Gnijąca szczęka Elżbiety I Tudor. Mówiono, że "jej twarz zdradza oznaki rozkładu"

Elżbieta I Tudor miała wiele powodów do dumy. Na pewno jednak nie mogła pod koniec życia pochwalić się pięknym uśmiechem. Stan jej uzębienia był wprost tragiczny. Niektórzy nazywają Królową Dziewicę wręcz „męczennicą ropotoku”.

Obecnie cukier jest na cenzurowanym. Kilkaset lat temu sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Jako że cukier był horrendalnie drogi jedzenie go w dużych ilościach stanowiło swoisty wyznacznik statusu społecznego.


Reklama


Królewska miłość do słodkości

Wielką miłośniczką białej (a wtedy raczej brązowej) śmierci była również, rządząca przez niemal pół wieku Anglią, królowa Elżbieta I Tudor. W ostatnich dwóch dekadach życia władczyni dosłownie nie rozstawała się z torbą pełną łakoci, przygotowywanych specjalnie dla niej przez dworską kuchnię.

Ponadto monarchini uwielbiała potrawę zwaną „leach”, w skład której wchodziły mleko, woda różana i rzecz jasna duże ilości cukru. Nieustanne zajadanie się łakociami miało rzecz jasna opłakany wpływ na stan uzębienia królowej.

Portret Elżbiety I z około 1595 roku autorstwa Marcusa Gheeraertsa starszeego. W tym czasie władczyni była już znana ze swoich problemów z uzębieniem (domena publiczna).
Portret Elżbiety I z około 1595 roku autorstwa Marcusa Gheeraertsa starszeego. W tym czasie władczyni była już znana ze swoich problemów z uzębieniem (domena publiczna).

James Wynbrandt w książce pod tytułem Bolesna historia stomatologii albo płacz i zgrzytanie zębów od starożytności po czasy współczesne stwierdza, że Elżbietę I na starość nieustannie nękał ból zęba – była »męczennicą ropotoku«, jak napisał o niej jeden z historyków medycyny, zgłębiwszy historię choroby królowej”.

Elżbieta I i jej czarne zęby

Stan uzębienia monarchini znacznie się pogorszył już na przełomie lat 70. i 80. XVI wieku. Koniec stulecia przyniósł zaś prawdziwe spustoszenie w jamie ustnej Elżbiety.


Reklama


Francuski poseł, który w 1597 roku spotkał się z Elżbietą I Tudor zanotował, że „jej zęby są bardzo żółte i nierówne”. Co więcej, z powodu braków w uzębieniu „bardzo trudno było ją zrozumieć”, gdy szybko mówiła.

Rok później niemiecki dyplomata Paul Heinzner po wizycie w Londynie relacjonował, że wargi Elżbiety „są wąskie, a zęby czarne, co wydaje się powszechną przypadłością wśród Anglików z powodu nadmiernego spożycia cukru”.

Artykuł stanowi fragment książki Jamesa Wynbrandta pt. Bolesna historia stomatologii (Marginesy 2020).
Artykuł powstał w oparciu między innymi o książkę Jamesa Wynbrandta pt. Bolesna historia stomatologii (Marginesy 2020).

Obżeranie się słodkościami w końcu doprowadziło do tego, że królowa straciła niemal wszystkie zęby. Elżbieta chcąc ukryć ten defekt maskowała go stosując „uciążliwe metody”. Jeden z naocznych świadków, cytowany w książce Bolesna historia stomatologii stwierdzał, że:

Królowa wciąż […] zachowuje figlarną i radosną naturę, jedynie jej twarz zdradza oznaki rozkładu. Ażeby ukryć go podczas publicznych wystąpień, umieszcza w ustach moc skrawków materiału, by wypchnąć zapadające się policzki.

Ropiejące dziąsła

Ekstrakcja dziurawych, gnijących kikutów, jednak wcale nie doprowadziła do znacznego poprawy stanu jamy ustnej władczyni Anglii.

Powstałe w czasie wyrywania zębów rany w ogóle nie chciały się goić. Ciągle ropiały, powodując – jak piszą autorzy książki Słodziutki. Biografia cukru – „zakażenie, owrzodzenie i obrzęk gardła”.

Grobowiec Elżbiety I w opactwie Westminster (domena publiczna).
Sarkofag Elżbiety I w opactwie westminsterskim (domena publiczna).

To z kolei powodowało coraz większe problemy z oddychaniem u dobiegającej siedemdziesiątki, schorowanej królowej. Walka o każdy oddech trwała miesiącami, w końcu władczyni przegrała nierówny bój 24 marca 1603 roku.

Nie można wykluczyć, że to właśnie miłość do cukru i wynikający z niej fatalny stan jamy ustnej był bezpośrednią przyczyną jej zgonu.

Przeczytaj również o pierwszych pastach do mycia zębów. Ich stosowanie miało opłakane skutki


Reklama


Po przeczytaniu docenisz, że leczysz zęby w XXI wieku

Bibliografia

  • Stanisław Grzybowski, Elżbieta Wielka, Zakład Wydawniczy im. Ossolińskich 1984.
  • Dariusz Kortko, Judyta Watoła, Słodziutki. Biografia cukru, Wydawnictw Agora 2018.
  • James Wynbrandt, Bolesna historia stomatologii, Marginesy 2020.
Autor
Rafał Kuzak
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.