Lidia Litwiak. Najsłynniejsza pilotka myśliwska II wojny światowej

Według oficjalnych sowieckich statystyk Lidia Litwiak zapisała na swoim koncie aż 11 zestrzelonych niemieckich maszyn. Ustalenia z ostatnich lat każą zweryfikować te liczby. Mimo wszystko dziewczyna o polskich korzeniach była jedną z najskuteczniejszych pilotek II wojny światowej.

Lidia Władimirowna Litwiak urodziła się w Moskwie w 1921 roku. Jej ojciec Włodzimierz Litwiak pochodził jednak z Polski, a konkretnie Krakowa. Był działaczem Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL) oraz przyjacielem Feliksa Dzierżyńskiego, na którego zaproszenie wyjechał do bolszewickiej Rosji i zdobył spore zasługi w walce z tzw. kontrrewolucją.


Reklama


W państwie mieniącym się rajem robotników i chłopów nie było mu dane dożyć spokojnej starości. Zgodnie z tym, co pisze Mariusz Świder w książce Jak stwarzaliśmy Rosję. Polskie korzenie rosyjskiego imperium „w 1937 roku aresztowano go (…) w sprawie szpiegowskiej POW (Polskiej Organizacji Wojskowej), oskarżono o współpracę z polskim wywiadem, skazano i rozstrzelano”.

Lidia chce bić Niemców

Córka Włodzimierza oficjalnie nosiła imię Lidii, widniejące na liście imion rekomendowanych przez sowieckie ministerstwo kultury. Ona jednak, jak podkreśla Mariusz Świder, „zawsze przedstawiała się swoim prawdziwym, polskim imieniem Lilia”.

Książeczka wojskowa Lidii Litwiak (domena publiczna).
Książeczka wojskowa Lidii Litwiak (domena publiczna).

Mając zaledwie 14 lat dziewczyna zapisała się do aeroklubu, gdzie przeszła gruntowne przeszkolenie lotnicze, a następnie trafiła do Chersońskiej Szkoły Pilotów. Po jej ukończeniu zaczęła pracę w kalinińskim aeroklubie jako instruktor Osoawiachimu.

Po agresji III Rzeszy na Związek Sowiecki ta drobna, niebieskooka blondynka za wszelką cenę starała się otrzymać skierowanie na front, choć nie miała nawet 100 godzin nalotu, wymaganych do ubiegania się o przyjęcie do lotnictwa wojskowego.

Kiedy zorientowała się, że władze organizują 122. Grupę Lotniczą, której personel bojowy miały stanowić wyłącznie kobiety, nie dała za wygraną. Jakimś mało legalnym sposobem „uzupełniła” brakujące godziny w swojej książce lotów i została przyjęta do żeńskiej formacji, dowodzonej przez słynną sowiecką pilotkę Marinę Raskową.

Kobieca grupa lotnicza została później podzielona na trzy pułki lotnicze. Jednym z nich był 586. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, w którego szeregach, w stopniu sierżanta, znalazła się Lidia. Wiosną 1942 roku latała na patrole w rejonie Saratowa, miasta leżącego na północ od Stalingradu.


Reklama


Pilotowała myśliwiec Jak-1. Samolot ten ustępował pod względem walorów bojowych myśliwcom niemieckim, jednak można było skutecznie walczyć na nim przeciwko bombowcom.

Pierwsze walki nad Stalingradem

Pod koniec sierpnia 1942 roku Lidia Litwiak została przeniesiona wraz z kilkoma koleżankami do 437. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Bronił on nieba nad Stalingradem, uzbrojony w dużo lepsze od Jaków myśliwce Ławoczkina Ła-5 z gwiazdowym silnikiem Szwecowa.

Artykuł stanowi fragment książki Mariusza Świdra pt. Jak stwarzaliśmy Rosję (Wydawnictwo Fronda 2020).
Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Mariusza Świdra pt. Jak stwarzaliśmy Rosję (Wydawnictwo Fronda 2020).

Już 13 września, w swoim drugim locie bojowym, Lidia miała odnieść pierwsze zwycięstwa, zestrzeliwując dwa nieprzyjacielskie samoloty: bombowego Junkersa Ju 88 i myśliwskiego Messerschmitta Bf 109.

