Kobiety w polityce w II RP. Mężczyźni nie docenili siły ich głosu i zapłacili za to najwyższą cenę

Działaczki ruchu kobiecego wniosły ogromny wkład w odzyskanie niepodległości. Nie walczyły jednak wyłącznie o Polskę, ale też o równe prawa dla obu płci i pełen dostęp do świata polityki. Ich starania miały przełomowe skutki. Już w 1919 roku od kobiet zależały losy władzy w II Rzeczpospolitej.

Na Józefa Piłsudskiego naciskano, by natychmiast umożliwił Polkom udział w demokratycznych wyborach. Decyzja była nieuchronna, choć zarówno Naczelnik Państwa, jak i jego współpracownicy poważnie obawiali się jej konsekwencji. Jak pisze historyczka Dobrochna Kałwa, lewicowi politycy widzieli wówczas w kobietach elektorat bierny i ślepo posłuszny nakazom kleru.


Reklama


Większość kobiet nad Wisłą istotnie skłaniała się ku poglądom konserwatywnym, endeckim i to mimo, że lider Narodowej Demokracji Roman Dmowski krytycznie traktował pomysł przyznania Polkom pełni praw obywatelskich.

Uważał, że miejsce dla żon i matek jest w domach, a nie w ławach sejmu czy na mównicy. Wyniki pierwszych wyborów do parlamentu, przeprowadzonych 26 stycznia 1919 roku, pokazały, że obawy polityków o socjalistycznym rodowodzie nie były bezpodstawne.

Roman Dmowski był przeciwny przyznawania kobietom pełni praw obywatelskich (domena publiczna).
Roman Dmowski był przeciwny przyznawania kobietom pełni praw obywatelskich (domena publiczna).

Ulotki skierowane do pań zachęcały je do pójścia do urn niezależnie od preferencji politycznych. Agitacja polegała zresztą nie tylko na wiecowaniu i kolportażu druków. Działaczki niestrudzenie chodziły od domu do domu, by uświadamiać współobywatelki co do tego, jakie prawa im przysługują. W zakresie zaangażowania odniosły niewątpliwy sukces.

Wyraźna większość

W początku 1919 roku panie stanowiły nie tylko większość dorosłej populacji kraju, ale też – wyraźną większość osób uprawnionych do głosowania. Ordynacja wyborcza zakazywała bowiem udziału w wyborach wszystkim żołnierzom znajdującym się w służbie czynnej.


Reklama


Nie są znane uśrednione, ogólnokrajowe dane o frekwencji w podziale na płeć. Wiadomo jednak, ze w czołowych ośrodkach kobiety udawały się do urn równie chętnie co mężczyźni. W Łodzi zagłosowało 80,96% panów i 78,12% pań.

W Warszawie różnica była większa (71,47 do 66,92%), ale już na przykład w Krakowie sytuacja kształtowała się odwrotnie. Kobiety zaangażowały się w proces demokratyczny chętniej od mężczyzn. Ich frekwencja wyniosła 70,86%, a frekwencja panów – 63,64%.

Poznajcie prawdę o tym jak żyli nasi pradziadkowie dzięki książce Przedwojenna Polska w liczbach (Bellona 2020).
Poznajcie prawdę o tym, jak żyli nasi pradziadkowie w książce Przedwojenna Polska w liczbach, przygotowanej przez zespół WielkiejHISTORII.pl.

Absolutne zwycięstwo (prawicy)

„Niedocenianie kobiet, nie tylko tych, które są wybierane, ale również tych, które mogą wybierać, było ogromnym błędem politycznych liderów” – podkreśla doktor Małgorzata Niewiadomska-Cudak.

Wprawdzie kobiety zajmowały tylko 10%, zwykle najgorszych miejsc na listach, ale to one przesądziły o wynikach wyborów. Swoje głosy gremialnie oddały na prawicę.


Reklama


W efekcie Narodowy Komitet Wyborczy Stronnictw Demokratycznych, w skład którego wchodziły między innymi endecja i Stronnictwo Chrześcijańsko-Demokratyczne, uzyskał 37% głosów, zostawiając daleko w tyle inne ugrupowania, w tym ludowców oraz Polską Partię Socjalistyczną, z której wywodził się Józef Piłsudski.

Pierwszych osiem „posełek”

Z wyborami 1919 roku wiąże się jeszcze jedna liczba ważna dla dziejów równouprawnienia.

