Królowa Jadwiga i język polski. Jaki miała na niego wpływ?

Jadwiga Andegaweńska była molem książkowym jakich mało. Wpłynęła na oczytania wielu swych następczyń i następców. Ale odcisnęła też piętno… na samym języku polskim. I to mimo, że przez długi czas nawet go nie znała.

Królowa Jadwiga była niekwestionowaną poliglotką. W dzieciństwie poznała węgierski, niemiecki i łacinę. Liznęła też prawdopodobnie czeskiego, który uchodził za jeden z ówczesnych języków kultury.


Reklama


Polszczyznę opanowała najpóźniej, dopiero jako nastolatka, ale z czasem to właśnie ona stała się jej wyjątkowo bliska.

Lepszy polski od łaciny?

Wiele wskazuje na to, że królowa wolała obcować z polskim niż z napuszoną i drętwą łaciną. Na swoje potrzeby zamówiła tłumaczenia szerokich fragmentów Starego i Nowego Testamentu, a także pism teologicznych czy dzieł świętego Bernarda (o tym, jakie inne książki powstawały na jej polecenie pisałem TUTAJ).

Królowa Jadwiga przed wyjściem do ślubu. Pocztówka z pierwszej połowy XX wieku.

Zleciła również wykonanie okazałej księgi psalmów zdobionej wielobarwnymi, pozłacanymi inicjałami. Tom ma ponad sześćset stron, waży cztery kilogramy, a jego format jest o połowę większy od formatu typowej, XXI-wiecznej książki. To tak zwany Psałterz floriański.

Dzieło, o którym historycy sztuki piszą, że zawiera „dekoracje prezentujące słaby poziom artystyczny”. A historycy literatury – że to jedna z najważniejszych książek w polskiej historii.


Reklama


Bezcenna inspiracja

Psałterz zawiera teksty w trzech językach: po łacinie, niemiecku i polsku. Pierwsze dwa nie zaskakują niczym szczególnym (ot, wariant Wulgaty i niemczyzna charakterystyczna dla mieszkańców Śląska). Polski przekład psalmów jest jednak najstarszym zachowanym. I to właśnie on stanie się bezcenną inspiracją dla naszej rodzimej prozy i poezji.

Można wręcz powiedzieć, że gdyby nie było tego konkretnego tłumaczenia, nie moglibyśmy się też chlubić utworami Mikołaja Reja czy Jana Kochanowskiego. A przynajmniej – nie reprezentowałyby one tak wysokiego poziomu.

Karta z psałterza floriańskiego.

Zdaniem historyczki literatury Teresy Michałowskiej tekst psalmów „uderza bogactwem poetyckiego słownictwa, zwłaszcza metafor i porównań”. Sprawy „ulotne i duchowe” nabierają w nim „plastycznej konkretności; niewinność staje się bielą, przemijanie symbolizują niszczejące rośliny”.

Pamiątka po niebyłej żonie

O tym wszystkim Jadwiga nie miała jednak okazji się przekonać. Prace nad księgą przeciągały się, a w chwili śmierci królowej nie były ukończone więcej niż w połowie.


Reklama


Nawet gdy kodeks wreszcie powstał, Polacy niedługo mieli okazję się nim cieszyć. Psałterz kupili Habsburgowie. A być może nawet sam książę Wilhelm, który nagle zapragnął zdobyć pamiątkę po swojej niedoszłej żonie, która zamiast niego wybrała Litwina Jagiełłę. A zarazem: po kobiecie, którą za karę przed całym światem opluwał jako nierządnicę i prostytutkę.

Przeczytaj też o tym, jakie książki lubiła czytać królowa Jadwiga. Niektóre pozycje zaskakują.

Bibliografia

Tę, oraz inne historie z życia królowej Jadwigi opisałem pierwotnie w swojej książce Damy polskiego imperium (Kraków 2017).

Znajdziesz w niej szczegółową literaturę oraz wskazówki bibliograficzne. Książka do kupienia na przykład w Empiku.

Autor
Kamil Janicki
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.