Tego drugiego zniszczyła, ratując życie atakowanej przez niego, pozbawionej już amunicji, koleżance. Na kolejne zwycięstwo czekała dwa tygodnie: 27 września podeszła swoim Ławoczkinem na minimalną odległość 30 metrów do nieprzyjacielskiego Junkersa Ju 88, nie dając mu żadnych szans.  

Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Następne sukcesy Litwiak odnosiła już w składzie 296. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego (przemianowanego wkrótce na 73. Gwardyjski PLM), stacjonującego na lotnisku Kotelnikowo pod Stalingradem. Wtedy też dała znać o sobie jej rogata dusza. Po każdym udanym locie bojowym Lilia miała zwyczaj wykonywać swoim Jakiem-1 wiązanki figur akrobatycznych nad macierzystym lotniskiem. Surowo zabraniał tego dowódca pułku podpułkownik Nikołaj Baranow.

Rogata dusza

Dziewczyna nie podporządkowała się upomnieniom, a dowódca… był zmuszony odstąpić od wyciągnięcia wobec niej konsekwencji służbowych. Lidia stała się już znana w kraju, jej sukcesy mocno nagłaśniała sowiecka propaganda, nazywając ją „Białą lilią Stalingradu” – bo taki symbol podobno kazała wymalować sobie pod osłoną kabiny myśliwca.


Reklama


Pilotka lubiła też podkreślać swoją kobiecość: nie pozwoliła ściąć sobie włosów na krótko zgodnie z regulaminem, tleniła je perhydrolem i żeby wyglądać modnie przyszyła futrzany kołnierz do kombinezonu lotniczego. Ponadto z barwionych kawałków materiału spadochronowego robiła kolorowe szaliki, a piloci, którzy latali po niej myśliwcem, czasem znajdowali w kokpicie samolotu bukieciki czerwonych róż…

Kolejne sukcesy

11 lutego 1943 roku Lidia Litwiak zestrzeliła niemieckiego Stukasa Ju 87 oraz uczestniczyła w grupowym zestrzeleniu kolejnego samolotu. 22 marca dokonała bohaterskiego wyczynu, biorąc udział w rejonie Rostowa nad Donem w przechwyceniu wyprawy Junkersów Ju 88 i zestrzeliwując w pierwszym podejściu jednego z nich.

Jak-1. Właśnie taką maszyną latała Lidia (domena publiczna).
Jak-1. Właśnie taką maszyną latała Lidia (domena publiczna).

Później przez 15 minut samotnie stawiała czoła kontratakowi sześciu Bf 109 eskorty. Nie dała się zestrzelić, została jednak ranna. Mimo to udało jej się doprowadzić mocno postrzelanego Jaka-1 na lotnisko. Trafiła do szpitala.

5 maja, po rekonwalescencji w Moskwie, wróciła do pułku. Już w pierwszym locie bojowym zestrzeliła Messerschmitta Bf 109. Dwa dni później odniosła kolejne zwycięstwo. 15 czerwca 1943 roku miała podwyższyć swoje konto zestrzelonych samolotów Luftwaffe o jeszcze dwie maszyny.


Reklama


Bezustanne walki doprowadziły Lidię na skraj wyczerpania fizycznego i psychicznego. Pewne oparcie miała w narzeczonym, bowiem w pułku znalazła swoją „drugą połówkę”. Był nim przystojny kapitan Aleksiej Sołomatin, dowódca jednej z eskadr i zdolny as myśliwski. Niestety 21 maja 1943 roku podczas lotu ćwiczebnego Sołomatin zderzył się z ziemią i poniósł śmierć.

Lidia bardzo to przeżyła. Na pogrzebie trzeba było ją siłą odrywać od mogiły ukochanego. Sama też chyba przeczuwała nadchodzącą śmierć. W rozmowie z przyjaciółką z jednostki powiedziała, że boi się tylko jednej rzeczy – zaginięcia bez wieści. W połowie lipca została po raz drugi ranna, nie pozwoliła się jednak ewakuować do szpitala. Podczas jednego z następnych lotów została zestrzelona przez niemieckich pilotów, ale ponieważ nie odniosła obrażeń, wróciła od razu do latania.  

Lidia szybko zapisywała na swoim koncie kolejne zwycięstwa (domena publiczna).
Lidia szybko zapisywała na swoim koncie kolejne zwycięstwa (domena publiczna).

