Do czego starożytni Rzymianie używali ludzkiego moczu? Uryna była bezcennym surowcem

Strona główna » Starożytność » Do czego starożytni Rzymianie używali ludzkiego moczu? Uryna była bezcennym surowcem

W epoce starożytnej mocz nie był wyłącznie ściekiem wymagającym usunięcia. Najbardziej rozwinięte cywilizacje epoki widziały w urynie cenny surowiec. Tak wartościowy, że nawet nakładano na niego podatki.

Publiczne toalety starożytnego Rzymu były podłączone do zawiłego i imponująco wydajnego systemu odprowadzania ścieków. Jego celem było jednak przede wszystkim usuwanie zwartych nieczystości, nie zaś moczu. Wylewanie uryny uchodziło, ni mniej ni więcej, tylko za marnotrawstwo.


Reklama


Smród rzymskiego urynału

Martin F. Lemann, autor książki Waste Management, przypomina, że rzymska cywilizacja upowszechniła nie tylko kanalizację, łaźnie i akwedukty, ale też urynały.

Dzięki badaniom archeologicznym prowadzonym w Pompejach wiadomo, że na ulicach miast cesarstwa rozstawiano specjalne amfory, służące przechodniom do oddawania uryny. Po tym jak pojemniki zostały napełnione, zbierali je wyznaczeni do tego celu niewolnicy. Nie robili tego jednak od razu.

Praca w rzymskim foluszu. Malowidło ścienne z Pompejów.
Praca w rzymskim foluszu. Malowidło ścienne z Pompejów.

„Ponieważ amoniak wydzielał się po kilku dniach, mocz musiał w nich trochę postać, co sprawiało, że wokół tych pojemników roztaczał się straszliwy smród” – dopowiada Agnieszka Krzemińska na kartach pracy Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać?  

Bezcenny surowiec

Amfory zwożono lub znoszono do garbarni, farbiarni, foluszy i pralni. Mosz stanowił kluczowy surowiec potrzebny do obróbki tkanin i skór, a także do ich czyszczenia.


Reklama


„Był to detergent używany przy folowaniu, o silnych właściwościach wybielających” – wyjaśnia Brian K. Harvey w książce Daily Life in Ancient Rome. A Sourcebook.

Tylko dzięki obfitemu użyciu moczu dało się na przykład przygotować prawdziwie białe togi, tak cenione przez polityków w Wiecznym Mieście.

Artykuł stanowi fragment książki Agnieszki Krzemińskiej pt. Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać? (Wydawnictwo Poznańskie 2021).
Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Agnieszki Krzemińskiej pt. Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać? (Wydawnictwo Poznańskie 2021).

Na tym możliwe zastosowania moczu się zresztą nie kończyły. W rzymskim Egipcie ludzkimi odchodami nawożono ziemię. Praktyka ta była zresztą stosowana, jak podkreśla Anna Boozer w książce At Home in Roman Egypt, do „bardzo niedawnych czasów”.

Mocz stanowił też jeden z najstarszych, zresztą skutecznych… płynów do płukania ust. Rzymski poeta Katullus, żyjący na przełomie I wieku p.n.e. i I wieku n.e., naigrywał się z ludzi lubiących obnosić się ze swoim śnieżnobiałym uśmiechem. Mieli go osiągać poprzez codzienne poranne czyszczenie zębów własnym moczem.


Reklama


Pieniądze nie śmierdzą

Urynę wykorzystywano tak chętnie i powszechnie, że korzyści starało się wyciągać z tego także państwo. W efekcie zrodziło się jedno z najbardziej znanych rzymskich przysłów. Jak przypomina Agnieszka Krzemińska w książce Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać?:

Słynne powiedzenie pecunia non olet zawdzięczamy Wespazjanowi – gdy podniósł on podatek od zbierania moczu, jego syn Tytus uznał to za wstrętne, na co cesarz podetknął mu pod nos kilka monet i wyjaśnił, że „pieniądze nie śmierdzą”.

Fullonica di Stephanus czyli rzymska pralnia w Pompejach
Fullonica di Stephanus czyli rzymska pralnia w Pompejach

Sentencja okazała się tak wpływowa, że w wieku XIX, gdy na ulicach francuskich miast zaczęto stawiać publiczne pisuary, otrzymały one nazwę ukutą właśnie od imienia cesarza: „vespassienne”.

Przeczytaj też o higienie Ludwika XIV. Dlaczego Król Słońce był dumny, że przez całe życie umył się tylko trzy razy?

Kiedy i dlaczego ludzie zaczęli o siebie dbać?

Bibliografia

  1. Boozer Anna, At Home in Roman Egypt, Cambridge University Press 2021.
  2. Cowell Frank, Life in Ancient Rome, Penguin 1976.
  3. Harvey Brian, Daily Life in Ancient Rome: A Sourcebook, Hackett Publishing 2016.
  4. Krzemińska Agnieszka, Dawniej ludzie żyli w brudzie. Kiedy i dlaczego zaczęliśmy o siebie dbać?, Wydawnictwo Poznańskie 2021.
  5. Kumar Mohi, From Gunpowder to Teeth Whitener: The Science Behind Historic Uses of Urine, „Smithsonian Magazine”, 20 sierpnia 2013.
  6. Lemann Martin, Waste Management, Peter Land 2008.
  7. Tschen-Emmons James B., Artifacts from Ancient Rome, Greenwood 2014.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.