Hitler w 1935 roku zaproponował Piłsudskiemu wspólny marsz na Moskwę. Jaką dostał odpowiedź?

Strona główna » Międzywojnie » Hitler w 1935 roku zaproponował Piłsudskiemu wspólny marsz na Moskwę. Jaką dostał odpowiedź?

31 stycznia 1935 roku śmiertelnie chory Józef Piłsudski spotkał się z Hermannem Göringiem. Ówczesny premier Prus pełnił rolę emisariusza Adolfa Hitlera. Wódz III Rzeszy proponował Marszałkowi wspólną inwazję na Związek Sowiecki. Jak odpowiedział nieoficjalny przywódca Polski?

Ostatnim ruchem, jaki Piłsudski wykonał w swojej grze z Hitlerem i Stalinem, była rozmowa z premierem Prus, Hermannem Göringiem, który przybył do Polski w styczniu 1935 roku, aby w imieniu Hitlera zaproponować marszałkowi sojusz wymierzony przeciwko Stalinowi.


Reklama


Oferta Hitlera

Kilka dni przed wyjazdem Hitler podczas trzygodzinnej rozmowy wydał Göringowi szczegółowe instrukcje w tej sprawie (jej treść premier Prus ujawnił potem ambasadorowi Lipskiemu). Kanclerzowi zależało na przekazaniu „miarodajnym czynnikom w Polsce pewnych rzeczy, które trudno było komunikować w normalnej drodze dyplomatycznej”. Chciał przekonać marszałka, że:

[…] polityka niemiecka zmierzająca do wzmocnienia Rosji bolszewickiej lub każdej innej jest najbardziej szkodliwa dla interesów niemieckich. Odebranie Polsce terytorjów kosztem przymierza z Rosją doprowadziłoby do wspólnej niemiecko-rosyjskiej granicy, przez co Rzesza narażona by została na konieczność odpierania całego nacisku idącego ze wschodu. […] Polska jest obecnie tym zapleczem dla Niemiec od wschodu i dlatego silna Polska leży w interesie Rzeszy.

Emisariuszem Hitlera w kontaktach z Piłsudskim był Hermann Göring (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).
Emisariuszem Hitlera w kontaktach z Piłsudskim był Hermann Göring (Bundesarchiv/CC-BY-SA 3.0).

Z tego logicznie wypływać miała następująca oferta:

Kanclerz rozumie, że Polska potrzebuje dostępu do morza. Dlatego byłby on gotów idąc na dalszą z Polską kolaborację traktatowo uznać, że kwestia korytarza nie może stanowić między obu państwami obiektu sporu.

Jednakże, aby być całkiem szczerym, nie chce przemilczeć tego, że w jakimś kierunku polityka niemiecka musi szukać w przyszłości ekspansji. Ekspansję tę w porozumieniu z Polską Niemcy mogą znaleźć na wschodzie, ustalając rejon zainteresowania dla Polski na Ukrainie, dla Niemiec na północnym wschodzie.

Piłsudski zaniemówił

Hitler wspomniał również, że „jeśli chodzi o Litwę, to i tutaj musiałoby nastąpić pewne zaokrąglenie na rzecz Polski (Abrundung)”. Dodał, że te wszystkie propozycje mogłyby „przybrać formę bądź pisemnego układu tajnego, bądź ustnego porozumienia”.

Göring wypełnił polecenia kanclerza Rzeszy w sposób ścisły i dokładny. 31 stycznia 1935 roku został przyjęty przez Piłsudskiego. Przed tą rozmową ambasador Lipski „wskazał ambasadorowi von Moltke na konieczność zachowania przez Göringa rezerwy w czasie rozmowy z Marszałkiem” i niewychodzenia „w sprawie rosyjskiej ze zbyt konkretnymi propozycjami”.


Reklama


Jednakże wbrew tej radzie „Göring poruszył w rozmowie z Marszałkiem tematy wojskowo-rosyjskie, insynuując wspólny polsko-niemiecki marsz na Rosję i przedstawiając korzyści, jakie by Polska mogła z takiej akcji osiągnąć na Ukrainie. Marszałek na te sugestie »hat gestutzt« [zaniemówił, oniemiał – przyp. K.R.], jak się sam Göring potem wyraził, i rozmowy na ten temat nie podtrzymał”.