Kobiety tłumnie wzięły udział w głosowaniu w 1919 roku. Tutaj rysunek z tygodnika "Świat", który opatrzono podpisem "Staruszka 80-letnia niesie swój głos" (Stanisław Stawiczewski/domena publiczna).
Kobiety tłumnie wzięły udział w głosowaniu w 1919 roku. Tutaj rysunek z tygodnika „Świat”, który opatrzono podpisem „Staruszka 80-letnia niesie swój głos…” (Stanisław Stawiczewski/domena publiczna).

Po raz pierwszy w ławach poselskich zasiadły kobiety. Było ich osiem: Gabriela Balicka (Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy), Jadwiga Dziubińska (Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”), Irena Kosmowska (Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”), Maria Moczydłowska (Narodowe Zjednoczenie Ludowe), Zofia Moraczewska (Związek Polskich Posłów Socjalistów), Zofia Sokolnicka (Narodowa Demokracja), Franciszka Wilczkowiakowa (Narodowy Związek Robotniczy) oraz wybrana w wyborach uzupełniających Anna Anastazja Piasecka (Narodowe Stronnictwo Robotnicze, następnie Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”).

Grupa ta reprezentowała całe spektrum polityczne, ale łączyło ją wspólne przekonanie, że Polki odegrają ważną rolę w odbudowie kraju. Ponieważ obecność kobiet w ciałach przedstawicielskich pozbawiona była precedensu, Polacy mieli problem z tym, jak nazywać reprezentantki narodu.

Rozważano użycie słowa poślica, posełkini, posełka. Wreszcie przed końcem lat dwudziestych stanęło na posłankach, który to termin funkcjonuje do dziś.

Szklany sufit

W czasie dwóch dekad niepodległości w ławach sejmowych zasiadły 32 posłanki i 18 senatorek. Część z nich pełniła swą funkcję przez więcej niż jedną kadencję.

Posłanki wybrane do ław sejmowych w 1930 roku w tygodniu "Świat" (domena publiczna).
Posłanki wybrane do ław sejmowych w 1930 roku. Tygodnik „Świat” (domena publiczna).

Michał Śliwa w artykule Kobiety w parlamencie Drugiej Rzeczpospolitej zwraca uwagę, że grono wyróżniało się na tle reszty parlamentarzystów pod względem pochodzenia społecznego. Posłanki i senatorki wywodziły się z rodzin inteligenckich, ziemiańskich, inteligencko-ziemiańskich. Wśród nich była tylko jedna reprezentantka rodziny mieszczańskiej i jedna rodziny robotniczej.

Bez względu na wykształcenie i doświadczenie parlament nie dopuszczał ich do sprawowania ważniejszych funkcji. Mogły najwyżej pracować w komisjach. Nie licząc symbolicznego epizodu Ireny Kosmowskiej w składzie pozbawionego faktycznej władzy gabinetu Ignacego Daszyńskiego (Lubin, początek listopada 1918 roku) żadna polityczka nie znalazła się też w polskim rządzie.

Przeczytaj również o tym, że na wschodzie Polski nawet 80% kobiet nie umiało czytać. Równy dostęp do edukacji dla obu płci był fikcją


Reklama


****

Powyższy tekst przygotowałam na potrzeby książki Przedwojenna Polska w liczbach (Bellona 2020)To wspólna publikacja autorstwa członków zespołu portalu WielkaHISTORIA.pl, ukazująca jak naprawdę wyglądało życie w II RP.

Prawda o życiu naszych pradziadków

Bibliografia

  1. Łysko M., Udział kobiet w życiu publicznym II Rzeczypospolitej Polskiej, „Miscellanea Historico-Iuridica”, t. 14 (2015).
  2. Niewiadomska-Cudak M., Reprezentatywność i aktywność kobiet w polskim parlamencie w latach 1919–1939, „Studia Wyborcze”, t. 15 (2013).
  3. Niewiadomska-Cudak M., Walka o prawa wyborcze kobiet w Polsce, „Pedagogika Rodziny”, t. 3 (2013).
  4. Śliwa M., Kobiety w parlamencie Drugiej Rzeczypospolitej, [w:] Kobieta i świat polityki, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 1996.
  5. Śliwa M., Udział kobiet w wyborach i ich działalność parlamentarna, [w:] Równe prawa i nierówne szanse. Kobiety w Polsce międzywojennej, red. A. Żarnowska,
    A. Szwarc, Warszawa 2000.
  6. Wiechik O., Posełki. Osiem pierwszych kobiet, Poznań 2019.
Autor
Aleksandra Zaprutko-Janicka
1 komentarz

 

Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.