Śmierć bohaterki

1 sierpnia 1943 roku podporucznik Lidia Litwiak uczestniczyła w czterech lotach bojowych, podczas których zgłosiła zestrzelenie dwóch niemieckich samolotów oraz jedno zwycięstwo grupowe. Podczas powrotu z ostatniej misji została prawdopodobnie niespodziewanie zaatakowana przez samotnego Messerschmitta Bf 109.

Lidia zaginęła nad terenem opanowanym przez wroga; nikt z towarzyszy nie zauważył, w jakich okolicznościach została zestrzelona. Poszukiwania wraku samolotu i jej ciała prowadzono jeszcze długie lata po wojnie.


Reklama


Dopiero w 1979 roku we wsi Dmitriewka w zbiorowej mogile odnaleziono bezimienne szczątki młodej kobiety, które zostały zidentyfikowane jako należące do lotniczki Lidii Litwiak. Potwierdzenie tych ustaleń zajęło władzom sowieckim kolejne dziesięć lat. Mimo to w przestrzeni medialnej do dziś pojawiają się różne wersje zaginięcia słynnej pilotki, w tym i takie, wedle których Lidia jednak przeżyła feralny lot, trafiła do niewoli, a po wojnie wyszła za mąż i mieszkała incognito z rodziną poza Związkiem Sowieckim.

11 a może tylko 4 zestrzelone maszyny wroga?

Przez lata głoszono, powołując się na oficjalne sowieckie statystyki, że Lidia Litwiak podczas około 150 lotów bojowych zestrzeliła indywidualnie 11 nieprzyjacielskich samolotów. Kolejne 3 miała strącić zespołowo. Zaliczono jej też zniszczenie balonu obserwacyjnego do korygowania ognia artylerii.

Po przeprowadzonych w ostatnim czasie przez rosyjskich entuzjastów lotnictwa weryfikacjach zestrzeleń i zestawieniu meldowanych w czasie wojny sowieckich zwycięstw z potwierdzonymi niemieckimi stratami, wyniki te znacząco się skurczyły. Dzisiaj uważa się, że Lidia Litwiak odniosła 4 zwycięstwa osobiste, 3 zespołowe oraz strąciła wspomniany balon na uwięzi.

W maju 1990 roku, gdy sowieckie imperium chyliło się już ku upadkowi, Lidia Litwiak otrzymała pośmiertnie z rąk prezydenta Michaiła Gorbaczowa tytuł Bohatera Związku Sowieckiego.

Tablica upamiętniająca Lidię Litwiak (Tov sergeant/CC BY-SA 3.0).
Tablica upamiętniająca Lidię Litwiak (Tov sergeant/CC BY-SA 3.0).

Lidia Litwiak uznawana jest dziś za jedną z dwóch najskuteczniejszych kobiet-myśliwców drugiej wojny światowej. Drugą była jej przyjaciółka z pułku Jekatierina Budanowa. Obie dziewczyny często latały w parze na misje bojowe.

Budanowej, w oparciu o różne sowieckie źródła, przyznaje się najczęściej 6 zwycięstw indywidualnych i 5 zespołowych – choć i do tych danych trzeba podchodzić ostrożnie. Mimo to nie ona, ale Lidia, pozostaje najbardziej znaną lotniczką myśliwską ostatniej wojny.

Przeczytaj również o zapomnianym polskim nobliście. Zawsze powtarzał, że jest Polakiem, ale w naszej historii zabrakło dla niego miejsca


Reklama


Polskie korzenie rosyjskiego imperium

Bibliografia

  1. Krzysztof Cieślak, Samolot myśliwski Jak-1, Warszawa 1984. 
  2. Robert Michulec, Stalinowskie sokoły, Warszawa 1995.
  3. Przemysław Skulski, Janusz Bargiel, Grzegorz Cisek, Asy frontu wschodniego, Wrocław 1994.
  4. Mariusz Świder, Jak stwarzaliśmy Rosję. Polskie korzenie rosyjskiego imperium, Warszawa 2020.
  5. Michaił Timin, Zwycięstwa i porażki Lidii Litwiak, warspot, 19 lutego 2020 [dostęp 02.11.2020]
Autor
Dariusz Kaliński
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.


Reklama

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Seryjni mordercy II RP (2020).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współzałożyciel portalu WielkaHISTORIA.pl. Autor kilkuset artykułów popularnonaukowych. Współautor książek Przedwojenna Polska w liczbach oraz Wielka Księga Armii Krajowej. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Wielkie historie w twojej skrzynce

Zapisz się, by dostawać najciekawsze informacje z przeszłości. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.