Kobieta z dzieckiem na rękach. Obraz z końca XIX wieku.

Koszmar niemowląt w przedwojennej Polsce. Jak wiele nie dożywało pierwszego roku życia?

Strona główna » Międzywojnie » Koszmar niemowląt w przedwojennej Polsce. Jak wiele nie dożywało pierwszego roku życia?

W czasach współczesnych poród jest doświadczeniem względnie bezpiecznym dla matki i dziecka. Dawniej jednak do narodzin szykowano się niemal tak samo, jak do pogrzebu. Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero od XIX wieku. Tak przynajmniej było na Zachodzie. Rewolucja w higienie i opiece zdrowia, która uratowała życie dziesiątków milionów dzieci, dotarła na ziemie polskie z bardzo dużym opóźnieniem.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego obecnie niespełna czworo dzieci na 1000 umiera przed ukończeniem pierwszego roku życia. Od kilku lat odsetek ten pozostaje na podobnym poziomie, a między 2020 i 2021 rokiem nawet nieznacznie się pogorszył.


Reklama


Wyliczenia UNICEF-u wskazują z kolei, że pod względem śmiertelności niemowląt Polska lokuje się w połowie stawki wśród krajów rozwiniętych.

Sytuacja jest u nas lepsza niż na przykład w Szwajcarii, Danii czy Kanadzie. Sto lat temu takie liczby byłyby zupełnie nie do pomyślenia.

Niemowlęta z przedwojennego zakładu opiekuńczego
Niemowlęta z przedwojennego zakładu opiekuńczego. Fotografia poglądowa.

Niezwykle ponury kontekst

Przedwojenna Polska nie znała powszechnej bezpłatnej służby zdrowia. Dostęp do lekarzy był dużo trudniejszy niż w innych krajach, nawet tych w podobnej sytuacji politycznej.

Higiena, zarówno w miastach, jak i na wsi, wołała o pomstę do nieba. Brakowało też instytucji wspierających matki i najmłodsze dzieci. Wystarczy stwierdzić, że w roku 1918, gdy Polska odzyskała niepodległość, w całym państwie działało tylko około 25 przychodni sprawujących opiekę nad położnicami i niemowlętami.


Reklama


Przede wszystkim jednak nie zapewniano jakiegokolwiek wsparcia dzieciom nieślubnym. Kultura hipokryzji, panująca nad Wisłą, sprawiała, że dzieci nieurodzone w małżeństwie traktowano z pogardą, ukrywano, starano się ich pozbywać.

Koszmarna statystyka

Ogólne statystyki szokują z dzisiejszej perspektywy, ale szokowały też przed stuleciem.

Według danych z 1930 roku w pierwszym roku życia umierało średnio 143 dzieci na 1000. To odsetek 37 razy wyższy niż obecnie. W samej Warszawie, gdzie opieka medyczna stała na wyższym poziomie niż na prowincji, umierało 11,8% wszystkich niemowląt.

Inspiracją dla artykułu była powieść Anny Sakowicz pt. Skrawki przeszłości. Muślinowa saga 1928-1939 (Wydawnictwo Luna 2022).

Dla porównania w miastach Holandii odsetek takich zgonów wynosił 4,1%, w Wiedniu 7,1%, natomiast w Pradze – a więc stolicy innego świeżo odrodzonego państwa Europy Środkowej – 9%.

Sytuacja w Polsce była jedną z najgorszych na kontynencie. Tak olbrzymia śmiertelność wśród najmłodszych rzutowała też na ogólne statystyki przewidywanej długości życia.


Reklama


Co czwarty Polak umierał przed 15 urodzinami

W odniesieniu do 1933 roku Główny Urząd Statystyczny podawał, że ta wynosi 49,8 lat. Ale już dzieci, które dotrwały do dwunastego miesiąca, mogły oczekiwać, że przeżyją średnio 58,8 lat.

Należy jednak podkreślić, że także reszta dzieciństwa nie była okresem bezpiecznym. Średnio 23% Polaków (niemal co czwarty!) umierało przed ukończeniem 15 roku życia.

Dla porównania we Francji było to 13%, w Wielkiej Brytanii 11%, a w Szwecji 8%.

Kobieta z dzieckiem na rękach. Obraz z końca XIX wieku.
Kobieta z dzieckiem na rękach. Obraz z końca XIX wieku.

Niewystarczająca poprawa

Na przestrzeni dwudziestolecia międzywojennego następowała pewna poprawa. Wraz z rozwojem służby zdrowia i kampaniami, takimi jak głośna „Kropla mleka”, odsetek zgonów niemowląt spadał, choć w stopniu zdecydowanie niewystarczającym.

U schyłku lat 30. XX wieku, zaraz przed wybuchem II wojny światowej, wciąż około 13% Polaków nie miało okazji świętować swoich pierwszych urodzin.

***

Inspiracją dla powyższego artykułu była powieść Anny Sakowicz pt. Skrawki przeszłości. Muślinowa saga 1928-1939 (Wydawnictwo Luna 2022). Książka podejmuje trudny temat straconego dzieciństwa, porzucania niemowląt i koszmarnych perspektyw stojących przez bobasami w przedwojennej Polsce. Dowiedz się więcej na Empik.com.

Bibliografia

  1. A. Felchner, Rodzina w II Rzeczypospolitej – jej główne zagrożenia ze strony chorób, „Medycyna Nowożytna”, t. 25 (2019).
  2. Mały Rocznik Statystyczny 1939, Główny Urząd Statystyczny 1939.
  3. Umieralność noworodków wciąż wysoka – alarmuje UNICEF, „Onet”, 20 lutego 2018.
  4. Współczynnik zgonów niemowląt w latach 2010-2021 wg województw, Główny Urząd Statystyczny 2022.
Autor
Kamil Janicki

Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Dołącz do nas

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Damy złotego wiekuDamy Władysława Jagiełły czy Epoka hipokryzji czy Seryjni mordercy II RP. Jego najnowsza pozycja to Damy srebrnego wieku (2022).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach, Okupowana Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.