Łódź w PRL-u. 10 zaskakujących faktów o największej robotniczej metropolii w Polsce

To 600-tysięczne miasto zajmowało poczesną pozycję na mapie Polski. Pod pewnymi względami było wyjątkowo nowoczesne; inne stawiały je jednak w ogonie peerelowskiego postępu. Nie mówiąc już o tym, że zdołało narazić się samemu I sekretarzowi partii…

I. Miasto kobiet…

W Łodzi odsetek aktywnych zawodowo kobiet był zawsze wyjątkowo wysoki. W okresie 1956-1970 wynosił on około 45-47%, podczas gdy średnia krajowa oscylowała wokół 33%!


„W 1970 roku kobiety stanowiły większość w ogólnej liczbie zatrudnionych – było to 51,3%” – informuje Krzysztof Lesiakowski w książce Gomułkowska rzeczywistość. Łódź w latach 1956-1970.

II. …a szczególnie jednej

Od 1953 do 1965 roku na czele łódzkich struktur PZPR stała tkaczka, Michalina Tatarkówna-Majkowska. W tym okresie była jedyną kobietą w kraju, zajmującą takie stanowisko.

Michalina Tatarkówna-Majkowska (fot. materiały prasowe).

„Kariera czerwonej Michaliny” – wyjaśnia historyk Przemysław Waingertner – „była ucieleśnieniem idei, aby na czele struktur partyjnych w mieście kobiet stała kobieta. I to właśnie włókniarka”.

III. Czwarta stolica?

Tuż po II wojnie światowej wielu radykalnych zwolenników nowej, komunistycznej władzy marzyło o przeniesieniu stolicy z Warszawy do Łodzi. Wśród nich znajdował się nawet sam Bolesław Bierut! (Więcej na ten temat pisaliśmy TUTAJ).

Przeczytaj też: Tortury dla nieletnich, sędziowie, którzy nie skończyli podstawówki. Jeden z najgorszych stalinowskich sądów w Polsce

IV. Pionier krwiodawstwa…

Stacja Przetaczania Krwi PCK powstała w Łodzi już w 1957 roku – była to pierwsza tego typu placówka w Polsce.

Nowoczesna Stacja Krwiodawstwa również pojawiła się wcześnie. Jej siedzibę przy Franciszkańskiej 17 otwarto już w kwietniu 1962 roku.


V. …i problemy z gruźlicą

W 1961 roku to w Łodzi odnotowano najwyższy w Polsce wskaźnik zachorowań na gruźlicę. Jak w książce Gomułkowska rzeczywistość. Łódź w latach 1956-1970 podaje Krzysztof Lesiakowski, wyniósł on średnio aż 399 osób na 10 tysięcy ludności. Dla porównania, liczba ta dla całego kraju była niemal dwukrotnie mniejsza: 218 osób.

VI. Miasto walecznych

To łodzianin stał się bohaterem „najdłuższego procesu politycznego w PRL”. Łódzki adwokat Karol Głogowski, działacz opozycyjny, w konflikt z reżimem wszedł już w 1956 roku.

Tekst stanowi fragment książki Krzysztofa Lesiakowskiego Gomułkowska rzeczywistość. Łódź w latach 1956-1970wydanej nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego (2019).

W 1964 roku został aresztowany, skazany na rok więzienia i usunięty z zawodu. Nie dał jednak za wygraną i przez kilka lat walczył z wymiarem sprawiedliwości. Wreszcie udało mu się wrócić do zawodu – ale dopiero w 1981 roku.

VII. Lider nowoczesnej sprzedaży

W Łodzi w 1962 roku uruchomiono pierwszy w Polsce Dom Sprzedaży Wysyłkowej. Był to powiew nowoczesności nie tylko dla łodzian, ale dla wszystkich mieszkańców PRL.

Możliwość robienia zakupów na odległość dla wielu mieszkańców miasta nad Łódką musiała być prawdziwym zbawieniem. Przecież po wojnie lokale sklepowe masowo zamieniano na mieszkania… ale o tym w następnym punkcie.


VIII. Fatalne warunki mieszkaniowe

Przez niemal całą pierwszą dekadę po zakończeniu wojny sytuacja mieszkaniowa w Łodzi była po prostu fatalna. Do 1955 roku ze względu na konieczne wyburzenia mieszkań ubywało szybciej, niż powstawały nowe.

Stan tych, które istniały, także nie był zadowalający. Wystarczy wspomnieć, że w 1950 roku tylko 10% łodzian miało w mieszkaniach łazienki! (Więcej na ten temat pisaliśmy TUTAJ).

Władysław Gomułka w Łodzi (fot. materiały prasowe).

