Strona główna » Encyklopedia » Bona Sforza (1494-1557). Potężna i bajecznie bogata królowa Polski

Bona Sforza (1494-1557). Potężna i bajecznie bogata królowa Polski

Bona Sforza. Obraz z warsztatu Łukasza Cranacha młodszego.

Bona Sforza (ur. 2 lutego 1494, zm. 19 listopada 1557) – królowa Polski w latach 1518–1548, żona Zygmunta Starego i matka Zygmunta Augusta. Po matce była potomkinią dynastii aragońskiej rządzącej Neapolem. Po ojcu – członkinią rodu Sforzów, który dopiero w ostatnich pokoleniach dołączył do grona włoskiej arystokracji.

W dzieciństwie, po tym jak jej ojciec, książę Neapolu Gian Galeazzo, zginął w zamachu, Bona Sforza była zmuszona opuścić rodzinne miasto i tułać się po Włoszech. W 1502 roku, jako ośmiolatka, osiadła w Bari w Apulii – niewielkim księstwie nadanym jej matce, Izabeli Aragońskiej, przez cesarza. Jako przewidywana spadkobierczyni fortuny przodków rządzących Neapolem uchodziła za doskonałą partię na małżeńskiej giełdzie, choć nadzieje na pomnożenie majątku nigdy się nie ziściły. W 1518 roku poślubiła króla Polski – Zygmunta Jagiellończyka.


Reklama


U boku dwa razy starszego męża szybko uzyskała bardzo silną pozycję. Ingerowała w sprawy polityczne, decydowała o obsadzie urzędów, a przede wszystkim gromadziła własny majątek. W samej tylko Koronie weszła w posiadanie piętnastu miast i niemal dwustu wsi. Kontrolowała też bezpośrednio ogromną część Litwy, co łącznie czyniło z niej najbogatszą kobietę w kraju i jednego z największych właścicieli ziemskich nad Wisłą.

Urodziła szóstkę dzieci, z których pięcioro dożyło dorosłości. Miała córki Izabelę (ur. 1519), Zofię (ur. 1522), Annę (ur. 1523) i Katarzynę (ur. 1526). Jej starszy syn, Zygmunt August (ur. 1520), był ostatnim męskim przedstawicielem rodu Jagiellonów. Młodszy Olbracht, urodzony przedwcześnie na skutek wypadku, jakiego królowa doznała na polowaniu w 1527 roku, zmarł jeszcze tego samego dnia.

Bona Sforza i Zygmunt Stary w wyobrażeniu Jana Matejki.
Bona Sforza i Zygmunt Stary w wyobrażeniu Jana Matejki.

Bona Sforza była znienawidzona przez znaczną część szlachty i magnaterii, a także skłócona z domem habsburskim. Do jej największych sukcesów zalicza się wyniesienie syna na tron vivente rege – jeszcze za życia ojca (w 1529 roku na wielkiego księcia litewskiego, w 1530 roku na króla Polski). Jej ambicje doprowadziły w roku 1537 do szlacheckiego rokoszu, który zyskał sobie miano wojny kokoszej.

Wpływy Bony Sforzy pozostały silne aż do śmierci męża. Krytykowano ją między innymi za to, że wprowadzała niezgodę między synem i jego pierwszą żoną, Elżbietą Habsburżanką (poślubioną w 1543 roku). Zygmunt August, wysłany przez Bonę na Litwę, stopniowo uległ wpływom możnego rodu Radziwiłłów. Potajemny ślub z Barbarą Radziwiłłówną ostatecznie zatruł relacje między królową matką i następcą tronu.


Reklama


Po zgonie Zygmunta Starego w 1548 roku Bona osiadł na Mazowszu. Osamotniona, pozbawiona wpływów i znienawidzona przez syna w 1556 roku zdecydowała się wyjechać do Bari we Włoszech. Na miejscu udzieliła Habsburgom ogromnej pożyczki, znanej pod nazwą sum neapolitańskich. W 1557 roku została zamordowana przez Jana Wawrzyńca Pappacodę na zlecenie domu rakuskiego.

Książki o Bonie Sforzy

Monumentalną, czterotomową biografię Bony Sforzy opublikował w latach 50. XX wieku Władysław Pociecha. Popularnonaukowe, współczesne ujęcie losów wielkiej królowej można natomiast znaleźć w książce Kamila Janickiego pt. Damy złotego wieku (Znak 2014).

Nasze artykuły o Bonie Sforzy


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy Władysława Jagiełły (2021).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.