Pogańska żona Jagiełły. Czy przed ślubem z Jadwigą Andegaweńską wielki książę Litwy zawarł inne małżeństwo?

Źródła historyczne przechowały informacje o czterech ślubach sławnego króla. Władysław Jagiełło żenił się kolejno z Jadwigą Andegaweńską, hrabianką Anną z Celje, małopolską arystokratką Elżbietą z Pilczy i młodą Rusinką Sonką. Ale czy ta lista rzeczywiście jest kompletna? Biograf władcy Stefan M. Kuczyński sugerował inną możliwość.

Data narodzin Władysława Jagiełły, pomimo wieloletnich dociekań historyków, wciąż budzi wątpliwości.

Dawniej przyjmowano, że król przyszedł na świat około roku 1352. To by oznaczało, że na ślubnym kobiercu z Jadwigą Andegaweńską stanął w niemłodym wieku mniej więcej trzydziestu czterech lat.


Reklama



Obecnie przeważa odmienny pogląd. Zdecydowana większość badaczy sądzi, że Władysław Jagiełło urodził się dekadę później. W chwili pierwszego znanego ślubu był więc w przybliżeniu dwudziestoczterolatkiem.

Tajemnicza dekada

Niezależnie od tego, którą możliwość się przyjmie, wielki książę Litwy był już z dawna człowiekiem zdatnym do małżeństwa.

Młody Jagiełło w wyobrażeniu XIX-wiecznego artysty.

W krajach katolickich prawo kanoniczne tej epoki dopuszczało śluby czternastoletnich chłopców. Na (przynajmniej formalnie) pogańskiej Litwie równie sztywna cezura nie istniała, ale obyczaj kształtował się chyba podobnie.

Ojciec Władysława Jagiełły, Olgierd, po raz pierwszy ożenił się jako mniej więcej dziewiętnastolatek. Z kolejnych wieków są z kolei znane liczne przypadki litewskich bojarów, którzy brali śluby przed dwudziestym rokiem życia.


Reklama



Wszystko przemawiało za tym, by także Jagiełło rychło wszedł w związek małżeński, potrzebny dla przedłużenia rodu. Było to tym ważniejsze, że chłopak objął tron już w 1377 roku – prawie dekadę przed ślubem z Jadwigą.

Czy jedyna próba ożenienia Jagiełły?

Wiadomo, że w połowie przedostatniej dekady XIV wieku, zaraz przed tym jak do skutku doszła unia polsko-litewska, matka Jagiełły próbowała zaaranżować jego małżeństwo z księżniczką moskiewską.

Ślub rodziców Władysława Jagiełły na karcie z tak zwanej Kroniki Ilustrowanej Iwana Groźnego.

Projekt nie doszedł do skutku (i zasługuje na odrębny artykuł). Czy jednak naprawdę była to jedyna inicjatywa matrymonialna w pierwszych latach panowania Jagiełły?

„Nasuwa się pytanie…”

Większość historyków podąża za bazą źródłową i przyjmuje, że do 1386 roku Jagiełło istotnie był kawalerem. Stefan M. Kuczyński – autor popularnej przez laty biografii Król Jagiełło ok. 1351-1434 – wybrał jednak opcję bardziej ryzykowną.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Przypomniał, że Jan Długosz zarzucał pochodzącemu z Litwy królowi skłonność do „miłostek”. Słowa kronikarza można zinterpretować jako typowy dla niego zarzut niemoralności, przejawiającej się utrzymywaniem kochanek czy też monarszych metres.

Kuczyński zwrócił jednak uwagę, że w odniesieniu do Jagiełły dziejopisarz nie znał imienia żadnej konkubiny. Skąd wynikała luka w jego wiedzy? „Hipotetycznie można wysunąć przypuszczenie” – stwierdził biograf.


Reklama



Ponieważ usilne, niewątpliwie, starania Długosza nie naprowadziły go na ślad jakiejkolwiek kobiety, z jaką król nawiązałby „miłostkę”, to nasuwa się pytanie: czy owym zakazanym związkiem miłosnym Jagiełły nie było (jeszcze w czasie jego panowania tylko na Litwie) małżeństwo pogańskie z jakąś księżniczką litewską?

W średniowieczu rody dynastyczne zawierały małżeństwa w latach bardzo wczesnych. Mogło więc istnieć i wczesne, pogańskie małżeństwo syna Olgierdowego, które przed objęciem tronu polskiego zostało zerwane.

Nowożytne wyobrażenie średniowiecznej damy. Ilustracja poglądowa.

Dlaczego królowa Jadwiga nie pojechała na Litwę?

