274 gramów srebra). 10 lat później było to już 30 złotych (425 gramów srebra). W dobie potopu szwedzkiego stawka wrosła do 50 (405 gramów srebra).

Ten poziom utrzymano aż do końca XVII wieku, w praktyce jednak stawki pikowały na łeb, na szyję. Niekontrolowana inflacja sprawiła, że koniec końców owe 50 złotych było warte jedynie 173 gramy srebra!

Przeczytaj też: Lista najlepszych dowódców w dziejach Polski

Biorąc pod uwagę podane wyżej wartości wychodzi na to, że roczny żołd husarza wynosił odpowiednio w 1609 roku 60 złotych (1096 gramów srebra), w 1619 roku 120 złotych (1700 gramów), w latach 1655-1660 200 złotych (1620 gramów srebra). A pod koniec wieku też 200 złotych, tyle że warte niespełna 700 gramów srebra.

Więcej od „etatowych” towarzyszy husarskich zarabiali husarze z tak zwanego „doraźnego zaciągu”. Ich żołd w pierwszym kwartale mógł być dwa a nawet i cztery razy wyższy (tak jak w roku 1673). Dodatkowy zastrzyk gotówki na start miał im „pomóc w wystawieniu odpowiedniego pocztu”.

Husarski żołd nie nie zwalał z nóg (Wojciech Kossak/domena publiczna).
Husarski żołd nie nie zwalał z nóg (Wojciech Kossak/domena publiczna).

Gdy rośnie popyt to i pensje idą w górę

Pisząc o żołdzie należy jeszcze wspomnieć o „contentacjach”, czyli dopłatach, które z własnej kieszeni dokładał rotmistrz chorągwi husarskiej do wymienionych wcześniej sum. Dotyczyły one głównie nowo zaciągniętych husarzy, a ich wysokość była bardzo różna.

Gdy występowało duże zapotrzebowanie na skrzydlatych jeźdźców „contentacje” wynosiły nawet 2-3 krotność żołdu państwowego. W innych latach mogła to być już tylko jedna czwarta tegoż. Zdarzało się również, że rotmistrzowi wcale nie wypłacali „contentacji”.


Reklama


Jeżeli zastanawiacie się jak te kwoty wyglądają na tle zarobków innych profesji, to dla porównania w drugiej połowie lat 20. XVII wieku we Lwowie pisarz miejski otrzymywał rocznie równowartość 1263 gramów srebra, nauczyciel miejski 842 gramów srebra, zaś zwykły służący miejski mógł liczyć na niespełna 280 gramów kruszcu.

Z kolei wykwalifikowanemu murarzowi trzeba było zapłacić za dniówkę równowartość niemal pięciu gramów srebra.

Przeczytaj też: Dlaczego w średniowiecznej Polsce tak rzadko używano mieczy?

Hiberna i premie za osiągnięcia

W przypadku husarzy żołd to jednak nie wszystko. Przysługiwała im również tak zwana hiberna. Jak pisze w swojej książce Radosław Sikora:

Hiberna była obowiązkiem nakładanym na dobra królewskie i kościelne zapewnienia leż i wyżywienia wojskom operującym na danym terenie. Wolne od tego obowiązku były dobra szlacheckie i inne. Choć obowiązek ten odnosił się w szczególności do zapewnienia stacji w okresie zimowym, to jednak nie można go tylko ograniczać do tej pory roku.

Poza żołdem husarzom przysługiwała również tak zwana hiberna (Wojciech Kossak/domena publiczna).
Poza żołdem husarzom przysługiwała również tak zwana hiberna (Wojciech Kossak/domena publiczna).

Początkowo hibernę regulowano w naturze, jednak od połowy XVII wieku husarzom przysługiwał ekwiwalent w gotówce. Przykładowo w 1679 roku ustalono jego wysokość na 204 zł rocznie (828 gramów srebra).

Oczywiście husarze mogli liczyć na „specjalne gratyfikacje w wypadku osiągnięcia jakiegoś znacznego sukcesu bojowego”, czyli tak zwane „donatywy”, które przyznawano całym jednostkom. Przykładowo w 1649 roku towarzysze husarscy chorągwi biorącej udział w obronie Zbaraża otrzymali nagrodę w wysokości rocznego żołdu.