IX. Najmniej kościołów w całym kraju

W latach 60. łodzianie mieli najmniejszy dostęp do kościołów w całym kraju. „Na jeden łódzki kościół lub kaplicę u schyłku lat sześćdziesiątych przypadało 12 tys. mieszkańców, co było najwyższym wskaźnikiem w całym kraju (np. Lublin – 9 tys., Warszawa 7,5 tys.)” – wyjaśnia Krzysztof Lesiakowski w książce Gomułkowska rzeczywistość. Łódź w latach 1956-1970.

W efekcie doszło do tego, że nabożeństwa odprawiano nawet w… prowizorycznej szopie, przeznaczonej na narzędzia. Która, gdy tylko władze się o tym dowiedziały, została szybko rozebrana.


X. Kamień obrazy dla przewodniczącego

Otwarte w 1960 roku w Łodzi Muzeum Ruchu Rewolucyjnego, które mieściło się w dawnym więzieniu, wzbudziło gwałtowną reakcję samego Władysława Gomułki. Pierwszy sekretarz PZPR skrytykował placówkę, ponieważ… na potrzeby wystawy zlikwidowano celę, w której przebywał w latach 30.

Pomysł organizatorów nazwał „karykaturalnym” i uznał, że przekreśla on samą ideę tworzenia muzeum w tym miejscu. „Nie wiedziałem, gdzie się znajduję, niczego nie poznawałem z dawnego rozkładu więzienia” – skarżył się później.

Czy tuż po wojnie to właśnie Łódź rządziła Polską? Poznaj fascynującą historię robotniczej stolicy PRL-u!

Polecamy

Bibliografia

  1. Przemysław Waingertner, Czwarta stolica. Kiedy Łódź rządziła Polską (1945-1949), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2019.
  2. Krzysztof Lesiakowski, Gomułkowska rzeczywistość. Łódź w latach 1956-1970, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2019.
  3. Grzegorz Mnich, Stalinowska codzienność. Łódź w latach 1949-1956, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2019.
  4. Witold Jarno, Gierkowska „prosperita”. Łódź w latach 1971-1980, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2019.

Ilustracja tytułowa: Zakłady Przemysłu Bawełnianego Uniontex. Na zdjęciu robotnice przy przędzarkach, listopad 1946 r. (PAP/Jerzy Baranowski, materiały prasowe).

Autor
Anna Winkler
Dołącz do dyskusji

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Wielka historia, czyli…

Niesamowite opowieści, unikalne ilustracje, niewiarygodne fakty. Codzienna dawka historii.

Dowiedz się więcej

Kamil Janicki

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak Damy polskiego imperium, Pierwsze damy II Rzeczpospolitej, Epoka milczenia czy Damy złotego wieku. Jego najnowsza pozycja to Damy przeklęte. Kobiety, które pogrzebały Polskę (2019).

Rafał Kuzak

Historyk, specjalista od dziejów przedwojennej Polski, mitów i przekłamań. Współautor książki „Wielka Księga Armii Krajowej”. Zastępca redaktora naczelnego WielkiejHISTORII. Zajmuje się również fotoedycją książek historycznych, przygotowywaniem indeksów i weryfikacją merytoryczną publikacji.

Anna Winkler

Doktor nauk społecznych, filozofka i politolożka. Zajmuje się przede wszystkim losami radykalizmu społecznego. Interesuje się historią najnowszą, historią rewolucji i historią miast, a także kobiecymi nurtami historii. Chętnie poznaje dzieje kultur pozaeuropejskich.

Aleksandra Zaprutko-Janicka

Historyczka i pisarka. Autorka książek poświęconych zaradności polskich kobiet w najtrudniejszych okresach naszych dziejów. W 2015 roku wydała „Okupację od kuchni”, a w 2017 – „Dwudziestolecie od kuchni”. Napisała też „Piękno bez konserwantów” (2016). Obecnie jest dziennikarką Interii.

Drodzy Czytelnicy! Nasza strona (jak niemal wszystkie inne) wykorzystuje pliki cookies i podobne technologie, między innymi po to, by dostosowywać treści reklamowe do zainteresowań i preferencji użytkowników. Aby to robić, potrzebujemy Waszej zgody.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Ingens Media Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam.

Zgoda nie jest obowiązkowa. Możesz też w dowolnym momencie ją cofnąć. Szczegóły dotyczące naszej polityki prywatności, zakresu zgód, a także wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w naszej polityce prywatności. Tam też znajdziesz informacje na temat zasad przetwarzania danych oraz twoich uprawnień z tym związanych.

Poprzez korzystanie z serwisu bez zmieniania ustawień prywatności w twojej przeglądarce internetowej wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania.