"Do grobowej deski"? Ile lat naprawdę trwały małżeństwa w dawnej Polsce?

Związek do grobowej deski? Czy na pewno? A jeśli tak to… w praktyce na jak długo? Statystyki dotyczące czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów zdradzają intrygujący obraz życia rodzinnego przed wiekami.

Obecnie małżeństwa trwają w Polsce średnio niespełna czternaście lat. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika też optymistyczny (?) wniosek: jesteśmy w stanie wytrzymać z sobą coraz dłużej, bo jeszcze w roku 1980 związki małżeńskie kończyły się po mniej niż dziesięciu latach.


Reklama


Jak jednak sytuacja wyglądała w Polsce szlacheckiej, gdy przynajmniej z pozoru nie dało się uzyskać rozwodu? Wbrew temu, co można by przypuszczać – wcale nie dużo lepiej.

Póki nas śmierć nie rozłączy

Wbrew pozorom zrywanie małżeństw nie było w dawnej Rzeczpospolitej ewenementem, zwłaszcza w warstwach najmożniejszych. Przypadki formalnego unieważniania związków zdarzały się nad Wisłą na tyle często, że w tej sprawie interweniował nawet ojciec święty. Nie było to jednak zjawisko masowe i znajdujące wyraźne odbicie w statystykach.

„Mężatki wysokiego stanu w strojach świątecznych”. Rysunek Juliusza Kossaka.

Na długość małżeństw wpływały za to inne czynniki: powszechność chorób, wojen, klęsk elementarnych. Słowem – niska przeciętna długość życia dawnych Polaków.

Mieszkańcy Rzeczypospolitej Obojga Narodów nie tyle się więc rozchodzili, co – kończyli małżeństwo na skutek (przedwczesnej) śmierci.


Reklama


Przypadki takie były tym częstsze, że wciąż utrzymywały się spore różnice wieku między kawalerami i pannami stającymi na ślubnym kobiercu.

Małżeństwa dawnych warszawiaków (i nie tylko)

Jak rzecz wyglądała w świetle statystyk? Małżeństwa trwały krótko zwłaszcza w dużych miastach. W pełnym wojen XVII stuleciu w Warszawie czy też Poznaniu związek kończył się przeciętnie po dziesięciu latach.

W wieku XVIII, zwłaszcza jego drugiej połowie, sytuacja wyglądała już lepiej. W Warszawie związki matrymonialne trwały wtedy średnio około piętnastu lat.

Najdłuższe były oczywiście małżeństwa kawalerów z pannami (a nie ponowne związki wdowców lub wdów). W miasteczkach Górnego Śląska w XVIII stuleciu takie stadła miały przed sobą średnio nawet ćwierć wieku!

XVI-wieczne małżeństwo szlacheckie na rysunku Juliusza Kossaka.

Chłopskie stadło do grobowej deski

Na wsiach życie małżeńskie okazywało się zwykle (choć nie zawsze) nieco dłuższe niż w miastach.

Cezary Kuklo, autor Demografii Rzeczypospolitej przedrozbiorowej podaje ogólną średnią na poziomie nie więcej niż piętnastu lat dla połowy XVIII stuleciu.


Reklama


Przy tym pierwsze małżeństwa na polskiej wsi mogły oczekiwać pożycia osiemnasto-, dwudziestoletniego. A na lepiej rozwiniętych i zamożniejszych wsiach Śląska nawet dłuższego.

Przeczytaj też o tym, jak często dawni Polacy uprawiali seks przed ślubem.

Bibliografia

  • Kuklo Cezary, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009.
  • Sytuacja demograficzna Polski do 2018 r. Tworzenie i rozpad rodzin, Warszawa 2019.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.