Reklama


Z kolei cztery lata później skrzydlata jazda mogła liczyć na „premię” w postaci połowy rocznych poborów. Dodatkowo po „kampanii żwanieckiej jeszcze 60% kwartalnego żołdu”. Jednak z czasem braki w państwowym skarbcu sprawiły, że husarze coraz rzadziej mogli liczyć na „donatywy”.

Ostatnią wypłacono w 1675. Była to nagroda za kampanię chocimską sprzed dwóch lat i wyniosła zaledwie 17 zł na konia.

Husarze mogli również liczyć na nagrody za dokonania na polu bitwy (Stanisław Batowski Kaczor/domena publiczna.
Husarze mogli także liczyć na nagrody za dokonania na polu bitwy (Stanisław Batowski Kaczor/domena publiczna).

Życie warte mniej niż 5 kilogramów srebra

Nie można również zapomnieć o potencjalnych łupach wojennych, które potrafiły być prawdziwie bajeczne. Husarze niesamowicie obłowili się na przykład pod Wiedniem w 1683 roku. Z czasem jednak, gdy zwycięstw było coraz mniej, a porażki stały się codziennością, husarze zamiast o łupach musieli myśleć o tym, jak ocalić własny dobytek.

Przyznawano również nagrody indywidualne. Przykładowo Mikołaj Skrzetuski, któremu Sienkiewicz w Ogniem i mieczem zmienił imię na Jana, otrzymał od króla Jana Kazimierza Wazy 100 czerwony złotych (czyli równowartość 4860 gramów srebra) za dostarczenie listów z oblężonego Zbaraża do Lwowa. Niezbyt wiele, biorąc pod uwagę, że była to śmiertelnie niebezpieczna misja. W grę wchodziły także nadania ziemskie, „wynagrodzenia pieniężne dla odchodzących ze służby, czy awans w hierarchii urzędniczej”.


Reklama


Jak widać bycie husarzem wiązało się z dużymi wydatkami. Zarobki były niezłe, ale dopiero po kilku, a nawet kilkunastu latach żołd pozwalał pokryć koszty wstąpienia do kawalerii. Dlatego też w szeregach najlepszej jazdy na kontynencie widać było głównie przedstawicieli zamożnej szlachty i magnaterii. Ludzi, dla których kluczowe nie były fundusze, ale prestiż formacji.

Przeczytaj też o tym ile kosztowało zostanie husarzem w XVII wieku? Czasem nie wystarczał nawet milion dzisiejszych złotych

Bibliografia:

  • Radosław Sikora, Fenomen husarii, Wydawnictwo MADO 2005.
Autor
Rafał Kuzak
3 komentarze
  • Te dane dotyczące srebra czy złotych nie obrazują wogóle siły nabywczej. Co z tego skoro nie wiemy czy po bitwie za żołd taki wojak mógł kupić sobie 3 wsie, pole 0,5 ha czy 10 kg cebuli? Byli biedni na tyle że walczyli żeby mieć na chleb czy na tyle to się opłacało że stawali się ludzmi majętymi. To tak jak przeliczyć na bitkoiny kiedyś śmieciowe a dziś po 10 tys USD. Proszę dodać notkę i zobrazować ich status na tle społeczeństwa.

    • Husarz na tle społeczeństwa był bogatym szlachcicem, który bronił ojczyzny i honoru swoich bliskich, kompanów i ojczyzny dla zasady. Sponsorował tę pasje ze swojej kasy + to co mu spłynęło w boju. Zazwyczaj na minusie. Wojna dla żołnierza to zawsze strata. Dla polityków i handlarzy zysk.

  • Uzbrojenie to jedno, ale Husarz miał 2, 3 bojowe konie każdy wart 30 do 60 kg srebra. Oni nie walczyli dla pieniędzy tylko dla chwały, przygody i bezpieczeństwa ojczyzny i rodziny. To trzeba rozumieć.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.