Co mogła oznaczać ta reakcja? Dalszy przebieg rozmowy pozwala zrozumieć jej sens. Piłsudski zaraz po propozycji marszu na Rosję stwierdził, że granica polsko-sowiecka ma 1000 km i dlatego chce z Moskwą pokoju. A zatem w ten sposób dyplomatycznie odrzucił propozycję Hitlera.

Artykuł stanowi fragment książki Krzysztofa Grzegorza Raka pt. Piłsudski między Stalinem a Hitlerem (Bellona 2021).

Długi język Moltkego

Propozycje Göringa w niedługim czasie stały się tematem raportów, które lądowały na biurkach sowieckich decydentów. Najważniejszy z nich został przygotowany przez Zarząd Wywiadowczy Armii Czerwonej. 5 marca 1935 roku Artur Artuzow, zastępca szefa sowieckiego wywiadu wojskowego, przesłał go ludowemu komisarzowi obrony ZSRR Klimientowi Woroszyłowowi.

Można założyć, że ten ostatni ze względu na jego nadzwyczajną wagę następnie przekazał go Stalinowi. Z raportu wynika, że Göring zrelacjonował swoją rozmowę z Piłsudskim ambasadorowi von Moltkemu, który następnie przekazał jej treść agentowi sowieckiego wywiadu wojskowego. Premier Prus miał powiedzieć marszałkowi:


Reklama


Jesteśmy bardzo zadowoleni z tego, że dzięki wspólnym wysiłkom udało się nam tak znacząco poprawić nasze relacje. To jednak nie wystarcza. Chcemy bowiem jeszcze bardziej pogłębić stosunki pomiędzy Niemcami a Polską. Jedyną dzielącą nas kwestią sporną jest korytarz. Nie możemy zrezygnować z korytarza. Prawdą jest także i to, że jakąkolwiek wojnę o korytarz uważamy za przestępstwo.

Wódz i kanclerz Rzeszy upoważnił mnie, [aby] oświadczyć panu, panie marszałku, że Niemcy nigdy – nawet po wygaśnięciu terminu obowiązywania paktu o nieagresji z 26.I.34 r. (10 lat) – nie będą prowadzić wojny o korytarz; że Niemcy dobrowolnie, tak jak dzisiaj, po okresie 10-letniego obowiązywania [tego paktu] nie będą prowadzić propagandy mającej na celu zwrot korytarza; i na koniec, że Niemcy dobrowolnie przyjmują zobowiązanie niepodejmowania żadnych kroków w celu odzyskania korytarza w przypadku konfliktu militarnego pomiędzy Polską a ZSRR. Kwestia korytarza rozwiąże się sama, ale nie dzisiaj, a w odpowiednim czasie. Rozwiązanie to dokona się automatycznie i na drodze pokojowej.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

„Niemcy są gotowe wesprzeć Polskę wszystkimi środkami”

Następnie mogę potwierdzić, że Niemcy nie tylko rozumieją, ale też uznają prawo Polski do dostępu do morza. Niemcy traktują to prawo jako samo przez się zrozumiałe. Nie powiedziano jeszcze ostatecznego słowa w odniesieniu do sytuacji w Europie Wschodniej.

Jeśli my w Berlinie właściwie oceniamy obecne położenie, to nie ma co liczyć na to, że ZSRR w obecnie istniejącej formie i w obecnym ustroju państwowym ma perspektywy na długotrwały byt. Niemcy liczą się również z tym, że w Rosji obudzony zostanie duch militarnej ekspansji, której ofiarą mogłyby paść ziemie Polski. W tym wypadku Niemcy są gotowe wesprzeć Polskę wszystkimi środkami.

Zdjęcie Józefa Piłsudskiego wykonane w lutym 1935 roku w trakcie wileńskiego pogrzebu jego siostry (domena publiczna).
Schorowany Józef Piłsudski na zdjęciu wykonanym w lutym 1935 roku (domena publiczna).

Osiągnięte w ten sposób zmiany terytorialne na wschodzie umożliwią Niemcom pomoc Polsce w znalezieniu nowego dostępu do morza; oczywiście Niemcy wesprą polskie pretensje dotyczące kwestii ukraińskiej.