Historyk posunął przypuszczenia nawet o krok dalej. Zasugerował, że to właśnie z faktu, iż na Litwie nadal żyła dawna, odprawiona małżonka króla, wynikała niechęć Jagiełły do zabrania do ojczyzny nowej małżonki.

Jest rzeczą znaną i do dzisiaj zaskakującą, że Jadwiga Andegaweńska istotnie nigdy nie odwiedziła kraju, do którego chrystianizacji walnie się przyczyniła. Pierwszą polską królową, jaka pojechała na Litwę, była dopiero Anna Cylejska.


Reklama



„Czyżby Jagiełło obawiał się, by nie doszły do uszu jego świętobliwej małżonki jakieś skargi ze strony usuniętej dawnej, pogańskiej żony?” – pytał Kuczyński.

„Orzec o słuszności niepodobna”

Historyk sam przyznawał, że „bez odnalezienia nowych źródeł orzec miarodajnie o słuszności lub niesłuszności wysuniętej hipotezy niepodobna”.

Dlaczego Jadwiga Andegaweńska nigdy nie pojechała na Litwę? Istnieją prostsze wyjaśnienia, niż to proponowane przez profesora Kuczyńskiego…

Słowa padły w roku 1985. I choć od tego czasu nasza wiedza o genealogii rodu Giedyminowiczów, z którego wywodził się Jagiełło, niepomiernie wzrosła, to nie natrafiono na żaden ślad po pierwszej, zapomnianej żonie władcy.

Nie można wykluczyć, że taka kobieta jednak istniała. Sam powiedziałbym, że na pewno istniały jakieś towarzyszki króla, już od najwcześniejszych lat jego panowania. Były to jednak konkubiny, kochanki.


Reklama



Do ślubu o randze politycznej raczej nie doszło. A przynajmniej historyk nie ma prawa dopisywać go do historii przy braku jakichkolwiek namacalnych podstaw poza intrygująco długim okresem kawalerstwa.

Przeczytaj też o tym, jakie skutki przyniosła wielka wojna Jagiełły z zakonem krzyżackim. Pokój, który zawarł z wrogiem już za jego czasów nazywano „haniebnym”.

Bibliografia

  1. Kuczyński S.M., Król Jagiełło ok. 1351-1434, Warszawa 1985.
  2. Kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Analizy i obrazy, Kraków 2006.
  3. Prochaska A., Długosz o Elżbiecie trzeciej żonie Jagiełły, Lwów 1876.
  4. Tęgowski J., Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Poznań 1999.
Autor
Kamil Janicki
3 komentarze
  • No cóż. Krzyżacy nie omieszkaliby poinformować opinii europejskiej o takiej żonie Jagiełły. Druga sprawa, że poganie raczej nie znali czegoś takiego jak unieważnienie małżeństwa, a sam Jagiełło prosił papieża o uznanie za prawomocnych ślubów zawartych przed chrztem, co oznaczałoby automatyczne uznanie za wiążący jego pogański ślub.
    Nie pamiętam, który autor – ale kiedyś czytałam przypuszczenie, że Długosz mógł mieć na myśli ślub Jagiełły z Elżbietą Granowską. A może w zawoalowany sposób dawał do zrozumienia, że króla łączył z Granowską romans przedmałżeński? Satyra Ciołka mogłaby to pośrednio potwierdzać.

    Sprawa w sumie ciekawa.

  • P.S.: A co do długiego kawalerskiego stanu Jagiełły…jego ojciec już jako wielki książę litewski poślubił córkę wielkiego księcia włodzimierskiego, a więc księżniczkę ze świetniejszej gałęzi Rurykowiczów. Kiedy Jagiełło dorastał, Olgierd mógł uznać, że nie ma na razie kobiety dorównującej jego synowi pochodzeniem, mógł też uznać, że Litwa jest w takiej sytuacji, iż małżeństwo przyszłego władcy musi przynieść jak największe zyski polityczne, mógł równie dobrze stwierdzić, że za dużo dzieci to też niezdrowo (w końcu czy na pewno pamiętał imiona wszystkich swoich pociech?) – a może sam Jagiełło doszedł do takich wniosków. Synowie Kazimierza Jagiellończyka (równie liczni co potomkowie Olgierda z jego jednej żony) mogli myśleć podobnie, oni wszak w większości o małżeństwie myśleli dopiero po objęciu korony. Może Jagiełło uznał, że dopóki nie utrwali swojej władzy na Litwie, nie ma sensu się żenić. A może już wtedy myślał o poślubieniu którejś z córek Kazimierza, a potem Ludwika? Wszak już w 1374 niewielu zapewne wierzyło w to, że Bośniaczka po Jadwidze jeszcze jakieś dziecko urodzi.

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.