XVI-wieczna mieszczka na rysunku Juliusza Kossaka

Katarzyna Telniczanka. Polski król przez dekadę żył bez ślubu z konkubiną, urodziła mu przynajmniej trójkę dzieci

Strona główna » Nowożytność » Katarzyna Telniczanka. Polski król przez dekadę żył bez ślubu z konkubiną, urodziła mu przynajmniej trójkę dzieci

Dla Zygmunta Starego Katarzyna Telniczanka była więcej niż konkubiną. Żyli wspólnie, darzyli się niewątpliwym uczuciem, mieli dzieci. Ten związek przetrwał wiele. Nie mógł jednak przetrwać królewskiej koronacji.

Rodzice nie wiązali większych nadziei z Zygmuntem. Królewicz przyszedł na świat w 1467 roku jako piąty syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki.


Reklama


Podczas gdy bracia zostali władcami w czterech państwach – Polsce, Litwie, na Węgrzech i w Czechach – on tułał się po włościach rodzeństwa, usiłując wykroić dla siebie choćby skromne lokum.

Wreszcie Zygmunt zdołał z trudem wyprosić u najstarszego Władysława Jagiellończyka niewielkie, zależne księstwo głogowskie na Śląsku, gdzie osiadł w 1499 roku. I nie sądził, że kiedykolwiek sięgnie po coś więcej.

Zygmunt Stary około 1518 roku.

Król nie mógłby sobie na to pozwolić

Zygmunt nie mógł przewidzieć, że zarówno starszy od niego o pięć lat Jan I Olbracht, jak i starszy o trzy lata Aleksander Jagiellończyk umrą szybko i bezdzietnie. Pozbawiony nadziei na karierę polityczną, podjął decyzję, która zdecydowanie nie przystawała do jego dynastycznego statusu.

Zygmunt wszedł w związek, który na pewno nie przystawał monarsze – ale który też nikogo nie obchodził, tak długo jak królewicz był zaledwie kłopotliwym braciszkiem bez uposażenia i tytułów.


Reklama


Dziesięć szczęśliwych lat

Około 1498 roku 31-letni Zygmunt nawiązał intymną relację z niejaką Katarzyną Ochstat. Historycy zgodnie twierdzą, że była to mieszczka, która tylko dla zakamuflowania swojego stanu tytułowała się panią de Telitz bądź Thelinicz, od nazwy wsi na Morawach.

Zdaniem doktor Małgorzaty Duczmal, specjalistki od genealogii Jagiellonów, Katarzyna Telniczanka (jak zwykle się ją określa) była najprawdopodobniej zatrudniona na dworze polskiej królowej matki, Elżbiety Rakuszanki. Tam poznał ją Zygmunt.

Małżeństwa Zygmunta Starego oraz jego związek z Katarzyną Telniczanką opisałem szeroko w książce Damy złotego wieku. Do kupienia na Empik.com.

Królewicz i mieszczka spędzili wspólnie ponad dziesięć względnie szczęśliwych lat. Ze względu na dzielącą ich różnicę stanów nigdy nie wzięli ślubu. Jednak pod każdym innym względem stanowili zwyczajną rodzinę.

Morawianka dzieliła z Zygmuntem codzienne troski oraz radości. Poza tym urodziła Jagiellończykowi trójkę dzieci: Jana (1499), Reginę (1500/1501) i Katarzynę (1501/1503). Nie zniknęła też zupełnie z jego życia nawet po tym, jak książę głogowski niespodziewanie przejął trony Polski i Litwy.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Korona i zerwanie

Zygmunt był zmuszony oddalić swoją nieoficjalną żonę w 1509 roku, kiedy jako król zaczął szukać legalnej małżonki. Nadal jednak opiekował się Katarzyną, obdarowywał ją klejnotami, a nawet zakupił dla niej luksusową kamienicę przy krakowskim Rynku. Zupełnie tak, jakby niezmiennie chciał trzymać ją jak najbliżej siebie.

Nigdy też nie pozwolił, by Telniczanka wstąpiła w prawdziwy związek małżeński. Sam znalazł dla niej męża – ślepo sobie oddanego i już ponad pięćdziesięcioletniego podskarbiego, Andrzeja Kościeleckiego. Wszystko wskazuje na to, że wzdragał się na samą myśl o oddaniu kobiety, którą darzył autentycznym uczuciem, w ręce młodego, sprawnego mężczyzny. Kogoś, kto w jej myślach mógłby konkurować z nim samym.

XVI-wieczna mieszczka na rysunku Juliusza Kossaka
XVI-wieczna mieszczka na rysunku Juliusza Kossaka

Ponury epilog

Nie skończyło się to dobrze dla Telniczanki. Kościelecki szybko umarł, ona natomiast z upływem lat budziła coraz większe kontrowersje.

Królewscy dworzanie zaczęli nazywać dawną konkubinę mocodawcy żmiją i czarownicą. Krążyły opowieści, według których Katarzyna Telniczanka praktykowała sztuki tajemne. Miała nawet próbować rzucić urok na biskupa krakowskiego i podkanclerzego Piotra Tomickiego. Twierdzono też, że przy użyciu niecnych sztuczek uwiodła kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego.


Reklama


Żadne oskarżenia nie mogły jednak przekonać Zygmunta Starego, by wyparł się dawnej partnerki. Gdy Katarzyna Telniczanka umarła w roku 1528, jej ciało sprowadzono do Krakowa, a sama królowa – Bona Sforza – była zmuszona zorganizować dla niej piękny pogrzeb.

Król zadbał poza tym o potomstwo Telniczanki. Jego nieślubny syn Jan został biskupem wileńskim. Z kolei córka Katarzyny i Kościeleckiego Beata trafiła do fraucymeru królowej. Wielu dworzan twierdziło zresztą, że dziewczyna też była potomkinią Zygmunta, który nawet po przyjęciu korony nie przestał odwiedzać sypialni dawnej konkubiny. Także według historyków jest to scenariusz prawdopodobny.

Źródło

Powyższy tekst powstał w oparciu o moją książkę poświęconą polskim władczyniom epoki renesansu pt. Damy złotego wieku. Nowa edycja tej publikacji (Wydawnictwo Literackie 2021) właśnie trafiła do sprzedaży. Dowiedz się więcej na Empik.com.

Fascynujący obraz schyłku epoki jagiellońskiej

Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.