Dowody osobiste w przedwojennej Polsce. Przestępcy nie mogliby marzyć o lepszych przepisach

Już w listopadzie 1918 roku w niepodległej Polsce wprowadzono obowiązek posiadania dowodów tożsamości. Przepisy były jednak dziurawe, prowizoryczne, wprost nonsensowne. Przestępcy wprost zacierali ręce.

7 marca 1922 roku, w okolicach dworca wiedeńskiego w Warszawie policja schwytała mężczyznę podejrzewanego o seryjne mordowanie kobiet. Wpadł, gdy szukał nowej ofiary, a świadek potwierdził jego związek z jedną z dokonanych zbrodni. Władze nie wiedziały jednak jak nazywał się aresztant.


Reklama


Znaleziono przy nim kilka różnych dokumentów tożsamości. Nie było to zaskoczeniem. Wszelcy, choćby umiarkowanie rozgarnięci kryminaliści w Polsce potrafili wykorzystywać chaotyczne i dziurawe przepisy o ewidencji ludności.

„Tymczasowe dowody osobiste” sprzed stu lat

Już pod koniec listopada 1918 roku, a więc w niespełna trzy tygodnie po umownej dacie odzyskania przez Polskę niepodległości, świeżo powołany rząd wydał rozporządzenie w sprawie dowodów osobistych. Sklecone w pośpiechu, niezbyt przemyślane przepisy miały obowiązywać tylko przez chwilę, ale prowizorka przetrwała całe lata.

Okładka dowodu osobistego z lat 20. XX wieku (domena publiczna).
Okładka dowodu osobistego z lat 20. XX wieku (domena publiczna).

W myśl rozporządzenia każdy obywatel państwa w wieku powyżej 15 lat miał obowiązek posiadać „tymczasowy dowód osobisty”. Dokumenty miały być wydawane bezpłatnie, o ich zgubieniu należało natychmiast informować odpowiednie władze, a za posługiwanie się fałszywym dowodem groziła kara.

Obok tych zdroworozsądkowych reguł przyjęto też jednak zasadę, że nadal będą obowiązywać wszelkie dokumenty tożsamości wydane przez dawne władze zaborcze. Już ta jedna decyzja wprowadzała olbrzymi zamęt.


Reklama


Bez zdjęcia, bez wzoru, bez specjalnego papieru

Akceptowano, że Polacy będą nosić w kieszeniach przynajmniej kilkanaście różnych rodzajów dowodów, paszportów i przepustek. Co jednak ważniejsze, twórcy przepisów nie podali nawet, jak mają wyglądać nowe, polskie dokumenty.

Ustalono tylko, że należy je wystawiać „na zwyczajnym papierze”. Nie było wiadomo, kto dokładnie ma to robić, jak należy je numerować, jak zabezpieczać przed fałszerstwami. Nie wymagano nawet, by w dowodach… znajdowała się fotografia!

Stan chaosu podtrzymany

Można więc było posługiwać się cudzym dokumentem bez szczególnych obaw, że władze nabiorą podejrzeń.

W grudniu 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wydało wprawdzie nowy, dokładniejszy okólnik, w którym wprowadzono wspólny wzór „książeczek” i wymóg wklejania w nich fotografii, zarazem jednak przyjęto, że stare dokumenty będą wymieniane tylko na wniosek ich posiadaczy. Stan chaosu został podtrzymany.

W swojej najnowsze książce Seryjni mordercy II RP Kamil Janicki demaskuje mroczne oblicze przedwojennej Polski (Wydawnictwo Literackie 2020).
O mrocznym obliczu przedwojennej Polski piszę szeroko w swojej książce: Seryjni mordercy II RP (Wydawnictwo Literackie 2020).

Typowy przypadek

Mężczyzna ujęty w marcu 1922 roku na głównym dworcu kolejowym Warszawy był w stanie potwierdzić każdą ze swoich tożsamości.

Miał dokument, według którego był Franciszkiem Balasem. Miał też taki, który stanowił, że nazywa się Szczepan Paśnik. W innej książeczce wpisano mu zaś, że jest bez wątpienia panem Witkowskim. Kim był naprawdę? O tym piszę szeroko w mojej książce Seryjni mordercy II RP.

Przeczytaj również o karze śmierci w przedwojennej Polsce. Liczba skazanych i straconych była przerażająco wysoka


Reklama


Bibliografia

  • Okólnik (125) Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 listopada 1921 r. do wszystkich Wojewodów, Komisarza Rządu na m. st. Warszawę oraz Głównego Komendanta Policji Państwowej w sprawie dowodów osobistych, Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, nr 12, 31 XII 1921, poz. 378
  • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie tymczasowych dowodów osobistych, Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, nr 2, 13 XII 1918, poz. 22

Najgorsi mordercy przedwojennej Polski. Kryminalne tajemnice i nierozliczone zbrodnie

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.