Królowa Jadwiga podczas chrztu Litwy. Fragment obrazu Władysława Ciesielskiego

Jedna z największych zagadek z życia królowej Jadwigi. Historycy wciąż nie znają jej rozwiązania

Strona główna » Średniowiecze » Jedna z największych zagadek z życia królowej Jadwigi. Historycy wciąż nie znają jej rozwiązania

W chwili zaręczyn z litewskim księciem Jagiełłą Jadwiga Andegaweńska nie miała nawet dwunastu lat. Uważała, że przyszły król okaże się barbarzyńcą i prymitywem, ale z jednego powodu zgodziła się zostać jego żoną.

Młodą królową nie kierowały myśli o korzyściach, jakie ze związku wyciągną elity państwa. Nie zastanawiała się też raczej nad kwestiami polityki międzynarodowej. Ważne było dla nie jedno: co na nieszablonowym stadle zyska Kościół.


Reklama


Małżeństwo z księciem Litwy miało doprowadzić do chrystianizacji ostatniego pogańskiego – przynajmniej oficjalnie – kraju Europy.

„Pani przyrodzona” wyobrażała sobie, że wystąpi w tej samej roli, co sławna Dobrawa cztery stulecia wcześniej. Chciała słuchać podniosłych kazań i z entuzjazmem obserwować, jak tłumy nawróconych Litwinów zmierzają do rzek, stawów i strumieni, by obmyć się w wodach chrztu…

Chrzest Litwy w wyobrażeniu Jana Matejki. Fragment.
Chrzest Litwy w wyobrażeniu Jana Matejki. Fragment.

Kłamliwe obrazy

Długo panowało przekonanie, że jej życzeniom musiało stać się za dość. Na sławnym płótnie Jana Matejki, obrazującym chrzest Litwy, Jadwiga to postać dominująca.

Stoi dumnie wyprostowana pod piastowskim sztandarem; w dłoni trzyma kielich przeznaczony dla nowo mianowanego biskupa. Wzrok każdego, kto spojrzy na szerokie na ponad metr malowidło, w pierwszej kolejności padnie właśnie na nią.


Reklama


Na obrazie Wojciecha Gersona Chrzest Litwy w centrum widać przemawiającego do pogan Jagiełłę, Jadwiga siedzi jednak zaraz za nim, w otoczeniu dworzan, na tronie skrytym pod prowizorycznym baldachimem.

Z kolei płótno Władysława Ciesielskiego ukazuje Jadwigę w pełnej krasie, podczas gdy Jagiełło skryty jest w cieniu i wśród dymu wznoszącego się znad – jak można przypuszczać – płonących bałwanów.

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).
O królowej Jadwidze i jej następczyniach piszę znacznie szerzej w książce pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021). Artykuł, który czytasz powstał właśnie na jej podstawie.

Podobnych przykładów są krocie. I tylko historyczna rzeczywistość zupełnie odstaje od wyobrażeń artystów.

Zagadkowa nieobecność

Królowa Jadwiga nie towarzyszyła Jagielle w wyprawie misyjnej na Litwę w 1387 roku. Ogółem w źródłach nie odnotowano żadnego, choćby najkrótszego wyjazdu Andegawenki do Wielkiego Księstwa.

Przy obecnym stanie wiedzy o trasach podróży i miejscach pobytu Jadwigi można stwierdzić z niemal zupełną pewnością, że żadna taka wizyta nie miała miejsca.


Reklama


Królowa nie pojechała na Litwę, mimo że jej mąż odwiedzał ojczyznę regularnie – starał się tam wyruszać co roku, najchętniej na zimę. Dlaczego ani razu nie zabrał monarchini z sobą?

O co naprawdę chodziło?

W głównej misji chrystianizacyjnej Jadwiga nie wzięła udziału, bo w tym samym czasie wysłano ją na Ruś Czerwoną. Obecność najjaśniejszej pani na rubieżach południowo-wschodnich miała potwierdzić polską zwierzchność nad prowincją, do której pretensje rościli sobie także Węgrzy.

Chrzest Litwy na obrazie Wojciecha Gersona. Pod baldachimem zasiada królowa Jadwiga – choć faktycznie wcale jej tam nie było.

Później Jagiełło mógł odkładać pomysł wspólnej podróży na Litwę, twierdząc, że żona jest na to zbyt młoda lub zbyt słabego zdrowia. Prawdziwych przyczyn zaniechania wyprawy, która przyniosłaby zapewne niemałe korzyści propagandowe nad Wisłą i w Europie, można się tylko domyślać.

Źródła nie przechowały żadnej wzmianki w temacie, co jednak nie powstrzymało historyków przed domysłami. Jeden z biografów Jagiełły, profesor Stefan M. Kuczyński, sugerował nawet, że król nie chciał zabrać ślubnej do Wilna, bo tam… miała przebywać jakaś jego wcześniejsza, pogańska partnerka czy wprost żona.


Reklama


Powody prywatne i polityczne

W hipotezach nie trzeba chyba posuwać się aż tak daleko. Doskonale wiadomo, że Jagiełło stale obawiał się o własną pozycję i niezwykle niechętnie odbierał przejawy ambicji dorastającej małżonki. Poza tym, wbrew popularnym wyobrażeniom, prywatne relacje króla i królowej nie układały się ani dobrze, ani nawet poprawnie.

Jagiełło unikał żony, rzucał na nią najbardziej odrażające oskarżenia, nawet zarzucał jej niewierność. Im zaś była starsza, tym bardziej bał się, że kobieta mająca formalnie równą mu rangę, zacznie mieszać się nie tylko do spraw polskich, ale i litewskich – które pragnął zarezerwować tylko dla siebie.

Królowa Jadwiga podczas chrztu Litwy. Fragment obrazu Władysława Ciesielskiego
Królowa Jadwiga podczas chrztu Litwy. Fragment obrazu Władysława Ciesielskiego

Faktycznie zresztą w roku 1398 Jadwiga zażądała od kuzyna króla, wielkiego księcia Witolda, by ten zapłacił jej „czynsz” ze wszystkich ziem ruskich i litewskich, które przecież miały zostać „przyłączone” do Polski na mocy zawiązanej dwanaście lat wcześniej unii.

Temat ewentualnej podróży na wschód mógłby stać się w kolejnych latach zarzewiem sporów na dworze. Nie doszło do nich, bo Jadwiga zmarła w połogu w wieku 25 lat.


Reklama


Pierwsza polska królowa na Litwie

Pierwszą polską monarchinią, która dotarła do ojczyzny Giedyminowiczów, była dopiero Anna Cylejska.

W 1413 roku nie tylko zwiedziła kraj męża, lecz także zrobiła to, o czym tak usilnie marzyła jej poprzedniczka. Wyruszyła wprawdzie nie do ostatniego pogańskiego państwa, ale na ostatnią wysepkę tradycyjnych kultów Żmudź, by tam obserwować akcję misyjną organizowaną na polecenie władcy.

Źródło

O królowej Jadwidze i jej następczyniach piszę znacznie szerzej w książce pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021). Artykuł, który przeczytałeś powstał właśnie na jej podstawie. Pełna bibliografia tematu znajduje się w książce.

Fascynujące losy następczyń królowej Jadwigi

Pasjonującą opowieść o czterech żonach jednego z najważniejszych władców w historii Polski w książce Kamila Janickiego pt. Damy Władysława Jagiełły (Wydawnictwo Literackie 2021).

Zobacz wszystkie nasze artykuły o królowej Jadwidze

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy srebrnego wieku, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły, Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Wawel. Biografia (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.