Sojusz nie wchodzi w grę

Według agenta Razwiedupru marszałek odpowiedział premierowi Prus następującymi słowy:

Sojusz wojskowy pomiędzy Niemcami a Polską nie wchodzi w grę. Zagraża bowiem geograficznemu i politycznemu położeniu Polski. Długość polskiej granicy na wschodzie nakazuje Polsce być bardzo wstrzemięźliwą, wymusza na niej ostrożność i wyklucza jakiekolwiek ryzyko ze strony Polski. Każde otwarte zbliżenie w relacjach niemiecko-polskich byłoby oceniane na całym świecie jako sojusz militarny, skierowany przeciwko ZSRR .


Reklama


Agent Razwiedupru w podsumowaniu raportu nie pozostawił żadnych wątpliwości w odniesieniu do efektów tej wizyty:

Pruski premier Göring przebywał w Polsce po to, aby na polecenie Hitlera zaproponować Piłsudskiemu zawarcie sojuszu militarnego pomiędzy Niemcami a Polską wymierzonego w Związek Sowiecki. Piłsudski odrzucił zawarcie formalnego sojuszu militarnego, motywując to tym, że geograficzne i polityczne położenie Polski nie pozwala iść na takie ryzyko .

Podkreślił również, że Göring był „nadzwyczaj zadowolony” z rozmowy z Piłsudskim i był przekonany, że „nadchodzące wydarzenia polityczne i wytrwałość Berlina przymuszą Polskę, aby stanęła po stronie Niemiec w nadchodzącej wojnie antysowieckiej”.

Co z korytarzem?

Powyższa relacja, jeśli idzie o istotę rozmowy Piłsudskiego z Göringiem, jest w zasadzie zgodna z przedstawionymi wyżej notatkami sporządzonymi przez przedstawicieli polskiej dyplomacji. Warto odnotować jednak pewną różnicę. Göring, informując Lipskiego o treści przesłania Hitlera dla Piłsudskiego, zarysował układ, w którym Niemcy zgodzą się na pozostawienie Polsce korytarza w zamian za jej udział w krucjacie antysowieckiej. Jednak według relacji Razwiedupru Polacy mieli zwrócić korytarz i jako rekompensatę otrzymać terytoria uzyskane w trakcie wojny z Sowietami.

Tę sprzeczność można wyjaśnić tym, że Göring, relacjonując rozmowę z Piłsudskim, mówił Lipskiemu i von Moltkemu to, co każdy z nich chciał usłyszeć. Jakie było jednak zdanie Hitlera na ten temat? Wódz III Rzeszy w kluczowych rozmowach z polskimi posłami (m.in. w maju 1933 roku z Wysockim i w listopadzie 1933 roku z Lipskim) trzymał się koncepcji zwrotu Pomorza Gdańskiego w zamian za terytorialną rekompensatę dla Polski (Litwa, Ukraina).

Niemiecki ambasador w Warszawie Adolf von Moltke (domena publiczna).
Niemiecki ambasador w Warszawie Adolf von Moltke (domena publiczna).

Dopiero świeżo pod wrażeniem śmierci Piłsudskiego w trakcie rozmowy z Lipskim 23 maja 1935 roku zrezygnował z korytarza na rzecz „specjalnej drogi kolejowej oraz autostrady przez Pomorze dla celów tranzytowych” .

Ponieważ w polskich źródłach relacjonujących spotkaniu Piłsudskiego z Göringiem nie ma śladu dyskusji o korytarzu, a jest ona tylko w rozmowie Göringa z Lipskim, to można przypuszczać, że Premier Prus, mając świadomość trudności tej kwestii, świadomie pominął ją w rozmowie z marszałkiem. To oznaczałoby, że podkolorował nieco relację, jaką przekazał von Moltkemu.

Przeczytaj również o tym czy Piłsudski planował inwazję na ZSRR jesienią 1926 roku? Feliks Dzierżyński bił na alarm


Reklama


Źródło

Artykuł stanowi fragment książki Krzysztofa Grzegorza Raka pt. Piłsudski między Stalinem a Hitlerem. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Bellona.

Prawda o relacjach Piłsudskiego z Hitlerem i Stalinem

Tytuł, lead, i śródtytuły pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Autor
Krzysztof Rak
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.