Kobiety w Auschwitz-Birkenau

Stanowiły jedną trzecią wszystkich więźniów upiornego obozu. Nawet komendant Auschwitz przyznawał, że trzymano je w warunkach o wiele gorszych, niż mężczyzn. Zarazem zmuszano zaś do równie ciężkiej pracy, co więźniów.

Z łącznie około 1 300 000 osób, który wedle najbardziej wyczerpujących badań trafiły do obozu Auschwitz-Birkenau, 70% nie zostało ujęte w żadnej ewidencji. Nieszczęśnicy nie dostawali numerów, bo od razu po przyjeździe – jak pisał w sławnym raporcie Witold Pilecki – „masami gazowano [ich] i palono”.


Numerowanych więźniów było około 400 000. Jak wyjaśniał Hermann Langbein – były więzień i pierwszy sekretarz generalny Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego – tylu właśnie ludzi „zmuszono do życia w Auschwitz”.

Dwie trzecie stanowili mężczyźni. Jedną trzecią – kobiety. Więźniarek Auschwitz-Birkenau było łącznie około 131 000.

Więźniarka obozu Auschwitz-Birkenau.

Pierwszy kobiecy transport

Obóz koncentracyjny w Oświęcimiu powstał wiosną 1940 roku. W pierwszym okresie więziono w nim niemal wyłącznie Polaków. W roku 1941 dołączyła do nich duża grupa jeńców sowieckich.

Dopiero z początkiem 1942 roku zapadła decyzja, by z KL Auschwitz uczynić miejsce zagłady Żydów. Wtedy też do obozu zaczęło wysyłać nie tylko mężczyzn, ale i kobiety.


„W styczniu 1942 roku Heinrich Himmler ogłosił, że do Auschwitz trafi 150 000 Żydów, z tego jedna trzecia kobiet” – pisze Sybille Steinbacher w książce Auschwitz. A History. – „Pierwsze masowe, żeńskie transporty nastąpiły w marcu”.

W nocy z 25 na 26 marca 1942 roku bramę Auschwitz przekroczył tysiąc kobiet. Do końca miesiąca więźniarek były już 3000, głównie ze Słowacji i Francji.

Niezwykłe losy jednej z więźniarek Auschwitz opisał Antonio Iturbe w bestsellerowej powieści Bibliotekarka z AuschwitzKsiążka właśnie ukazała się w języku polskim, nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Bezwzględne prawo Oświęcimia

Początkowo kobiety zamknięto w dziesięciu blokach odgrodzonych od reszty obozu. Dopiero w połowie sierpnia więźniarki – wówczas 13 000 – przeniesiono do nowego obozu kobiecego, funkcjonującego w Auschwitz II – a więc Brzezince.

„Zgodnie z prawem Auschwitz, które mówiło, że najsłabsi mają być najgorzej traktowani, to w obozie kobiecym panowały najstraszliwsze warunki” – pisał Hermann Langbein. Nie był w swej opinii odosobniony. Nawet komendant obozu, nazistowski zbrodniarz Rudolf Höss, przyznawał: „obóz kobiety miał warunki najgorsze pod każdym względem”.

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Więzień Auschwitz, Désiré Haffner wspominał: „szkielety ludzkie, ogolone czaszki, pokrwawione ciała, łuszcząca się skóra. Wszystko to sprawiało, że aż trudno było wziąć je za kobiety. Brak jakiejkolwiek higieny dawał o sobie znać nawet bardziej, niż w przypadku mężczyzn. Od strony ich bloków dochodził gryzący smród. Smród tysięcy kobiet, które nie myły się od miesięcy”.

Kobiety musiały egzystować w warunkach gorszych od mężczyzn, chodziły w łachmanach, nawet bez jakichkolwiek butów. Zapędzano je jednak do tak samo ciężkiej pracy, co więźniów. W efekcie średnio umierały w obozie dwa razy szybciej od mężczyzn.


Żydówki, Polki, Romki…

Wśród 131 000 więźniarek Auschwitz były 82 000 Żydówek, 31 000 Polek, 11 000 Romek. Poza tym także Ukrainki, Rosjanki, Białorusinki, Francuzki, Niemki i Czeszki.

Ich szansa przetrwania w ogromnym stopniu zależała od narodowości. Żydówki czekała niemal pewna śmierć. Na to, że opuszczą obóz żywe mogły liczyć zwłaszcza kobiety z zachodniej Europy, uznane przez oprawców za „Aryjki”.

Przykładowe liczby przytoczył Hermann Langbein. Z żydowskich kobiet, które trafiły do Auschwitz w kwietniu 1942 roku, po czterech miesiącach żyło już tylko 6,4%. Z francuskich „aryjek” przywiezionych do obozu na początku 1943 roku po 6 miesiącach żyło 25%.

Głód, wyczerpanie i komora gazowa

W każdym miesiącu w obozie kobiecym umierało lub było zabijanych przynajmniej 1500-3000 kobiet, na prawie 30 000, które tam przetrzymywano. W najstraszliwszych – nawet 9000.

Przeczytaj też: Mengele dawał im cukierki, kazał nazywać się wujkiem, a potem kroił ich mózgi. Eksperymenty na dzieciach w Auschwitz

W całym 1943 roku dwie trzecie z ofiar w obozie kobiecym zmarło na skutek chorób, wycieńczenia i głodu. Jedna trzecia – została zagazowana.

Osiem ton damskich włosów

W styczniu 1945 roku, gdy do Auschwitz-Birkenau wkroczyli Rosjanie, zastali głównie puste baraki. Niemcy zawczasu opuścili obóz i popędzili więźniów w morderczy marsz śmierci. Na miejscu zostało tylko kilka tysięcy tych, których uznano za zbyt chorych i słabych. I których zbrodniarze nie zdążyli zamordować.


Łącznie było to około 7650 osób. 58% „uwolnionych” stanowiły kobiety.

W obozowych magazynach sowieccy żołnierze znaleźli też 370 000 męskich ubrań i 837 000 kobiecych płaszczy oraz sukni, a do tego 7,7 tony ludzkich włosów, już zapakowanych i gotowych do transportu. Oszacowano, że musiały one pochodzić od około 140 000 kobiet.

Przeczytaj też o dziewczynie, która prowadziła w Auschwitz tajną bibliotekę. Jakie książki wypożyczała więźniom?

Niezwykła historia dziewczyny, która prowadziła w Auschwitz tajną bibliotekę

Bibliografia

  1. Langbein Hermann, People in Auschwitz, University of North Carolina Press 2004.
  2. Pilecki Witold, Raporty z Auschwitz, AMDG 2017.
  3. Steinbacher Sybille, Auschwitz. A History, HarperCollins 2005.
  4. Materiały Muzeum Auschwitz-Birkenau: Liczba ofiar, kalendarium, kobiety.
Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.